Οκτώ διεθνείς πρακτικές που μπορούν να μεταμορφώσουν το ελληνικό κράτος

ΤΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΌ του Κολεγίου Rene Descartes – CNAM «Καινοτομία στη Δημόσια Διοίκηση» παρακολουθείται από στελέχη της ελληνικής δημόσιας διοίκησης που γνωρίζουν από πρώτο χέρι τις αδυναμίες και τις ανάγκες των υπηρεσιών τους.

Στο πλαίσιο των εργασιών τους κλήθηκαν να εντοπίσουν παραδείγματα καλών πρακτικών από το εξωτερικό που θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν και στην ελληνική πραγματικότητα. Η οπτική αυτή έχει ιδιαίτερη αξία γιατί προέρχεται από ανθρώπους που εργάζονται καθημερινά μέσα στο σύστημα και μπορούν να αναγνωρίσουν πού υπάρχουν πραγματικές δυνατότητες βελτίωσης. Στο ακόλουθο κείμενο παρουσιάζονται οκτώ από αυτές τις πρακτικές, ως ιδέες, που αξίζει να εξεταστούν με προσοχή από μια δημόσια διοίκηση που επιδιώκει πιο αποτελεσματικούς τρόπους λειτουργίας.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΏΠΙΣΗ της κλιματικής αλλαγής προτείνεται το μοντέλο Sponge City (Κίνα, Δανία, Γερμανία). Στόχος του είναι η απορρόφηση και η αξιοποίηση των βρόχινων υδάτων μέσα στο αστικό περιβάλλον. Για παράδειγμα, οι πλατείες της Κοπεγχάγης σχεδιάζονται ώστε να διαθέτουν υπόγειες δεξαμενές που είναι ικανές να απορροφήσουν μεγάλους όγκους βρόχινων υδάτων και είτε να τα αποδεσμεύσουν σταδιακά είτε να τα χρησιμοποιήσουν για πότισμα δημόσιων κήπων. Το κόστος εγκατάστασης μπορεί να αντισταθμισθεί από τη σημαντική μείωση του κόστους αποζημιώσεων από πλημμυρικά φαινόμενα, ενώ η έξυπνη διαχείριση των υδάτινων αποθεμάτων αποτελεί μονόδρομο για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.

ΣΤΟΝ ΤΟΜΈΑ της αγροτικής οικονομίας, η Σερβία πρωτοστατεί με τη δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού συστήματος διαχείρισης της γεωργικής γης, που συνδυάζει το eAgrar με την εθνική πλατφόρμα γεωχωρικών δεδομένων GeoSerbia. Το νέο σύστημα διευκολύνει την πιστοποίηση και την ψηφιακή καταγραφή των αγροτικών εκτάσεων, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την ορθότερη αξιοποίησή τους. Παράλληλα βελτιώνει σημαντικά τις διαδικασίες μίσθωσης κρατικών αγροτολιβαδικών εκτάσεων μέσω ενός πιο οργανωμένου και διαφανούς πλαισίου, κάτι που μπορεί να στηρίξει ιδιαίτερα και τους μικρούς παραγωγούς.

ΣΤΟΝ ΤΟΜΈΑ της υγείας ενδιαφέρουσα προσέγγιση αποτελεί το βρετανικό σύστημα των «Virtual Wards» (Εικονικοί Θάλαμοι Νοσηλείας). Τα Virtual Wards του NHS αξιοποιούν το Internet of Medical Things και την τηλεϊατρική, ώστε οι ασθενείς που μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν να συνεχίζουν τη φροντίδα τους στην οικία τους, ελευθερώνοντας έτσι πολύτιμες κλίνες στα νοσοκομεία. Οι ημέρες νοσηλείας μειώνονται, ο κίνδυνος ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων περιορίζεται και ο προϋπολογισμός των νοσοκομείων μεταφέρεται από την πολυδάπανη συντήρηση κτιριακών εγκαταστάσεων στην επένδυση σε νέες τεχνολογίες και καινοτομίες, με άμεσο όφελος για την υγεία των ασθενών. Η δαπάνη ανά ημέρα «νοσηλείας» μειώνεται σημαντικά, ενώ αυξάνεται παράλληλα η ικανοποίηση των ασθενών, που στις περισσότερες περιπτώσεις επιθυμούν τη γρηγορότερη επιστροφή στην οικία τους και μια πιο οικεία, ανθρώπινη διαδικασία ανάρρωσης.

