Οι σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας, το casus belli, τα F-35 και η «Γαλάζια Πατρίδα»

Το ζήτημα της απόκτησης ή μη F-35 από την Τουρκία, που για την Άγκυρα είναι πολύ ευρύτερο και αφορά τις κυρώσεις CAATSA και τη σύνδεση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας με τις ΗΠΑ, αλλά και του νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα», όπως έχει επικρατήσει να αποκαλείται το οποίο αναμένεται να έρθει στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση από τον Οκτώβριο και μετά σε συνδυασμό με την προεκλογική περίοδο που ανεξαρτήτως του πότε θα προκηρυχθούν τελικά οι εκλογές στην Ελλάδα έχει εστιάσει για μία ακόμα φορά το ενδιαφέρον στα εθνικά θέματα.

Και δη στα ελληνοτουρκικά.

Τα ελληνοτουρκικά στην Αθήνα και στην Άγκυρα

Στην Αθήνα τα ελληνοτουρκικά έχουν βρεθεί για μία ακόμα φορά στο επίκεντρο των ΜΜΕ. Με την δεξιά να θεωρεί ότι αυτό το ζήτημα μπορεί να εξυπηρετήσει τη ρητορική της και να λειτουργήσει ψηφοθηρικά, ενώ για την κυβέρνηση μπορεί να εκλαμβάνεται και ως ένα θέμα αποπροσανατολισμού. Υπαρκτό μεν, αλλά όχι στη βάση που μπαίνει.

Αντίστοιχα στη γείτονα το θέμα παίζει, αν και όχι τόσο ψηλά, αφού η κοινή γνώμη δεν δίνει τόση βάση σε τέτοιου είδους ειδήσεις. Στα τουρκικά ΜΜΕ δε το ζήτημα των ελληνοτουρκικών έχει από καιρό συνδεθεί με το Ισραήλ και την πολιτική «περικύκλωσης» της Τουρκίας που διαβάζει η Άγκυρα στη στρατηγική συνεργασία που αναπτύσει το Τελ Αβίβ με Αθήνα και Λευκωσία.

Ενώ σαφώς αξιοποιεί τα ελληνικά δημοσιεύματα για να απαντήσει στην αντιπολίτευση – όσους έχουν μείνει εκτός φυλακής – ώστε να αποδείξει ότι δεν εγκαταλείπει τις κόκκινες γραμμές της και η τουρκική κυβέρνηση εξακολουθεί να προκαλεί ανασφάλεα στην Ελλάδα.

Ένα ή περισσότερα προβλήματα στις σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας

Την ίδια στιγμή ο επί της ουσίας διάλογος για την διαφορά των θαλασσίων ζωνών, παρά τις δηλώσεις προθέσεων που κατά καιρούς επαναλαμβάνονται και στις δύο πλευρές του Αιγαίου περί διακηρυγμένης διάθεσης για λυση, όχι απλά δεν έχει προχωρήσει από το 2003 και μετά, αλλά είναι ανύπαρκτος.

Η τουρκική πλευρά υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να συζητηθεί μόνο το θέμα των θαλασσίων ζωνών χωρίς όλα όσα – κατά την ίδια – απορρέουν από αυτό ή συνδέονται κατά κάποιο τρόπο με αυτό. Και ζητά να μπουν στο τραπέζι μία σειρά ζητημάτων όπως το εύρος του εθνικού εναέριου χώρου, οι γκρίζες ζώνες κλπ.

Η ελληνική πλευρά από την άλλη θεωρεί ότι δεν μπορεί να ξεκινήσει μία συζήτηση στην οποία τα δύο μέρη δεν συμφωνούν πιο θα είναι το εύρος της και τα ζητήματα που θα τεθούν προς διαπραγμάτευση.

Και κάπως έτσι Αθήνα και Άγκυρα βρίσκουν τη δική τους ισορροπία στο να δικαιολογούν τη μη προσπάθεια εξεύρεσης λύσεων.

Το casus belli

Για την Τουρκία σημαντικό φαίνεται ότι είναι το ζήτημα να αλλάξει την εικόνα για το casus belli. Με τον Ερντογάν να δηλώνει ότι το θέμα δεν απασχολεί τον τουρκικό λαό και δεν το γνωρίζει.

Η Αθήνα απαντά ότι δεν είναι ένα ζήτημα που κρίνεται από τα ποσοστά της δημοσιότητας που έχει στην Τουρκία, αλλά στην ουσία.

Ενώ για τούρκους διπλωμάτες η αντίληψη στην Ελλάδα περί διατυπωμένης απειλής πολέμου εναντίον της από την Τουρκία είναι «λάθος ερμηνεία» της δήλωσης του τουρκικού κοινοβουλίου το 1995, το οποίο ήταν αντίδραση σύμφωνα με τις ίδιες πηγές στην απόφαση του ελληνικού κοινονουλίου ότι μπορεί να επεκτείνει τα χωρικά ύδατα της χώρας στα 12 ναυτικά μίλια.

Οι ίδιες πηγές υπστηρίζουν δε ότι η Άγκυρα δεν θα κυρήξει τον πόλεμο στην Ελλάδα, αλλά και δεν θα αποδεχθεί την επέκταση, εφόσον ποτέ αποφασιστεί.

