Πολιτικό σύνθημα ή κοινωνική μεταρρύθμιση;

Του Γιώργου Αργείτη, καθηγητή ΤΟΕ ΕΚΠΑ, επιστημονικού διευθυντή ΙΝΕ ΓΣΕΕ

Ο ΧΡΟΝΟΣ εργασίας αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις διαστάσεις της κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης.

Δεν προσδιορίζει μόνο τη διάρκεια της αμειβόμενης απασχόλησης, αλλά και το εύρος του ελεύθερου χρόνου.

Επηρεάζει την κόπωση, την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων, τη συνοχή της οικογένειάς τους, τη συμμετοχή τους στην κοινωνική και πολιτική ζωή.

Είναι ένα πεδίο κοινωνικής ρύθμισης και σύγκρουσης γύρω από την οργάνωση της παραγωγής, τη διανομή του παραγόμενου πλούτου και τον βαθμό στον οποίο οι εργαζόμενοι έχουν πραγματικό έλεγχο πάνω στη ζωή τους.

Η ΜΕΙΩΣΗ του χρόνου εργασίας και η αύξηση του χρόνου ανάπαυσης δεν είναι νέες ιδέες. Ανήκουν στον ιστορικό πυρήνα των διεκδικήσεων του εργατικού κινήματος.

Η οκτάωρη εργάσιμη ημέρα, η πενθήμερη εβδομάδα, η ετήσια άδεια με αποδοχές και οι κανόνες ανάπαυσης ήταν κατακτήσεις που αμφισβήτησαν την κυριαρχία της αγοράς πάνω στην κοινωνία και στην αξιοπρέπεια του εργαζόμενου.

Σήμερα, σε συνθήκες ψηφιοποίησης, τηλεργασίας, διαρκούς συνδεσιμότητας και εντεινόμενης εργασιακής επισφάλειας, το ζήτημα επανέρχεται με νέους όρους.

Δεν περιορίζεται μόνο στο πόσες ώρες εργαζόμαστε, αλλά στο ποιος τελικά ελέγχει τον χρόνο μας και, σε μεγάλο βαθμό, τη ζωή μας.

Η ΣΧΕΤΙΚΗ ερευνητική συζήτηση, στην οποία έχει συμβάλει και το ΙΝΕ ΓΣΕΕ, έχει αναδείξει σειρά επιχειρημάτων υπέρ της μείωσης του χρόνου εργασίας.

Το πρώτο αφορά την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Η μισθωτή εργασία δεν μπορεί να απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητας και να αφήνει στην οικογένεια, στη φροντίδα, στην κοινωνική συμμετοχή, στην ξεκούραση και στην προσωπική ανάπτυξη μόνο τα υπολείμματα του ημερήσιου χρόνου.

Οι εργαζόμενοι, άνδρες και γυναίκες, βρίσκονται αντιμέτωποι με πολλαπλές απαιτήσεις και υποχρεώσεις. Η μείωση του χρόνου εργασίας μπορεί να λειτουργήσει ως θεσμικό εργαλείο μετάβασης προς μια πιο βιώσιμη κοινωνική πραγματικότητα, με θετικές επιπτώσεις στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος.

ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ επιχείρημα αφορά την υγεία. Οι πολλές ώρες εργασίας, η αδυναμία ανάπαυσης, τα απρόβλεπτα ωράρια και η συνεχής διαθεσιμότητα συνδέονται με άγχος, κόπωση, επαγγελματική εξουθένωση, προβλήματα ύπνου και αυξημένους κινδύνους για την ψυχική και σωματική υγεία και την ασφάλεια του εργαζόμενου. Μια πολιτική για τον χρόνο εργασίας είναι επομένως και μια πολιτική δημόσιας υγείας.

ΤΟ ΤΡΙΤΟ επιχείρημα αφορά την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα της εργασίας. Η μείωση του εργάσιμου
χρόνου δεν ισοδυναμεί με μείωση της παραγωγής.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η μείωση του χρόνου εργασίας μπορεί να συνδεθεί με λιγότερες απουσίες, μεγαλύτερη εργασιακή δέσμευση και βελτιώσεις στην παραγωγικότητα.

Τα αποτελέσματα όμως δεν είναι αυτόματα. Εξαρτώνται από την οργανωσιακή αναδιάρθρωση και τη στελέχωση των επιχειρήσεων.