ΣΤΟΝ ΤΟΜΈΑ του προληπτικού κράτους η Δανία έχει να μας επιδείξει τη δημιουργία ενός οικοσυστήματος ηλεκτρονικών υπηρεσιών γύρω από τα «γεγονότα ζωής» (life event based services). Πρόκειται για υπηρεσίες που δεν απαιτούν απαραίτητα τη δημιουργία νέων, μεγάλων ηλεκτρονικών πλατφορμών, αλλά βασίζονται στον επανασχεδιασμό των κρατικών διαδικασιών και στη διαλειτουργικότητα των μητρώων. Η πλατφόρμα λειτουργεί ως ο επίσημος οδηγός για τους διεθνείς πολίτες που ζουν ή μετακομίζουν στη χώρα και αποτελεί την αγγλόφωνη έκδοση της εθνικής πύλης borger.dk, της «Πύλης του Πολίτη». Προσφέρει πρόσβαση σε μια σειρά από ψηφιακές υπηρεσίες αυτοεξυπηρέτησης με έναν απλό και εύληπτο τρόπο, χωρίς την ανάγκη για πολύπλοκη πλοήγηση ή επαφή με διαφορετικές υπηρεσίες. Το συγκεκριμένο μοντέλο εξελίσσεται σταδιακά σε ένα σύστημα παροχής προληπτικών υπηρεσιών. Το κράτος διαγιγνώσκει την ανάγκη πριν ακόμη εκδηλωθεί και ειδοποιεί τον πολίτη ή, ακόμη καλύτερα, υλοποιεί την υπηρεσία πριν ο πολίτης χρειαστεί να την αναζητήσει. Για παράδειγμα, όταν ένα άτομο πιστοποιείται ως ΑμεΑ, όλες οι αρμόδιες υπηρεσίες ενημερώνονται αυτόματα ώστε να παρέχουν την απαραίτητη υποστήριξη, χωρίς ο πολίτης να υποβάλλει αιτήσεις ή να αναζητά μόνος του ποιες υπηρεσίες δικαιούται.

ΥΠΆΡΧΕΙ ΠΡΟΣΠΆΘΕΙΑ το ίδιο επίπεδο εξυπηρέτησης να αναπτυχθεί και σε επίπεδο πόλης. Το εγχείρημα του Δήμου της Βαρκελώνης αποτελεί ένα πρωτοπόρο μοντέλο προδραστικής διακυβέρνησης, το οποίο μετασχηματίζει τις κοινωνικές υπηρεσίες από «παθητικές» (αναμονή αίτησης από τον πολίτη) σε «ενεργητικές» μέσω της χρήσης Data Cloud και τεχνητής νοημοσύνης. Με επίκεντρο την πύλη La Meva Barcelona, το σύστημα ενοποιεί δεδομένα από δημοτολόγια, φορολογικές και στεγαστικές βάσεις για να εντοπίζει αυτόματα δικαιούχους επιδομάτων, αποστέλλοντας προσυμπληρωμένες αιτήσεις μέσω κινητού. Αυτή η ψηφιακή προσέγγιση εξαλείφει τις γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, μειώνει το διοικητικό κόστος και, κυρίως, διασφαλίζει ότι οι ευάλωτοι πολίτες λαμβάνουν τις παροχές που δικαιούνται χωρίς να χρειάζεται να πλοηγηθούν σε περίπλοκες διαδικασίες.

ΔΎΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΊΕΣ ενδιαφέρουσες παρατηρούνται στο επίπεδο της συμμετοχικότητας των πολιτών. Καταρχάς, στη Γαλλία έχει δημιουργηθεί ο θεσμός της Συνέλευσης των Πολιτών του Παρισιού, που ξεκίνησε να λειτουργεί τον Νοέμβριο του 2021. Έναν θεσμό στον οποίο 100 τυχαία επιλεγμένοι κάτοικοι μπορούν να αξιολογούν τις πολιτικές και να εισηγούνται κείμενα προς ψήφιση. Δίπλα της, η ενοποιημένη πλατφόρμα Decider pour Paris, που τέθηκε σε πλήρη λειτουργία από τον Οκτώβριο του 2023, δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε διαβουλεύσεις, να συνδιαμορφώνουν τον προϋπολογισμό, αλλά και να καταθέτουν τις προτάσεις τους. Πρόκειται για μια πρακτική που θεωρείται ότι διευκολύνει την αποτελεσματική εξέταση πολύπλοκων θεμάτων, αλλά και εξασφαλίζει υψηλότερη κοινωνική αποδοχή για «δύσκολα» έργα.

ΣΤΟ ΊΔΙΟ ΠΝΕΎΜΑ, στην Πορτογαλία έχει θεσμοθετηθεί ο εθνικός Συμμετοχικός Προϋπολογισμός (Orcamento Participativo Portugal -OPP), ο οποίος αποτελεί τον πρώτο εθνικό συμμετοχικό προϋπολογισμό στον κόσμο και ενεργοποιήθηκε το 2017 από την Αρχή Διοικητικού Εκσυγχρονισμού (AMA). Επιτρέπει στους πολίτες να προτείνουν και να επιλέγουν έργα που αφορούν τα υπουργεία και τις κεντρικές υπηρεσίες του κράτους. Η κυβέρνηση παρέχει τα ψηφιακά και τα θεσμικά εργαλεία που χρειάζονται οι φορείς για να εφαρμόσουν αυτή την πρακτική, επιδιώκοντας με αυτόν τον τρόπο να ενισχύσει τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα των δημόσιων πολιτικών, αλλά και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.

ΤΈΛΟΣ, ΣΤΗΝ ΕΣΘΟΝΊΑ έχει ενεργοποιηθεί η εθνική στρατηγική για την εισαγωγή της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση. Το πρόγραμμα AI Leap, το οποίο ανακοινώθηκε τον Φεβρουάριο του 2025, αποτελεί μια ολοκληρωμένη προσπάθεια να ενσωματωθούν σύγχρονα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στη μαθησιακή διαδικασία και να ενισχυθούν οι δεξιότητες των μαθητών και των εκπαιδευτικών. Στην πρώτη φάση του το πρόγραμμα θα προσφέρει δωρεάν πρόσβαση σε προηγμένες εφαρμογές AI σε 20.000 μαθητές Λυκείου και 3.000 εκπαιδευτικούς, ενώ στη δεύτερη φάση θα επεκταθεί σε άλλους 38.000 μαθητές και 2.000 εκπαιδευτικούς των επαγγελματικών σχολών. Η υλοποίηση στηρίζεται σε μια δημόσιο-ιδιωτική σύμπραξη που περιλαμβάνει το υπουργείο Παιδείας και Έρευνας, την Προεδρία της Δημοκρατίας και κορυφαίες τεχνολογικές εταιρείες, όπως οι OpenAI και Anthropic.

ΤΑ ΠΑΡΑΔΕΊΓΜΑΤΑ από την Ευρώπη και τον κόσμο δείχνουν ότι ένα πιο έξυπνο, προδραστικό και ανθρώπινο κράτος είναι εφικτό. Η ελληνική δημόσια διοίκηση διαθέτει πλέον τα στελέχη, τις γνώσεις και την εμπειρία για να τολμήσει το επόμενο βήμα. Η υιοθέτηση τέτοιων πολιτικών μπορεί να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης για την οικονομία και ταυτόχρονα να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς.

Σημ.: Το άρθρο βασίζεται σε επεξεργασία των φοιτητικών εργασιών του μεταπτυχιακού και στις σημειώσεις του μαθήματος, με στόχο τη σύνδεση των ευρημάτων με οικονομικές/διακυβερνητικές επιπτώσεις.

* PhD Καινοτομίας στη Δημόσια Διοίκηση, προϊστάμενος σε δομές ΕΣΠΑ, διδάσκων στο Κολλέγιο Rene Descartes/ CNAM