Οι αγωγές για ιατρικές παρεμβάσεις φυλομετάβασης σε ανηλίκους μπορεί να αποδειχθούν εκρηκτικές

Χιλιάδες ανήλικα κορίτσια στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υποβληθεί την τελευταία δεκαετία σε μη αναστρέψιμες ιατρικές παρεμβάσεις στο πλαίσιο φυλομετάβασης.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Journal of the American Medical Association και παρουσιάζει σε ρεπορτάζ του ο Economist, μεταξύ 2016 και 2020 πραγματοποιήθηκαν σε παιδιά και εφήβους ηλικίας 12 έως 18 ετών 3.215 μαστεκτομές, 405 επεμβάσεις στα γεννητικά όργανα και 350 ακόμη σχετικές πράξεις.

Ο πραγματικός αριθμός θεωρείται υψηλότερος. Οι υποστηρικτές των επεμβάσεων αυτών υποστηρίζουν ότι μπορούν να μειώσουν τη δυσφορία φύλου και να προλάβουν ακόμη και την αυτοκτονία. Οι επικριτές, αντίθετα, μιλούν για αδύναμα επιστημονικά δεδομένα και προειδοποιούν ότι το νομικό ρίσκο για τους γιατρούς αυξάνεται ραγδαία.

Δύο πρόσφατες εξελίξεις ενισχύουν αυτή την εκτίμηση.

Η υπόθεση Fox Varian και η πρώτη ετυμηγορία ενόρκων

Στις 30 Ιανουαρίου, δικαστήριο της Νέας Υόρκης επιδίκασε αποζημίωση 2 εκατ. δολαρίων σε μία και μόνο ασθενή. Η υπόθεση αφορούσε τη Φοξ Βάριαν η οποία, έπειτα από μια δύσκολη παιδική ηλικία, διαγνώστηκε με κατάθλιψη, αγχώδη διαταραχή και αυτισμό.

Στα 15 της άρχισε να αυτοπροσδιορίζεται ως αγόρι. Σύμφωνα με τη δικογραφία, η ψυχολόγος της φέρεται να προειδοποίησε τη μητέρα της ότι υπήρχε κίνδυνος αυτοκτονίας εάν δεν προχωρούσε σε χειρουργική επέμβαση. Τον Δεκέμβριο του 2019, σε ηλικία 16 ετών, η Βάριαν υποβλήθηκε σε διπλή μαστεκτομή.

Η ψυχική της κατάσταση, ωστόσο, δεν βελτιώθηκε. Αντιθέτως, επιδεινώθηκε. Το 2022 αποφάσισε να επιστρέψει στο φύλο με το οποίο γεννήθηκε και έναν χρόνο αργότερα η οικογένεια κατέθεσε αγωγή ιατρικής αμέλειας κατά της ψυχολόγου και του χειρουργού της. Ήταν η πρώτη υπόθεση «απομετάβασης φύλου» που κρίθηκε από σώμα ενόρκων στις ΗΠΑ.

Οι ένορκοι επιδίκασαν 1,6 εκατ. δολάρια για παρελθούσα και μελλοντική σωματική και ψυχική οδύνη, καθώς και 400.000 δολάρια για μελλοντικά ιατρικά έξοδα.

Οι ενώσεις πλαστικών χειρουργών θυμήθηκαν κατόπιν εορτής ότι οι μελέτες ήταν ανεπαρκείς

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 3 Φεβρουαρίου, η American Society of Plastic Surgeons (ASPS), που εκπροσωπεί πάνω από το 90% των πλαστικών χειρουργών σε ΗΠΑ και Καναδά, τάχθηκε επίσημα κατά των επεμβάσεων φυλομετάβασης σε ασθενείς κάτω των 19 ετών.

Σε ανακοίνωση της  έκανε λόγο για «περιορισμούς στην ποιότητα των μελετών, ασυνέπεια των δεδομένων και έλλειψη μακροχρόνιας παρακολούθησης», καθώς και ενδείξεις επιπλοκών και πιθανών βλαβών.

Η ASPS επανέλαβε επίσης τις επιφυλάξεις της για τις υπάρχουσες κλινικές οδηγίες στις ΗΠΑ, σημειώνοντας ότι υπάρχουν «ανεπαρκή στοιχεία» πως τα οφέλη των ορμονών αντίθετου φύλου ή των αναστολέων εφηβείας υπερτερούν των κινδύνων.

Οι θεραπείες αυτές, αν και λιγότερο δραστικές από τη χειρουργική, μπορούν να έχουν μόνιμες συνέπειες, όπως η στειρότητα.

Η ASPS ήταν η πρώτη μεγάλη αμερικανική ιατρική ένωση που πήρε τέτοια θέση. Την επόμενη ημέρα, ωστόσο, η American Medical Association, που εκπροσωπεί περισσότερους από 250.000 γιατρούς, συμφώνησε ότι, εφόσον «τα στοιχεία για τις χειρουργικές παρεμβάσεις σε ανηλίκους είναι ανεπαρκή», αυτές «θα πρέπει γενικά να αναβάλλονται μέχρι την ενηλικίωση».

Καμπανάκια και αντιδράσεις

Οι εξελίξεις αυτές θυμίζουν αντίστοιχες προειδοποιήσεις στην Ευρώπη. Το 2024, η Cass Review στη Βρετανία κατέληξε ότι τα δεδομένα για τα οφέλη — αλλά και τις βλάβες — των αναστολέων εφηβείας και των ορμονών σε παιδιά και εφήβους ήταν «εντυπωσιακά αδύναμα».

Υπό τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, το αμερικανικό δημοσίευσε αντίστοιχη έκθεση, συμφωνώντας ότι τα αποδεικτικά στοιχεία είναι ισχνά και ότι εγείρονται σοβαρά ηθικά ζητήματα.

Το θέμα παραμένει πολιτικά εκρηκτικό. Από τη μία πλευρά, υποστηρικτές του Τραμπ χρησιμοποιούν συχνά επιθετική ρητορική κατά των τρανς ατόμων. Από την άλλη, αρκετοί φιλελεύθεροι απορρίπτουν αυτομάτως τις εκθέσεις απλώς και μόνο επειδή συνδέονται με τον Τραμπ.

Σε ένα σύστημα χωρίς εθνική υπηρεσία υγείας, οι κατευθυντήριες οδηγίες των ιατρικών ενώσεων στις ΗΠΑ έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα.

Ορισμένες, όπως η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, εξακολουθούν να στηρίζουν τη μετάβαση ανηλίκων, υποστηρίζοντας ότι οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται από ασθενείς, οικογένειες και γιατρούς — όχι από πολιτικούς.

Ο φόβος των αγωγών

Η κοινή γνώμη, πάντως, είναι σαφώς πιο επιφυλακτική. Δημοσκόπηση των New York Times το 2025 έδειξε ότι το 90% των Ρεπουμπλικανών και το 54% των Δημοκρατικών αντιτίθενται στη χορήγηση αναστολέων εφηβείας ή ορμονών αντίθετου φύλου σε ανηλίκους.

Περισσότεροι από 25 απομεταβαίνοντες έχουν ήδη καταθέσει αγωγές. Παρατηρητές εκτιμούν ότι το συνολικό κόστος αποζημιώσεων μπορεί να φτάσει τις εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.