Οι μη συστημικές τράπεζες έκλεψαν τις εντυπώσεις στα καθαρά δάνεια

Επιβράδυνση του ρυθμού πιστωτικής επέκτασης, πέρσι, προς τον ιδιωτικό τομέα διαπίστωσε ο Γιάννης Στουρνάρας στην πρόσφατη ομιλία του προς τη Γενική Συνέλευση της Τράπεζας της Ελλάδος.

Ο διοικητής επεσήμανε ότι ο ρυθμός παραμένει υψηλότερος από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης και ότι η επιβράδυνση οφείλεται κυρίως στη βραδύτερη αύξηση της χρηματοδότησης προς επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες.

Μια προσεκτική ανάγνωση των στοιχείων αποκαλύπτει μια σημαντική παράμετρο: Οι 4 συστημικές τράπεζες εστίασαν στα δάνεια που συγχρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Κατά τα λοιπά, συνεισέφεραν περίπου τη μισή καθαρή πιστωτική αύξηση, με την υπόλοιπη να προέρχεται από συνεταιριστικές τράπεζες και κυρίως από τις δύο μη συστημικές, CrediaBank και Optima Bank.

Νέα δάνεια

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα για το 2025, η Eurobank χορήγησε νέα δάνεια 5,3 δισ. ευρώ, η Εθνική Τράπεζα 3,5 δισ. ευρώ, η Τράπεζα Πειραιώς 3,9 δισ. ευρώ και η Alpha Bank 3,5 δισ. ευρώ. Αθροιστικά, δηλαδή, οι 4 συστημικές τράπεζες χορήγησαν 16,2 δισ. ευρώ νέα δάνεια, ξεπερνώντας κατά πολύ τον αρχικό στόχο (13 δισ. ευρώ). Από την πλευρά των μη συστημικών, η CrediaBank ανακοίνωσε νέες εκταμιεύσεις 3,4 δισ. ευρώ και η Optima bank 3,7 δισ. ευρώ, δηλαδή αθροιστικά 7,1 δισ. ευρώ. Οι συνεταιριστικές τράπεζες, τέλος, εκτιμάται ότι έδωσαν δάνεια περί το 1 δισ. ευρώ (0,8-1,2 δισ. ευρώ).

Αθροιστικά, δηλαδή, τα νέα δάνεια ξεπέρασαν τα 24 δισ., προσεγγίζοντας τα 24,5 δισ. ευρώ. Οι 4 συστημικές, δηλαδή, χορήγησαν τα δύο τρίτα των νέων δανείων και οι δύο μη συστημικές περίπου το 30%. Πλην όμως αυτά τα μεγέθη δεν περιγράφουν την καθαρή πιστωτική επέκταση, δηλαδή την αύξηση της χρηματοδότησης της οικονομίας από τις τράπεζες. Παράλληλα με τις νέες χορηγήσεις, κάποια δάνεια λήγουν, άλλα αναχρηματοδοτούνται και άλλα αποπληρώνονται πρόωρα.

Καθαρός νέος δανεισμός

Σύμφωνα με τα μηνιαία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ο καθαρός νέος δανεισμός, το 2025, διαμορφώθηκε σε 9.184,95 εκατ. ευρώ. Το μέγεθος αυτό είναι προς το πάνω εύρος των εκτιμήσεων της αγοράς (8,5 δισ. – 9,5 δισ. ευρώ) και ίσως υπερεκτιμά το αποτέλεσμα για τεχνικούς λόγους (π.χ. κάποια από τα στοιχεία που περιλαμβάνει έχουν εποχική διόρθωση).

Στη βάση αυτή, η καθαρή πιστωτική επέκταση από τις 4 συστημικές τράπεζες κινείται λίγο πάνω από τα 5,5 δισ. ευρώ. Περίπου το ήμισυ αντιστοιχεί σε χορηγήσεις της Eurobank και οι άλλες 3 τράπεζες μοιράζονται το υπόλοιπο κομμάτι, με μεγαλύτερο το μερίδιο της Πειραιώς και μικρότερο της Alpha. Από την πλευρά της η CrediaBank ανακοίνωσε καθαρή πιστωτική επέκταση 1,1 δισ. ευρώ και η Optima 1,5 δισ. ευρώ. Για τις συνεταιριστικές τράπεζες τα μεγέθη είναι σαφώς χαμηλότερα (200-400 εκατ. ευρώ).

