Ο νέος πόλεμος των τάνκερ: ΗΠΑ και Ιράν αλλάζουν τακτική και όπλα

Επί 6 μήνες η σύγκρουση ΗΠΑ και Ιράν κινείται ανάμεσα στους βομβαρδισμούς, στον ναυτικό αποκλεισμό και στις αποτυχημένες διαπραγματεύσεις. Τώρα αποκτά ένα νέο –και επικίνδυνα γνώριμο– μέτωπο: τα τάνκερ που μεταφέρουν το πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν το Σαββατοκύριακο τρία ιρανικά δεξαμενόπλοια. Η Τεχεράνη απάντησε ότι στοχοποίησε τρία πλοία αμερικανικών συμφερόντων, καθώς και άλλα τάνκερ που επιχείρησαν να διασχίσουν τα Στενά του Ορμούζ από διαδρομές τις οποίες δεν είχε εγκρίνει.

Οι ιρανικοί ισχυρισμοί δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Ωστόσο, η ακολουθία των γεγονότων δείχνει ότι τα εμπορικά πλοία δεν αποτελούν πλέον παράπλευρα θύματα της σύγκρουσης. Μετατρέπονται σε άμεσους στρατιωτικούς στόχους και σε εργαλεία οικονομικού πολέμου.

Η ομοιότητα με τον αυθεντικό «Πόλεμο των Τάνκερ» της δεκαετίας του 1980 είναι πλέον δύσκολο να αγνοηθεί.

Screenshot/X-@RealBababanaras«Τάνκερ για τάνκερ»

Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση ανακοίνωσε ότι έπληξε τα ιρανικά δεξαμενόπλοια Downy, Stark I και Kylo, γνωστό και ως Noxen. Το Kylo, μεγέθους Suezmax, βυθίστηκε στον Κόλπο του Ομάν, ενώ τα άλλα δύο τέθηκαν εκτός λειτουργίας κοντά στο νησί Χαργκ και στον Περσικό Κόλπο.

Σύμφωνα με τις ΗΠΑ, τα πληρώματα είχαν προειδοποιηθεί να εγκαταλείψουν τα πλοία πριν από τα πλήγματα. Τα αμερικανικά αντίποινα ακολούθησαν επιθέσεις των Φρουρών της Επανάστασης με βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον δύο πολεμικών πλοίων του αμερικανικού Ναυτικού. Όπως έχει γράψει το Axios οι ενέργειες εντάσσονται σε μια νέα πολιτική που έχει εγκρίνει ο Ντόναλντ Τραμπ και περιγράφεται χαρακτηριστικά ως «τάνκερ για τάνκερ».

Μέχρι σήμερα, αμερικανικά πλήγματα κατά ιρανικών δεξαμενόπλοιων συνδέονταν με την επιβολή του ναυτικού αποκλεισμού. Αυτή τη φορά, όμως, η λογική ήταν διαφορετική: κάθε ιρανική επίθεση εναντίον της εμπορικής ναυσιπλοΐας θα μπορεί να απαντάται με πλήγματα κατά ιρανικών πλοίων.

Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι απάντησε στοχοποιώντας πετρελαιοφόρα που χρησιμοποίησαν «μη εξουσιοδοτημένες» διαδρομές στο Ορμούζ. Παράλληλα, προανήγγειλε τη δημιουργία νέας ζώνης αποκλεισμού έξω από τα Στενά, προειδοποιώντας ότι τα πλοία που θα εισέρχονται χωρίς την έγκρισή της θα αντιμετωπίζονται ως παραβάτες.

Η πρακτική αυτή διαμορφώνει στην πράξη δύο ανταγωνιστικά καθεστώτα ελέγχου της ναυσιπλοΐας: τον αμερικανικό αποκλεισμό, που αποσκοπεί στον περιορισμό των ιρανικών εξαγωγών, και το ιρανικό σύστημα ελέγχου των πλοίων που θέλουν να διασχίσουν το Ορμούζ.

Ανάμεσά τους βρίσκονται τα εμπορικά πλοία, τα πληρώματά τους και ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού.