Η επίμαχη δήλωση της τουρκικής εθνοσυνέλευσης αναφέρει πως «η Τουρκία έχει ζωτικά συμφέροντα στο Αιγαίο. Η τουρκική εθνοσυνέλευση, αν και ελπίζει ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν θα αποφασίσει την επέκταση των χωρικών υδάτων της στο Αιγαίο πέραν των έξι μιλίων, κατά τρόπο που θα διαταράξει την ισορροπία που καθορίσθηκε στη Λωζάνη, αποφάσισε να εκχωρήσει στην τουρκική κυβέρνηση όλες τις αρμοδιότητες, περιλαμβανομένων και αυτών που θα κριθούν αναγκαίες από στρατιωτική άποψη, για τη διατήρηση και υπεράσπιση των ζωτικών συμφερόντων της χώρας μας. Ακόμη δε, αποφάσισε να γνωστοποιήσει την εκχώρηση αυτή, με φιλικά αισθήματα στην ελληνική και την παγκόσμια κοινή γνώμη».

Τα F-35

Όσον αφορά δε τα εξοπλιστικά της Τουρκίας με αιχμή τα F-35 τουρκικές διπλωματικές πηγές διαφωνούν με τις ελληνικές θέσεις και θεωρούν ότι η Άγκυρα δεν έχει εκφράσει αντιρρήσεις στο παρελθόν για τα εξοπλιστικά της Ελλάδας. Επιμένουν ότι οι κυρώσεις πρέπει να αποσυρθούν και επικαλούμενες και δηλώσεις του τούρκου ΥΠΕΞ, Χακάν Φιντάν σημειώνουν ότι αναζητείται λύση για τους S-400 με τις συνομιλίες να συμπεριλαμβάνουν και τη Ρωσία, η οποία έχει λόγο στον όρο του τελικού χρήστη.

Σύμφωνα πάντως με την Υφυπουργό Εξωτερικών, Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, η οποία απάντησε σε ερώτηση του Αλέξανδρου Καζαμία, βουλευτή της Πλεύσης Ελευθερίας, στη Βουλή, «το ζήτημα των F-35 συναρτάται με πολλούς παράγοντες μεταξύ των οποίων και ο εσωτερικός Νόμος των ΗΠΑ και θα κριθεί και από τα νομοθετικά Σώματα που αποτελούν το Κογκρέσο». Ενώ όπως είπε απειλές, όπως το casus belli, έρχονται σε προφανή αντίθεση όχι μόνο με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών αλλά και με τις συμμαχικές αξίες και οφείλονται να συνεκτιμώνται σοβαρά από τους εταίρους της Ελλάδας καθώς η μεταφορά στρατιωτικής τεχνολογίας αιχμής δεν μπορεί να αποσυνδέεται από την υπεύθυνη διεθνή συμπεριφορά.

Το νομοσχέδιο για την «Γαλάζια Πατρίδα»

Τουρκικές πηγές όταν ερωτώνται και για το νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας» όπως έχει επικρατήσει να αποκαλείται επιμένουν ότι δεν θα έχει χάρτες, συντεταγμένες και γκρίζες ζώνες, αλλά όπως επαναλαμβάνουν σταθερά δεδομέμου ότι  «η Τουρκία δεν μπορεί να ενσωματώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) στην εθνική της νομοθεσία μέσω προσχώρησης, καθώς αποφάσισε να μην γίνει συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης» το σχέδιο νόμου-πλαίσιο ο«ρίζει τις διάφορες περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και αποσαφηνίζει τις αρμοδιότητες των αρμόδιων τουρκικών αρχών».

Οι αποκαλύψεις πάντως αναμένονται όταν το νομοσχέδιο κατατεθεί στη Βουλή ως κείμενο και δημοσιοποιηθεί. Με το Υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη να έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η Ελλάδα προετοιμάζεται για όλα τα ενδεχόμενα, αλλά για οποιαδήποτε επίσημη κίνηση περιμένει το τελικό κείμενο.

Αξίζει να σημειωθεί πάντως ότι στο ραντάρ της τουρκικής διπλωματίας είναι και οι συζητήσεις Ελλάδας – Λιβύης για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Με το βλέμμα και στο μέλλον του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Το ερώτημα για αναλυτές και διπλωμάτες τόσο στην Αθήνα όσο και στην Άγκυρα είναι αν σε μία παρατεταμένη προεκλογική περίοδο θα μπορέσουν να διατηρηθούν τα ήρεμα νερά και το πνεύμα της Διακήρυξης των Αθηνών ή αν η μικροπολιτική θα κυριαρχήσει.

Με τις δύο χώρες να διατηρούν τις κόκκινες γραμμές και τις πάγιες θέσεις τους οι οποίες ανάλογα σε ποια πλευρά του Αιγαίου βρίσκεται ο καθένας επιδέχονται μεγάλης συζήτησης.

Μεταναστευτικό και τρομοκρατία

Σε κάθε περίπτωση Ελλάδα και Τουρκία έχουν βρει ισορροπία στο μεταναστευτικό, ένα ζήτημα στο οποίο η συνεργασία αποδίδει απτά αποτελέσματα, ενώ για την Άγκυρα με δεδομένη και την επέτειο για τα 10 χρόνια από το πραξικόπημα του 2016, που απείλησε την εξουσία του Ερντογάν είναι σημαντικό να συνεχιστεί η συνεργασία Αθήνας και Άγκυρας στο θέμα της πάταξης της «τρομοκρατίας» και του οργανωμένου εγκλήματος.