O Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας είχε μετρήσιμο αντίκτυπο στην παραγωγικότητα, αλλά με σημαντικές επιφυλάξεις

Στην αντίκτυπο του προγράμματος RRF αναφέρεται η Διευθύντρια Ερευνών διαΝΕΟσις, Δρ. Φαίη Μακαντάση, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα επένδυσε σε προγράμματα όπως στην Πρωτοβάθμια Υγεία ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε έκθεση που εκπόνησε υποστηρίζει ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την εξασφάλιση λειτουργίας της μεταρρύθμισης του συστήματος Υγείας.

Σύμφωνα με την ίδια, η Ελλάδα μπορεί να υλοποιεί μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις με υψηλό αντίκτυπο αλλά με σοβαρές επιφυλάξεις και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Δρ. Μακαντάση καθώς ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) της ΕΕ πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του το 2026, τι γνωρίζουμε για τη αποτελεσματικότητα της εφαρμογής του στα κράτη-μέλη;

Το RRF υπήρξε αναμφίβολα ένα εργαλείο ιστορικής κλίμακας, αλλά η αποτελεσματικότητά του παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ κρατών-μελών και μεταξύ αρχικών προσδοκιών και πραγματικών αποτελεσμάτων.

Τι πήγε καλά: Η ανακοίνωση του προγράμματος το 2020 είχε άμεσο σταθεροποιητικό αποτέλεσμα: τα κρατικά spreads συμπιέστηκαν, οι αγορές ανταποκρίθηκαν θετικά και η δημόσια επένδυση στην ΕΕ διατηρήθηκε σε επίπεδα που δεν είχαν παρατηρηθεί σε προηγούμενες κρίσεις. Ο συνδυασμός μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων σε ένα ενιαίο σχέδιο αποδείχθηκε από τα πιο αποτελεσματικά χαρακτηριστικά του μηχανισμού: οι μεταρρυθμίσεις, συχνά εμπροσθοβαρείς, βελτίωσαν τις συνθήκες του πλαισίου και έκαναν τις επενδύσεις πιο αποδοτικές. Το ποσοστό υλοποίησης των Country-Specific Recommendations αυξήθηκε κατά 17 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με την προ-RRF εποχή, φτάνοντας το 79% για τα CSR του 2019-2020 (που υλοποιήθηκαν την προσεχή περίοδο, εντός του RRF), έναντι 62% για τα αντίστοιχα CSR του 2015-2016 (Ετήσια Έκθεση Επιτροπής για το RRF, 2025).

Τι δεν πήγε τόσο καλά: Η υλοποίηση υπήρξε ανομοιόμορφη και σε μεγάλο βαθμό backloaded. Έως τον Αύγουστο 2025, είχαν εκταμιευθεί €362 δισ. (56% του συνόλου), αλλά παρέμεναν ανεκπλήρωτα περίπου 4.400 από τα 6.985 milestones & targets. Η ΕΚΤ, στην επικαιροποιημένη εκτίμησή της (2024), υποβάθμισε δραστικά τις αρχικές προβλέψεις: από αύξηση ΑΕΠ ευρωζώνης 1,5% έως το 2026 (εκτίμηση 2022) σε μόλις 0,4%-0,9%, λόγω καθυστερήσεων υλοποίησης, μεταφοράς πόρων σε χρήσεις χαμηλότερου πολλαπλασιαστή, διάβρωσης της πραγματικής αξίας του προγράμματος από τον πληθωρισμό (ο οποίος ξεπέρασε κατά πολύ τον συμβατικό αποπληθωριστή 2%) και της περιοριστικής νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ECA) ήταν ακόμα πιο επικριτικό: υποστήριξε ότι το RRF δεν είναι στην πράξη γνήσιο performance-based instrument, καθώς τα περισσότερα milestones/targets είναι output- ή ακόμα και input-oriented, όχι result-oriented. Έως το τέλος 2024, είχε εκταμιευθεί περίπου 42% της συνολικής κατανομής για την εκπλήρωση μόλις 28% των milestones/targets. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Ψήφισμα Ιουνίου 2025) υιοθέτησε παρόμοια γραμμή, ζητώντας 18μηνη παράταση για ώριμα έργα.