Η ναυσιπλοΐα στερεύει

Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που επικαλείται το Reuters, ο μέσος ημερήσιος αριθμός πλοίων μεταφοράς εμπορευμάτων που διέσχισαν τα Στενά περιορίστηκε σε δέκα κατά το τελευταίο δεκαήμερο – στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Μάιο. Το Σάββατο πέρασαν μόλις δύο πλοία και την Κυριακή έξι.

Κανένα πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο αργού, κατηγορίας VLCC, δεν είχε εξέλθει από τα Στενά από την προηγούμενη Τετάρτη. Από τις 6 Ιουλίου έχουν καταγραφεί 27 περιστατικά πληγμάτων με βλήματα σε πλοία μέσα και γύρω από το Ορμούζ, σύμφωνα με τη βρετανική υπηρεσία UKMTO.

Η εταιρεία ναυτιλιακών πληροφοριών Marisks κάνει λόγο για «μείζονα κλιμάκωση», καθώς εξασθενεί πλέον η διάκριση ανάμεσα στη στρατιωτική σύγκρουση και την εμπορική ναυτιλία. Εκτιμά ότι ο κίνδυνος είναι ακραίος για πλοία που συνδέονται με το Ιράν και σημαντικά αυξημένος για πλοία αμερικανικών συμφερόντων ή υπό αμερικανική συνοδεία.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσο πετρέλαιο περνά σήμερα από το Ορμούζ. Είναι εάν οι πλοιοκτήτες, τα πληρώματα και οι ασφαλιστικές εταιρείες θα συνεχίσουν να αποδέχονται το ρίσκο. Όσο αυξάνονται οι επιθέσεις, αυξάνονται τα ασφάλιστρα πολέμου, οι ναύλοι και οι απαιτήσεις των ναυτικών, ενώ ολοένα περισσότερα πλοία ενδέχεται να περιμένουν ή να αλλάζουν πορεία.

REUTERS/StringerΤι ήταν ο αυθεντικός «Πόλεμος των Τάνκερ»

Ο πρώτος «Πόλεμος των Τάνκερ» αποτέλεσε το θαλάσσιο μέτωπο του πολέμου Ιράν–Ιράκ, που διήρκεσε από το 1980 έως το 1988.

Οι επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων είχαν αρχίσει νωρίτερα, αλλά η σύγκρουση κλιμακώθηκε αποφασιστικά το 1984. Το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν, αδυνατώντας να κερδίσει τον πόλεμο στην ξηρά, επιχείρησε να πλήξει την οικονομική αρτηρία του Ιράν: τις εξαγωγές πετρελαίου και ιδιαίτερα τις εγκαταστάσεις γύρω από το νησί Χαργκ.

Με τη βοήθεια γαλλικών μαχητικών Super Étendard και πυραύλων Exocet, οι ιρακινές δυνάμεις άρχισαν να επιτίθενται σε δεξαμενόπλοια που φόρτωναν ιρανικό πετρέλαιο.

Το Ιράν απάντησε χτυπώντας πλοία κρατών που στήριζαν οικονομικά και πολιτικά το Ιράκ, κυρίως του Κουβέιτ και της Σαουδικής Αραβίας. Χρησιμοποίησε νάρκες, ταχύπλοα των Φρουρών της Επανάστασης, πυραύλους και επιθέσεις σε ουδέτερα εμπορικά πλοία.

Εκατοντάδες πλοία δέχθηκαν επιθέσεις. Το Ιράκ έπληττε κυρίως από αέρος, ενώ το Ιράν βασίστηκε περισσότερο σε πλοία επιφανείας, ταχύπλοα και ναρκοθέτηση των θαλάσσιων οδών. Ο στόχος δεν ήταν μόνο η φυσική καταστροφή των δεξαμενόπλοιων, αλλά η αύξηση του κόστους και του φόβου σε ολόκληρη τη ναυτιλιακή αλυσίδα.

