Πακιστάν – Ιράν: Άνοιγμα νέων εμπορικών οδών, ως εναλλακτικοί του Ορμούζ

Καθώς οι θαλάσσιες μεταφορές έχουν διακοπεί λόγω των εντάσεων ΗΠΑ-Ιράν, το Ισλαμαμπάντ ενεργοποιεί χερσαίο διάδρομο για τη μεταφορά εγκλωβισμένου φορτίου στο Ιράν.

Το Πακιστάν άνοιξε έξι χερσαίες οδούς διαμετακόμισης για αγαθά με προορισμό το Ιράν, επισημοποιώντας έναν οδικό διάδρομο μέσω της επικράτειάς του, καθώς χιλιάδες εμπορευματοκιβώτια παραμένουν εγκλωβισμένα στο λιμάνι του Καράτσι λόγω του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών από τις Ηνωμένες Πολιτείες και των πλοίων που προσπαθούν να διέλθουν από το Στενό του Ορμούζ.

Το Υπουργείο Εμπορίου εξέδωσε το «Διάταγμα Διαμετακόμισης Αγαθών μέσω της Επικράτειας του Πακιστάν 2026» στις 25 Απριλίου, θέτοντάς το σε άμεση ισχύ. Το διάταγμα επιτρέπει σε αγαθά που προέρχονται από τρίτες χώρες να μεταφέρονται μέσω του Πακιστάν και να παραδίδονται στο Ιράν οδικώς.

Η ανακοίνωση συνέπεσε με την επίσκεψη του Ιρανού Υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί στο Ισλαμαμπάντ για συνομιλίες με τον πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ και τον αρχηγό του στρατού Asim Munir, στην τελευταία από μια σειρά διπλωματικών επαφών, καθώς το Πακιστάν επιδιώκει να μεσολαβήσει για τον τερματισμό του δίμηνου πολέμου μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Ομοσπονδιακός Υπουργός Εμπορίου, Jam Kamal Khan, περιέγραψε την πρωτοβουλία ως «ένα σημαντικό βήμα προς την προώθηση του περιφερειακού εμπορίου και την ενίσχυση του ρόλου του Πακιστάν ως βασικού εμπορικού διαδρόμου».

Το Ιράν δεν έχει σχολιάσει δημόσια την κίνηση αυτή, και το ερώτημα του Al Jazeera προς την ιρανική πρεσβεία στο Ισλαμαμπάντ έμεινε αναπάντητο.

Η γνωστοποίηση δεν επεκτείνεται σε αγαθά ινδικής προέλευσης. Ένα ξεχωριστό διάταγμα του Υπουργείου Εμπορίου που εκδόθηκε τον Μάιο του 2025, μετά τον αεροπορικό πόλεμο Ινδίας-Πακιστάν εκείνο τον μήνα, απαγορεύει τη διαμετακόμιση αγαθών από την Ινδία μέσω του Πακιστάν με οποιοδήποτε μέσο και παραμένει σε ισχύ.

Διαβάστε όλες τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή

Διαδρομές και κανονισμοί

Οι έξι καθορισμένες διαδρομές συνδέουν τα κύρια λιμάνια του Πακιστάν -Καράτσι, Πορτ Κασίμ και Γκουαντάρ- με δύο ιρανικά συνοριακά περάσματα, το Γκαμπντ και το Ταφτάν, περνώντας μέσα από το Βαλουχιστάν μέσω των περιοχών Τουρμπάτ, Παντζγκούρ, Χουζντάρ, Κουέτα και Νταλμπαντίν.

Η συντομότερη διαδρομή, ο διάδρομος Γκουαντάρ-Γκαμπντ, μειώνει τον χρόνο ταξιδιού προς τα ιρανικά σύνορα σε δύο έως τρεις ώρες, σε σύγκριση με τις 16 έως 18 ώρες που απαιτούνται από το Καράτσι -το μεγαλύτερο λιμάνι του Πακιστάν- προς τα ιρανικά σύνορα. Η διαδρομή Γκουαντάρ-Γκαμπντ θα μπορούσε να μειώσει το κόστος μεταφοράς κατά 45 έως 55 τοις εκατό σε σύγκριση με το κόστος από το λιμάνι του Καράτσι, σύμφωνα με αξιωματούχους.

Αλλά για το Ιράν, τις εταιρείες που στέλνουν τα εμπορεύματά τους στη χώρα και τους μεταφορείς, όλες οι διαδρομές προς την ιρανική επικράτεια αποτελούν σήμερα βιώσιμες επιλογές, καθώς η κύρια θαλάσσια δίοδος που χρησιμοποιούσαν παραδοσιακά -το Στενό του Ορμούζ- έχει αποκλειστεί από το Ναυτικό των ΗΠΑ.

Ένας διάδρομος διαμορφωμένος από τη σύγκρουση

Ο τρέχων πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, όταν οι δυνάμεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά του Ιράν.

Τις εβδομάδες που ακολούθησαν, το Ιράν περιόρισε την εμπορική ναυσιπλοΐα μέσω από το Στενό του Ορμούζ, της στενής υδάτινης οδού από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου σε καιρό ειρήνης, διαταράσσοντας μία από τις πιο κρίσιμες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου.

