Οι μεγάλες παθογένειες της Δημόσιας Ανώτατης Εκπαίδευσης στην Ελλάδα

Πράγματι ο νέος νόμος για τα κρατικά και μη κρατικά πανεπιστήμια είναι σημαντική πρόοδος για την κοινωνία και τη χώρα για πολλούς λόγους που έχουν τεκμηριωθεί από αρκετούς. Παρ’ όλα αυτά όμως, στη δημόσια ανώτατη εκπαίδευση παραμένουν θεμελιώδεις παθογένειες που πρέπει η πολιτεία και η κοινωνία να αντιμετωπίσουν.

Η πρώτη παθογένεια αφορά το κοινωνικό στερεότυπο που ταυτίζει την επαγγελματική αποκατάσταση και επιτυχία με οποιοδήποτε πανεπιστημιακό πτυχίο. Έτσι έχουμε απαξιώσει χρήσιμα και επικερδή επαγγέλματα και κατά συνέπεια την επαγγελματική εκπαίδευση. Το ποσοστό των Ελλήνων αποφοίτων του Λυκείου που κάνουν πανεπιστημιακές σπουδές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό είναι σχεδόν διπλάσιο από ό,τι στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες με αποτέλεσμα την ανεργία και την ετεροαπασχόληση. Σε αυτό συνέβαλαν αρκετά οι κυβερνήσεις των προηγούμενων δεκαετιών δημιουργώντας πανεπιστημιακά τμήματα χωρίς να υπάρχει ζήτηση για τους πτυχιούχους τους στην αγορά εργασίας και αρκετά χωρίς καμία επιστημονική υπόσταση. (πχ Μεσογειακών ή Σλαβικών Σπουδών). Τελευταία πράξη του δράματος αυτής της πολιτικής ήταν η μετατροπή των ΤΕΙ σε πανεπιστήμια.

Η δεύτερη παθογένεια είναι ότι στα Ελληνικά Πανεπιστήμια δεν αναπτύσσονται,  πέραν των επιστημονικών και επαγγελαμτικών γνώσεων, η κουλτούρα και οι γενικές ικανότητες που είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για όλους τους πτυχιούχους όπως η ομαδική συνεργασία, η επικοινωνία, η συνθετική και αναλυτική σκέψη, η δημιουργική λήψη αποφάσεων, το προσωπικό μάνατζμεντ και η προσωπική αποτελεσματικότητα, οι διοικητικές και ηγετικές ικανότητες. Ενώ αυτές είναι κρίσιμες αρετές και ικανότητες που απαιτούν οι επιχειρήσεις από όλα τα στελέχη ανεξαρτήτως επαγγελματικής εξειδίκευσης.

Η τρίτη παθογένεια και ίσως η πιο σημαντική αφορά το διδακτικό και ερευνητικό προσωπικό των κρατικών πανεπιστημίων. Πράγματι στη χώρα μας έχουμε εξαιρετικά πανεπιστημιακά τμήματα με εξαιρετικούς καθηγητές με βάση τις διεθνείς αξιολογήσεις. Δυστυχώς όμως αυτό αποτελεί την εξαίρεση. Η μεγάλη πλειοψηφία των μελών ΔΕΠ δεν διαθέτει ούτε τις ελάχιστες απαιτήσεις του νόμου παρά της κατοχής ενός διδακτορικού.

Η μεγάλη πλειοψηφία είναι χωρίς ένα ελάχιστο αριθμό δημοσιεύσεων ερευνητικών εργασιών σε διεθνή επιστημονικά παρωδικά αναγνωρισμένου κύρους που υπάρχουν σε κάθε επιστημονικό πεδίο και χωρίς έναν ελάχιστο αριθμό ετεροαναφορών στις δημοσιευμένες εργασίες τους. Ο κάθε πολίτης ή φοιτητής μπορεί να το διαπιστώσει αυτό αν δώσει σωστά με λατινικούς χαρακτήρες το όνομα ενός μέλους ΔΕΠ στο Google Scholar.

Εκτός αυτού όμως, ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα αφορά την ποιότητα του εκπαιδευτικού έργου που προσφέρουν τα μέλη ΔΕΠ. Η αξιολόγηση τους δεν είναι ουσιαστική και βεβαίως ακόμη κι αν δεν είναι καλή δεν έχει καμία συνέπεια στη βελτίωση τους, στην εξέλιξη τους και στις αμοιβές τους.  Ο κάτοχος ενός διδακτορικού δεν σημαίνει ότι κατέχει και την τέχνη της διδασκαλίας και σε αυτό δεν είναι υποχρεωτική η εκπαίδευση των μελών ΔΕΠ.  Εκτός αυτού ένα σημαντικό ποσοστό κυρίως των υψηλότερων βαθμίδων δεν ανταποκρίνεται στις υποχρεωτικές από τον νόμο ώρες διδασκαλίας αναθέτοντας την σε χαμηλότερες βαθμίδες και κυρίως σε υποψήφιους διδάκτορες.

Τέλος, παθογένειες των κρατικών πανεπιστημίων είναι η έλλειψη συμβουλευτικής που πρέπει να προσφέρουν στους φοιτητές καθώς και η έλλειψη κατανόησης των αναγκών των επιχειρήσεων σε επιστημονική τεχνογνωσία και γενικές ικανότητες που προαναφέρθηκαν. Είναι άλλωστε γνωστό οτι οι σχέσεις των κρατικών πανεπιστημίων με τις επιχειρήσεις είναι ελάχιστες.

Συμπληρωματικά, ο νέος νόμος είναι σημαντική πρόοδος διότι ενισχύει την ανάπτυξη των κρατικών πανεπιστημίων με μείωση της γραφειοκρατίας, την ελευθερία πρωτοβουλιών, τις διεθνείς συνεργασίες, τη χρηματοδότηση και άλλα. Όμως οι παθογένειες που προαναφέρθηκαν πρέπει να τεθούν στην ατζέντα της πολιτικής.

Ως προς την ίδρυση των μη κρατικών πανεπιστημίων, δεκαετίες πριν υποστήριζα ότι η Ελλάδα έχει όλες τις δυνατότητες να κάνει αυτό που έκανε η Κύπρος τη τελευταία δεκαετία που οι ξένοι φοιτητές προσθέτουν ένα σημαντικό ποσοστό στο ΑΕΠ της χώρας πέρα των άλλων έμμεσων θετικών συνεπειών.

*Πρύτανης New York College