Δάνεια RRF

Στη στεγαστική πίστη, για πρώτη φορά μετά από 16 χρόνια, σημειώθηκε καθαρή πιστωτική επέκταση, πλην όμως σε μεγάλο βαθμό αυτή συνδέεται με το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ» (830 εκατ. ευρώ). Ακόμα μικρότερη είναι η συμβολή της καταναλωτικής πίστης στην καθαρή πιστωτική επέκταση. Μεγάλο μέρος του νέου δανεισμού συνδέεται με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), που αφορά σχεδόν αποκλειστικά τις συστημικές τράπεζες. Αν και δεν υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία ανά τράπεζα, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς οι 4 μεγάλες τράπεζες χορήγησαν έως και 95% των δανείων, με μεγαλύτερο το μερίδιο της Eurobank.

Συνολικά, το 2025 χορηγήθηκαν δάνεια RRF περί τα 4 δισ. ευρώ, πλην όμως σε αυτό το μέγεθος περιλαμβάνονται αναχρηματοδοτήσεις, καταβολή σε δόσεις κ.λπ. Στην καθαρή πιστωτική επέκταση, το RRF φαίνεται να συνεισέφερε μεταξύ 2,5 δισ. ευρώ και 3,5 δισ. ευρώ. Μένει άρα ένα υπόλοιπο περί τα 6 δισ. ευρώ, στο οποίο όμως το μερίδιο των 4 συστημικών τραπεζών είναι σαφώς χαμηλότερο: Δεν υπερβαίνει το 55% και ίσως είναι χαμηλότερο και του 50%. Στο υπόλοιπο, η μερίδα του λέοντος αντιστοιχεί σε CrediaBank και Optima bank και ένα μικρό μερίδιο στις συνεταιριστικές τράπεζες.

Οι συνεταιριστικές τράπεζες

Το αποτύπωμα των τελευταίων στη συνολική χρηματοδότηση μπορεί να είναι μικρό, πλην όμως η συμβολή τους είναι συχνά κρίσιμη σε τοπικό επίπεδο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συμβολή των συνεταιριστικών Θεσσαλίας και Καρδίτσας στην αποκατάσταση των ζημιών που προκάλεσε ο «Daniel». Αξιοποιώντας και πόρους του ΤΕΠΙΧ-ΙΙΙ, προσφέρουν μικροδάνεια για ανοικοδόμηση, ανακαίνιση και επιχειρηματική ανάπτυξη.

Η ενίσχυση του μεριδίου των δύο μη συστημικών τραπεζών προήλθε κατά βάση από τα επιχειρηματικά δάνεια. Στα δάνεια προς μεγαλύτερες επιχειρήσεις, κυρίαρχη παρέμεινε η Eurobank, πλην όμως η Optima bank ακολούθησε εξαιρετικά επιθετική πολιτική προς επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους και η CrediaBank επεκτάθηκε δυναμικά σε τοπικά projects και στη χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Οι συστημικές τράπεζες, από την πλευρά τους, χρησιμοποίησαν το RRF ως κύριο μοχλό πιστωτικής επέκτασης. Ανάλογα με την κατηγορία δανείων, από 40% έως 55% του νέου δανεισμού τους συγχρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Κορυφαίος οικονομολόγος συστημικής τράπεζας σχολίαζε πρόσφατα ότι η προσεκτική αυτή στάση συνδέεται με την εμπειρία των προηγούμενων δεκαετιών, όταν είχε φτάσει να «κοκκινίσει» ακόμα και το μισό τους χαρτοφυλάκιο (έως και 90% στα καταναλωτικά δάνεια). Οι συνθήκες σήμερα είναι ριζικά διαφορετικές, όμως οι διοικήσεις των τραπεζών που «κάηκαν στον χυλό, φυσάνε και το γιαούρτι».

Εξίσου επιφυλακτικοί εμφανίζονται οι δανειολήπτες: Τα νοικοκυριά αποφεύγουν τα στεγαστικά δάνεια, αν και πολλαπλασιάζονται οι ανάγκες στέγασης και υπάρχει σημαντική αύξηση τιμών στα ακίνητα, που σε άλλες εποχές αρκούσε για να τονωθεί η ζήτηση. Ιδιαίτερα προσεκτικές είναι και οι επιχειρήσεις, με τις περισσότερες μεγάλες να προωθούν μόνο τα επενδυτικά σχέδια που συγχρηματοδοτούνται από το RRF ή κάποιο αντίστοιχο χρηματοδοτικό εργαλείο.