Το συνολικό μακροοικονομικό αποτύπωμα παραμένει βέβαια, αναμφισβήτητα θετικό –η εκτιμώμενη σωρευτική επίδραση στο ΑΕΠ 2020-2030 ανέρχεται σε €891,7 δισεκ. (συμπεριλαμβανομένων spillovers €345,5 δισεκ.)– αλλά είναι πιο περιορισμένο, πιο μακροπρόθεσμο και πολύ πιο εξαρτημένο από την ποιότητα υλοποίησης από ό,τι αρχικά αναμενόταν.

Η Ελλάδα υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους δικαιούχους του RRF και ένας από τους πρώτους που υιοθέτησε πράσινες και ψηφιακές μεταρρυθμίσεις. Τι λειτούργησε και τι όχι;

Η Ελλάδα είναι ο μεγαλύτερος δικαιούχος του RRF ως ποσοστό ΑΕΠ στην ΕΕ: το πρόγραμμά μας αντιστοιχεί σε περίπου 19,6% του ΑΕΠ του 2019 ή 16% του ΑΕΠ 2024, αμφότερες αποτελούν την υψηλότερη αναλογία στην Ένωση. Από το σύνολο των σχεδόν €36 δισεκ., έχουμε ήδη λάβει €24,6 δισεκ. (68,5% της συνολικής κατανομής), έχοντας εκπληρώσει το 53% των milestones & targets (Ιούνιος 2026).

Τι λειτούργησε: Η χώρα ήταν από τις πρώτες που υπέβαλαν Εθνικό Σχέδιο (RRP – Απρίλιος 2021) και έλαβαν προχρηματοδότηση (Αύγουστος 2021). Η στρατηγική επιλογή να κατευθυνθούν οι δανειακοί πόροι αποκλειστικά σε μόχλευση ιδιωτικών πρωτοβουλιών –αντί να χρησιμοποιηθούν για άμεση δημόσια δαπάνη– ήταν ιδιαίτερα εύστοχη, καθώς το crowding-out (ας το μεταφράσουμε ως «παραγκωνισμό») των ιδιωτικών επενδύσεων, διατήρησε τα ιδιωτικά κίνητρα ευθυγραμμισμένα και μεταβίβασε την αξιολόγηση επιχειρηματικών σχεδίων στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τα οποία είναι πολύ πιο ικανά να το κάνουν αποτελεσματικά από οποιονδήποτε κρατικό οργανισμό. Επίσης, η ψηφιοποίηση της φορολογικής και τελωνειακής διοίκησης συνέβαλε σε σημαντική μείωση του χάσματος συμμόρφωσης ΦΠΑ. Στον τομέα της πράσινης μετάβασης, επενδύσεις στο δίκτυο ηλεκτρισμού αύξησαν την ικανότητα υποδοχής ΑΠΕ, ενώ το Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης ωφέλησε πάνω από 1 εκατ. πολίτες.

Τι δεν λειτούργησε: Πρώτον, ένα σημαντικό μέρος των πόρων δεν κατευθύνθηκε σε δράσεις με ισχυρό παραγωγικό-αναπτυξιακό αποτύπωμα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα: η χρηματοδότηση εκκρεμών χειρουργείων (συμπεριλαμβανομένων απογευματινών επεμβάσεων σε ιδιωτικές δομές), το «Σπίτι μου ΙΙ» (~€1 δισ. για δάνεια αγοράς κατοικίας, όχι κατασκευής), μεγάλα προγράμματα reskilling σε τουρισμό, και οριζόντιες δαπάνες τεχνικής βοήθειας. Αυτές οι χρήσεις μπορεί να είχαν κοινωνική λογική, αλλά δεν συνιστούν επενδύσεις που επαυξάνουν το παραγωγικό κεφάλαιο της χώρας.