Η είσοδος των ΗΠΑ στον πόλεμο

Το 1986, το Κουβέιτ ζήτησε διεθνή προστασία για τα δεξαμενόπλοιά του. Η κυβέρνηση του Ρόναλντ Ρίγκαν συμφώνησε να θέσει έντεκα κουβεϊτιανά πλοία υπό αμερικανική σημαία και να τα συνοδεύει με πολεμικά πλοία.

Η επιχείρηση Earnest Will, που άρχισε το καλοκαίρι του 1987, εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη αμερικανική επιχείρηση ναυτικών συνοδειών μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από την πρώτη αποστολή φάνηκε πόσο δύσκολο ήταν να προστατευθούν τα τάνκερ: το επανανηολογημένο κουβεϊτιανό υπερδεξαμενόπλοιο Bridgeton προσέκρουσε σε ιρανική νάρκη.

Λίγους μήνες νωρίτερα, ένα ιρακινό αεροσκάφος είχε χτυπήσει κατά λάθος την αμερικανική φρεγάτα USS Stark με δύο πυραύλους Exocet, σκοτώνοντας 37 ναύτες.

Τον Απρίλιο του 1988, η φρεγάτα USS Samuel B. Roberts έπεσε σε ιρανική νάρκη. Οι ΗΠΑ απάντησαν με την επιχείρηση Praying Mantis, καταστρέφοντας ιρανικές εξέδρες και βυθίζοντας ή θέτοντας εκτός μάχης πολεμικά πλοία της Τεχεράνης. Επρόκειτο για τη μεγαλύτερη αμερικανική ναυμαχία επιφανείας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η κλιμάκωση κορυφώθηκε τον Ιούλιο του 1988, όταν το αμερικανικό καταδρομικό USS Vincennes κατέρριψε κατά λάθος το επιβατικό αεροσκάφος Iran Air 655 πάνω από τα Στενά του Ορμούζ. Και οι 290 επιβαίνοντες σκοτώθηκαν.

Γιατί ο νέος πόλεμος μπορεί να είναι χειρότερος

Υπάρχουν κρίσιμες διαφορές ανάμεσα στις δύο εποχές. Στη δεκαετία του 1980, οι ΗΠΑ μπήκαν στον Περσικό Κόλπο υποστηρίζοντας ότι ήθελαν να προστατεύσουν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και τα ουδέτερα πλοία. Σήμερα δεν είναι εξωτερικός εγγυητής: είναι άμεσος εμπόλεμος και επιτίθεται σε δεξαμενόπλοια της άλλης πλευράς.

Παράλληλα, το σύγχρονο πεδίο μάχης είναι πολύ πιο σύνθετο. Πύραυλοι ακριβείας, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, θαλάσσια drones, ηλεκτρονικός πόλεμος και κυβερνοεπιθέσεις επιτρέπουν πλήγματα με μικρότερο κόστος και μικρότερο χρόνο προειδοποίησης. Ένα τάνκερ μπορεί να στοχοποιηθεί εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, χωρίς να είναι εύκολο να αποδειχθεί αμέσως ποιος πραγματοποίησε την επίθεση.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η αλυσίδα των αντιποίνων. Ένα πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο μπορεί να προκαλέσει απάντηση σε πολεμικό πλοίο· μια νάρκη ή ένας πύραυλος μπορεί να οδηγήσει σε ευρύτερη ναυτική επιχείρηση· ένα λάθος αναγνώρισης μπορεί να προκαλέσει εκατοντάδες νεκρούς.

Ο αυθεντικός «Πόλεμος των Τάνκερ» έδειξε ότι η προσπάθεια περιορισμού μιας σύγκρουσης στη θάλασσα μπορεί πολύ γρήγορα να παρασύρει μέσα της υπερδυνάμεις, ουδέτερα κράτη και ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.

Σήμερα, ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται να υιοθετούν τη λογική «τάνκερ για τάνκερ». Όμως στη θάλασσα το επόμενο αντίποινο δεν είναι ποτέ απλώς ισόποσο. Κάθε νέο πλήγμα στενεύει τον δρόμο προς την αποκλιμάκωση – την ώρα που στενεύει και το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του κόσμου.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.