Το Πακιστάν μεσολάβησε για κατάπαυση του πυρός στις 8 Απριλίου και φιλοξένησε τον πρώτο γύρο απευθείας συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν στις 11 Απριλίου, στο Ισλαμαμπάντ. Οι διαπραγματεύσεις διήρκεσαν σχεδόν μια ημέρα, αλλά έληξαν χωρίς συμφωνία. Δύο ημέρες αργότερα, η Ουάσιγκτον επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, στραγγαλίζοντας τη θαλάσσια πρόσβαση της Τεχεράνης.

Ένας δεύτερος γύρος συνομιλιών έχει έκτοτε περιέλθει σε τέλμα. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump), ακύρωσε μια προγραμματισμένη επίσκεψη στο Ισλαμαμπάντ των ειδικών απεσταλμένων Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ το περασμένο Σαββατοκύριακο.

Το Ιράν έχει αποκλείσει τις απευθείας διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον όσο παραμένει σε ισχύ ο αποκλεισμός, αν και ο Αραγτσί δήλωσε σε Πακιστανούς αξιωματούχους ότι η Τεχεράνη θα συνεχίσει να συμμετέχει στις μεσολαβητικές προσπάθειες του Ισλαμαμπάντ «μέχρι να επιτευχθεί αποτέλεσμα».

Το διάταγμα διαμετακόμισης φαίνεται να είναι μια άμεση οικονομική απάντηση σε αυτό το αδιέξοδο.

Περισσότερα από 3.000 εμπορευματοκιβώτια με προορισμό το Ιράν έχουν εγκλωβιστεί στο λιμάνι του Καράτσι για αρκετές ημέρες, με τα πλοία να αδυνατούν να παραλάβουν το φορτίο. Τα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου έχουν εκτοξευθεί από περίπου 0,12 τοις εκατό της αξίας ενός πλοίου πριν από τη σύγκρουση σε περίπου 5 τοις εκατό, καθιστώντας τη ναυτιλία στην περιοχή υπερβολικά ακριβή για πολλούς φορείς εκμετάλλευσης.

Μεταβαλλόμενη περιφερειακή δυναμική

Ο διάδρομος σηματοδοτεί επίσης μια απομάκρυνση από το Αφγανιστάν, του οποίου οι σχέσεις με το Πακιστάν έχουν επιδεινωθεί απότομα.

Οι δύο πλευρές ενεπλάκησαν σε συγκρούσεις τον Οκτώβριο του 2025 και ξανά τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους, με αψιμαχίες να συνεχίζονται κατά μήκος των βορειοδυτικών και νοτιοδυτικών συνόρων.

Τα περάσματα Torkham και Chaman έχουν πάψει να λειτουργούν ως αξιόπιστες εμπορικές οδοί από τότε που κλιμακώθηκαν οι εντάσεις, περιορίζοντας τη χερσαία πρόσβαση του Πακιστάν στις αγορές της Κεντρικής Ασίας. «Πρόκειται για μια παραδειγματική μετατόπιση. Οι σχέσεις του Πακιστάν με τους Αφγανούς Ταλιμπάν, τους de facto ηγεμόνες στην Καμπούλ, δεν έχουν κουμπί επαναφοράς», δήλωσε στο Al Jazeera ο Iftikhar Firdous, συνιδρυτής του The Khorasan Diary.

«Η Καμπούλ διαφοροποιούσε την πορεία της μακριά από το Πακιστάν προς το Ιράν και την Κεντρική Ασία, αλλά αυτή η κίνηση αντιστρέφει την εξίσωση. Το Πακιστάν μπορεί τώρα να παρακάμψει εντελώς το Αφγανιστάν για το εμπόριο προς τα δυτικά. Ο αντίκτυπος στη διαμετακομιστική σημασία και τα έσοδα της Καμπούλ είναι στρατηγικός, όχι άμεσος – αλλά είναι υπαρκτός».

Ο Firdous δήλωσε ότι οι επιπτώσεις εκτείνονται πέρα από τους διμερείς δεσμούς.

«Αυτός ο διάδρομος μειώνει επίσης την εξάρτηση του Πακιστάν από μεγαλύτερες θαλάσσιες διαδρομές μέσω του Κόλπου. Η γεωπολιτική, η ασφάλεια και οι υποδομές θα καθορίσουν τελικά ποιοι διάδρομοι θα κυριαρχήσουν, αλλά αυτό τοποθετεί το Πακιστάν ως την κύρια χερσαία πύλη για τις υποστηριζόμενες από την Κίνα εμπορικές οδούς προς τη Δυτική Ασία και πέραν αυτής», είπε.

Η Minhas Majeed Marwat, ακαδημαϊκός και γεωπολιτική αναλύτρια με έδρα το Πεσαβάρ, συνέστησε προσοχή. «Ένα στριμωγμένο Αφγανιστάν είναι ένα αποσταθεροποιημένο Αφγανιστάν, και το Πακιστάν γνωρίζει καλύτερα από τους περισσότερους τι κόστος έχει αυτό», έγραψε στο X στις 27 Απριλίου.

«Η ευκαιρία εδώ είναι πραγματική. Το ίδιο και ο κίνδυνος. Η ασφάλεια στα βορειοδυτικά και νοτιοδυτικά σύνορα παραμένει η μεταβλητή που θα μπορούσε να ανατρέψει τα πάντα. Το Πακιστάν είναι καλά τοποθετημένο. Δεν είναι ακόμη τοποθετημένο με ασφάλεια. Αυτά είναι διαφορετικά πράγματα».

Πηγή: skai.gr

Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.