Δεύτερον, υιοθετήθηκε λογική οριζόντιας διασποράς πόρων, ιδίως στον ψηφιακό άξονα: vouchers, CRM δημοσίου, ψηφιοποιήσεις αρχείων, οριζόντιες υποστηρικτικές δομές. Έτσι, αντί να επιδιωχθεί μια κρίσιμη μάζα επενδύσεων σε τομείς-στόχους που θα μπορούσαν να αναδείξουν συγκριτικά πλεονεκτήματα, το RRF λειτούργησε ως μηχανισμός γενικευμένης τόνωσης δαπανών.

Τρίτον, η ποιότητα υλοποίησης δεν αποδείχθηκε αντάξια του ιστορικού διακυβεύματος. Η Ευρ. Επιτροπή έχει ήδη προσδιορίσει ως κύρια εμπόδια: τις μακρές δικαστικές διαδικασίες σε προσφυγές δημοσίων συμβάσεων, τη βραδύτητα στη μεταβίβαση δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, τον ασθενή συντονισμό μεταξύ υπουργείων και τα αδειοδοτικά bottlenecks. Στην αναθεώρηση του ελληνικού σχεδίου, 8 μέτρα κρίθηκαν μη-επιτεύξιμα λόγω απρόβλεπτων καθυστερήσεων στις δημόσιες προμήθειες. Υπήρξαν επίσης substitution effects με την πολιτική συνοχής: η έμφαση στο RRP συνέβαλε σε καθυστερήσεις στην υλοποίηση των χρηματοδοτούμενων έργων του ΕΣΠΑ.

Αυτά τα μέσα ανάκαμψης μπορούν να υποστηρίξουν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Πως μπορεί να βελτιωθεί η σύνδεση μεταξύ απορρόφησης και βιώσιμης ανάπτυξης;

Το κεντρικό πρόβλημα είναι ότι η απορρόφηση πόρων και η βιώσιμη ανάπτυξη δεν είναι ταυτόσημες έννοιες και το RRF, στον σχεδιασμό του, δεν εξασφάλισε επαρκώς αυτή τη σύνδεση.

Η ανάπτυξη που παρατηρείται στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια είναι κατά κύριο λόγο extensive (εκτατική): προέρχεται από τη μείωση ανεργίας, την αύξηση συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό, την επαναδραστηριοποίηση ανενεργού κεφαλαίου (κυρίως κτηριακού αποθέματος) και –πιο πρόσφατα– την επαύξηση του αποθέματος φυσικού κεφαλαίου. Εκτιμάται ότι περίπου τα 2/3 της ανάπτυξης 2019-2024 είναι αποτέλεσμα του extensive path και μόνο το 1/3 προέρχεται από intensive (εντατική) ανάπτυξη (βελτίωση της συνολικής παραγωγικότητας). Ο λόγος κεφαλαίου προς εργασία διατηρεί φθίνουσα πορεία, παρά την επανάκαμψης του αποθέματος φυσικού κεφαλαίου· δηλαδή δεν έχει ακόμα παρατηρηθεί κεφαλαιακή εμβάθυνση: αύξηση του κεφαλαίου που χρησιμοποιεί ο κάθε εργαζόμενος, ώστε να μπορεί να παράγει πιο παραγωγικά.