Η ΣΧΕΤΙΚΗ επιστημονική συζήτηση έχει αναδείξει τρία κρίσιμα ζητήματα. Το πρώτο αφορά τη μορφή της μείωσης του χρόνου εργασίας. Δεν υπάρχει μία μόνο μορφή. Μπορεί η μείωση να λάβει τη μορφή μιας μικρότερης εργάσιμης ημέρας, μιας μικρότερης εβδομάδας, πρόσθετων ημερών ετήσιας άδειας.

Η τετραήμερη εργασία είναι μία μόνο εκδοχή. Η επιλογή της μορφής δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια δευτερεύουσας
σημασίας.

Αντίθετα, είναι εξαιρετικά σημαντική για τις επιπτώσεις της μεταρρύθμισης στην οικονομία και στην κοινωνία.

Υπάρχουν εμπειρικά ευρήματα που δείχνουν ότι οι διαφορετικές μορφές μείωσης έχουν διαφορετικές συνέπειες στην ισορροπία μεταξύ της επαγγελματικής και προσωπικής ζωής διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, στην υγεία των εργαζομένων, στην απασχόληση, στην ανεργία, στην κόπωση και εξουθένωση, στην παραγωγικότητα, στη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, στους κλάδους δραστηριότητας.

ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ αφορά τον θεσμικό μηχανισμό μέσω του οποίου θα εφαρμοστεί η μείωση. Ο φυσικός χώρος εφαρμογής της είναι οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας, εθνικές, κλαδικές και επιχειρησιακές.

Μέσω αυτών μπορούν να προσδιοριστούν οι ιδιαιτερότητες κάθε κλάδου, οι ανάγκες των εργαζομένων, οι απαιτήσεις στελέχωσης των επιχειρήσεων, οι εγγυήσεις για τους μισθούς, η προστασία του μη εργάσιμου χρόνου, το δικαίωμα αποσύνδεσης, οι μηχανισμοί ελέγχου, κ.ά.

ΤΟ ΤΡΙΤΟ ζήτημα αφορά το ποιος θα πληρώσει το κόστος της μεταρρύθμισης. Αν η μείωση συνοδεύεται από
μείωση μισθών, τότε δεν πρόκειται για μια προοδευτική μεταρρύθμιση αλλά για μια εναλλακτική μορφή μερικής απασχόλησης.

Αν χρηματοδοτηθεί από το κράτος, τότε πρέπει να συνοδευτεί με συγκεκριμένες προτάσεις δημοσιονομικής διαχείρισης που θα αντιμετωπίζουν το κόστος της μεταρρύθμισης στα δημόσια οικονομικά.

Αν χρηματοδοτηθεί από τις επιχειρήσεις, τότε πρέπει να εξεταστεί η επίδραση στη βιωσιμότητά τους, με βάση το μέγεθος των επιχειρήσεων και τον κλάδο δραστηριότητας, αλλά και η δυνατότητα αναδιανομής μέρους των κερδών παραγωγικότητας προς όφελος των εργαζομένων.

Η ΜΕΙΩΣΗ του χρόνου εργασίας μπορεί να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις της εποχής μας.

Ανοίγει έναν διάδρομο για μια πιο δίκαιη διανομή του εισοδήματος, για μια καλύτερη ποιότητα εργασίας και ζωής, για ισότητα, για δημοκρατία στον χώρο εργασίας και για έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της οικονομίας.

Θα έπρεπε να βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης για το μέλλον της εργασίας, ανεξάρτητα από τον εκλογικό κύκλο.

ΩΣΤΟΣΟ, είναι ένα σύνθετο ζήτημα. Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως μια εύκολη υπόσχεση, αποσπασμένη από τους όρους και τις συνθήκες της εφαρμογής της.

Μια πολιτική πρόταση που δεν απαντά με ολιστικό τρόπο στις προαναφερόμενες διαστάσεις της, κινδυνεύει να αξιολογηθεί ως μη ρεαλιστική και, τελικά, να υποσκάψει στον δημόσιο χώρο την προοπτική υλοποίησης μιας ιδέας με μεγάλη κοινωνική, ιστορική και δημοκρατική βαρύτητα.

Θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό συστατικό μιας στρατηγικής κοινωνικής προόδου μόνον εφόσον συνοδευτεί με αξιόπιστη τεκμηρίωση, συλλογική διαπραγμάτευση και θεσμική ευθύνη.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.