Για να βελτιωθεί η σύνδεση απορρόφησης και βιώσιμης ανάπτυξης, απαιτούνται τρεις μετατοπίσεις. Πρώτον, να γίνουν πιο εμπροσθοβαρείς οι κρίσιμες μεταρρυθμίσεις με άμεσο αντίκτυπο στην κατανομή πόρων: δικαιοσύνη, αφερεγγυότητα, εκτέλεση, αδειοδοτήσεις, κτηματολόγιο, φορολογική διοίκηση. Η Επιτροπή συνεχίζει να καταγράφει αυτά ως παράγοντες που φρενάρουν τις ιδιωτικές επενδύσεις. Δεύτερον, πιο επιθετική στόχευση στη διάχυση τεχνολογίας και στη μεγέθυνση επιχειρήσεων: το ελληνικό επιχειρηματικό οικοσύστημα με το εξαιρετικά μεγάλο μερίδιο ΜμΕ χρειάζεται επενδύσεις που κάνουν τις επιχειρήσεις μεγαλύτερες, πιο ψηφιακές, πιο εξωστρεφείς –όχι απλώς περισσότερο επενδυτικό όγκο. Τρίτον, αποφυγή χρήσης επενδυτικών πόρων για κάλυψη τρεχουσών λειτουργικών αναγκών, οι οποίες πρέπει να χρηματοδοτούνται από τον τακτικό προϋπολογισμό.

Η εκτατική ανάπτυξη έχει περιορισμένα πλέον περιθώρια: ήδη προσεγγίζουμε τα όρια χρήσης της εργασίας. Η μετάβαση σε εντατική ανάπτυξη –πιο παραγωγική, πιο καινοτόμα, μεγαλύτερης έντασης στη γνώς– είναι πιο δύσκολη και απαιτεί μακρόπνοο σχεδιασμό, αλλά είναι η μόνη που εξασφαλίζει βιώσιμη τροχιά μεγέθυνσης μετά το πέρας του RRF.

Γνωρίζετε τον αντίκτυπο του προγράμματος στον τομέα της Υγείας;

Το RRF είχε μετρήσιμο αντίκτυπο στην υγεία, αλλά με σημαντικές επιφυλάξεις ως προς τη φύση και τη βιωσιμότητα των παρεμβάσεων.

Σε επίπεδο ΕΕ, ο πυλώνας «Υγεία, οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα» είναι εκείνος με την υψηλότερη πρόοδο: 1.494 από τα 2.473 milestones & targets (60%) έχουν εκπληρωθεί ή αναφερθεί ως ολοκληρωμένα. Παραδείγματα από άλλα κράτη μέλη περιλαμβάνουν: Ιρλανδία (96 κοινοτικά δίκτυα πρωτοβάθμιας φροντίδας), Λιθουανία (νόμος για ασθενοφόρα με εθνικά πρότυπα), Γαλλία (ηλεκτρονικοί φάκελοι υγείας για 40 εκατ. πολίτες), Λουξεμβούργο (ψηφιακό μητρώο επαγγελμάτων υγείας).

Για την Ελλάδα, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το RRP επένδυσε στη μετάβαση προς ένα σύστημα υγείας βασισμένο στην πρωτοβάθμια φροντίδα. Ωστόσο, η ίδια η Επιτροπή (Country Report 2026) επισημαίνει ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για: την εξασφάλιση λειτουργίας της μεταρρύθμισης του προσωπικού ιατρού και του συστήματος παραπομπών, την αντιμετώπιση ελλείψεων νοσηλευτών και γενικών ιατρών και των γεωγραφικών ανισοτήτων τους, και τη μείωση των out-of-pocket πληρωμών –η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει το υψηλότερο ποσοστό τέτοιων πληρωμών στην ΕΕ. Επίσης, ο ψηφιακός μετασχηματισμός της υγείας απαιτεί αύξηση της ψηφιακής υγειονομικής εγγραμματοσύνης για να αξιοποιηθούν τα εργαλεία e-health.

Το κρίσιμο ζήτημα για την Ελλάδα είναι ότι μέρος των υγειονομικών δαπανών του RRF –όπως η χρηματοδότηση εκκρεμών χειρουργείων και απογευματινών επεμβάσεων– αντιμετωπίστηκε ως επενδυτική δαπάνη, ενώ στην πραγματικότητα ήταν κάλυψη ενός αποθέματος ανικανοποίητων λειτουργικών αναγκών που είχε συσσωρευτεί. Αυτό δεν αυξάνει το παραγωγικό κεφάλαιο του συστήματος υγείας· απλώς μειώνει

προσωρινά τις λίστες αναμονής. Η βιωσιμότητα αυτών των αποτελεσμάτων μετά τη λήξη του RRF παραμένει αβέβαιη, εφόσον δεν συνοδεύτηκαν από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις χρηματοδότησης και οργάνωσης του συστήματος.

Διδάγματα και συστάσεις για μελλοντικά εργαλεία χρηματοδότησης: Ποια τα διδάγματα και οι συστάσεις για τον σχεδιασμό μελλοντικών εργαλείων χρηματοδότησης της ΕΕ;

Τα διδάγματα από το RRF είναι πολύτιμα ακριβώς επειδή το εργαλείο ήταν πρωτοποριακό και τα λάθη του είναι διδακτικά.

Πρώτον, ρεαλισμός στον σχεδιασμό και εμπροσθοβαρής υλοποίηση. Ο σχεδιασμός πρέπει να είναι απόλυτα ρεαλιστικός ως προς την εφικτότητα, τις χρονικές απαιτήσεις και την ωριμότητα των έργων (ύπαρξη μελετών, αδειοδοτήσεων κ.λπ.). Η υλοποίηση πρέπει να είναι εντατικά εμπροσθοβαρής, ιδίως για μεταρρυθμίσεις που χρειάζονται χρόνο για να αποδώσουν αποτελέσματα.

Δεύτερον, περισσότερη λογική “payment by results”. Το ECA έδειξε ότι το RRF είναι στην πράξη compliance-based instrument με milestones, όχι αυστηρά outcome-based. Ένα μελλοντικό εργαλείο πρέπει να αξιολογεί όχι μόνο τον χρόνο υλοποίησης ενός έργου, αλλά και τον χρόνο που απαιτείται για να εμφανιστούν τα πρώτα αποτελέσματα. Αυτό σημαίνει ότι ο σχεδιασμός πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον κύκλο ζωής των παρεμβάσεων, όχι μόνο τον κύκλο εκταμίευσης.

Τρίτον, αποφυγή «ανταγωνισμού» με άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα. Η Επιτροπή διαπίστωσε το 2024 ότι η έμφαση στο RRP συνέβαλε σε καθυστερήσεις στα χρηματοδοτούμενα έργα του ΕΣΠΑ σε ορισμένα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Ένα μελλοντικό εργαλείο πρέπει να σχεδιαστεί με ρητή συμπληρωματικότητα με άλλα χρηματοδοτικά κανάλια.

Τέταρτον, ενσωμάτωση χρηματοδοτικών σχημάτων μόχλευσης. Το μοντέλο του δανειακού σκέλους του ελληνικού RRF –που μετέτρεψε την ευρωπαϊκή ενίσχυση σε μόχλευση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας– αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρήσιμο. Μεταφέρει μέρος του διοικητικού φόρτου στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, διατηρεί τα ιδιωτικά κίνητρα ευθυγραμμισμένα και αποτρέπει το crowding-out των ιδιωτικών επενδύσεων.

Πέμπτον, το ερώτημα της οριζόντιας έναντι κάθετης στόχευσης. Ένας οριζόντιος σχεδιασμός περιορίζει τις στρεβλωτικές επιδράσεις, αλλά δεν δημιουργεί κρίσιμη μάζα σε τομείς-στόχους. Οι εκθέσεις Letta και Draghi προκρίνουν τη σκοπιμότητα μιας ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής με πιο εστιασμένες κατευθύνσεις. Το ερώτημα δεν έχει εύκολη απάντηση, αλλά η εμπειρία του RRF δείχνει ότι η γενικευμένη τόνωση δαπανών δεν αρκεί για να αντιμετωπιστούν διαρθρωτικές αδυναμίες.

Έκτον, διαφάνεια και λογοδοσία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε βελτίωση της ιχνηλάτησης δαπανών, δημοσιοποίηση τελικών αποδεκτών και βελτίωση της οπτικοποίησης δεδομένων στο RRF Scoreboard. Αυτά δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες· είναι προϋποθέσεις για τη δημοκρατική νομιμοποίηση μελλοντικών εργαλείων κοινού δανεισμού.

Μπορεί η Ελλάδα να υλοποιεί μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις με υψηλό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα;

Η απάντηση είναι «ναι», αλλά με σοβαρές επιφυλάξεις και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Το χάσμα παραγωγικότητας είναι βαθύ και διαρθρωτικό. Η παραγωγικότητα εργασίας ανά ώρα στην Ελλάδα είναι η χαμηλότερη στην ΕΕ (54,6% του μέσου όρου το 2025), ενώ η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο είναι η

δεύτερη χαμηλότερη (67,3%). Μεταξύ 2005 και 2024, η πραγματική παραγωγικότητα ανά απασχολούμενο μειώθηκε στην Ελλάδα –μία από τις ελάχιστες χώρες της ΕΕ με καθαρή οπισθοχώρηση. Το ΑΕΠ ανά κάτοικο σε Ισοδυναμία Αγοραστικών Δυνάμεων βρίσκεται στο 68% του μέσου όρου ΕΕ (2025), στην τελευταία θέση μαζί με τη Βουλγαρία. Η αιτιολογία είναι γνωστή: skills mismatches (20,9% έναντι 19,2% ΕΕ), overqualification (33% των εργαζομένων με μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση σε θέσεις που δεν απαιτούν αυτό το επίπεδο), χαμηλές ιδιωτικές δαπάνες Ε&Α, μεγάλο μερίδιο μικρών χαμηλής παραγωγικότητας επιχειρήσεων και έντονη γεωγραφική συγκέντρωση (Αττική στο 71% της ΕΕ, υπόλοιπες περιφέρειες στο 40-50%).

Τι δείχνει η εμπειρία του RRF: Η Ελλάδα απέδειξε ότι μπορεί να κινητοποιήσει μεγάλους πόρους και να εκπληρώσει ένα σημαντικό μέρος των milestones & targets. Η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης, η μεταρρύθμιση του προσωπικού ιατρού, η ανάπτυξη αστικών σχεδίων μέσω RRF, και οι επενδύσεις στο ενεργειακό δίκτυο είναι παραδείγματα παρεμβάσεων με δυνητικά υψηλό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα. Ωστόσο, η διοικητική ικανότητα λειτούργησε ως περιοριστικός παράγοντας: μακρές δικαστικές διαδικασίες, αδύναμος συντονισμός, αργή αδειοδότηση.

Η κρίσιμη διαπίστωση: Η Ελλάδα μπορεί να υλοποιεί μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις υψηλού αντίκτυπου, αλλά μόνο εφόσον αυτές είναι ώριμες, καλά σχεδιασμένες και εμπροσθοβαρείς. Η εμπειρία του RRF δείχνει ότι ο κίνδυνος δεν είναι η έλλειψη χρηματοδότησης, αλλά είναι η κατεύθυνση των πόρων σε δράσεις χαμηλού παραγωγικού αντίκτυπου και η αδυναμία του κράτους να διαχειριστεί αποτελεσματικά ένα τόσο μεγάλο πρόγραμμα. Τα μεγάλα στοιχήματα παραμένουν μπροστά: μετάβαση σε νέο παραγωγικό μοντέλο, πιο καινοτόμο, πιο εντατικό σε γνώση και τεχνολογία, πιο εξωστρεφές· και αυτό απαιτεί ακριβώς τις μεταρρυθμίσεις που η Επιτροπή συνεχίζει να ζητά και η Ελλάδα συνεχίζει να καθυστερεί: δικαιοσύνη, αδειοδότηση, κτηματολόγιο, ανταγωνισμός, πρόσβαση σε χρηματοδότηση για startups και scale-ups.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.