Πώς ο πόλεμος στον Ιράν επανασχεδιάζει τον χάρτη του παγκόσμιου εμπορίου

Ο αμερικανικός στρατός φέρεται να έχει «φάει» μεγάλο μέρος από τα αποθέματά του σε όπλα, η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ παραμένει περιορισμένη, ενώ οι τιμές του πετρελαίου εμφανίζουν διακυμάνσεις ανάλογα με το κλίμα που επικρατεί στις (μισο)συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες εστιάζουν στον οικονομικό «στραγγαλισμό» του Ιράν, η Τεχεράνη αναδιαμορφώνει τις ένοπλες δυνάμεις της και οι Χούθι επιβάλλουν ναυτικό αποκλεισμό κατά της Σαουδικής Αραβίας.

Αυτό είναι εν συντομία το σκηνικό στη Μέση Ανατολή έξι μήνες αφότου οι αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις ξεκίνησαν τις επιχειρήσεις τους εναντίον του Ιράν.

Καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ να έχει περιέλθει σε δύσκολη θέση, αναφέρει σε ανάλυσή του το Newsweek, δημιουργήθηκε αρκετός χώρος για τους αντιπάλους του να επανασχεδιάσουν τον χάρτη του παγκόσμιου εμπορίου, αναζητώντας νέες διαδρομές και τρόπους για την ενίσχυση των εμπορικών τους δεσμών, μακριά από την αναταραχή της Μέσης Ανατολής και την εμβέλεια της Ουάσιγκτον.

Παράλληλα, η σύγκρουση έφερε τη Σαουδική Αραβία, που είναι ένας από τους βασικούς περιφερειακούς συμμάχους της Ουάσιγκτον, σε ένα αμυντικό συνασπισμό στα πρότυπα του ΝΑΤΟ.

Από τη Μόσχα στη Βομβάη

Με την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρώπη προχώρησαν γρήγορα στην επιβολή κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Αποσύνδεσαν τη Μόσχα από το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα και δρομολόγησαν το ένα πακέτο κυρώσεων μετά το άλλο, με στόχο τον περιορισμό των εσόδων από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα οποία τροφοδοτούν την πολεμική μηχανή του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν.

Οι κυρώσεις αυτές φαίνεται πλέον να πιάνουν τόπο. Μετά από μια αρχική περίοδο ραγδαίας ανάπτυξης, λόγω της μετάβασης της ρωσικής βιομηχανίας σε πολεμική βάση, οι προοπτικές για την ανάπτυξη του ρωσικού ΑΕΠ το 2026 κυμαίνονται μεταξύ μηδενός και 1%, ο πληθωρισμός συνεχίζει να πλησιάζει σταδιακά το 7% και οι επιχειρήσεις πιέζονται από τη νέα, βαριά φορολογία.

Παράλληλα, οι κυρώσεις έστρεψαν τον Πούτιν στην «αγκαλιά» της Κίνας και της Ινδίας που «διψούν» για ρωσικούς υδρογονάνθρακες. Οι δύο ασιατικές χώρες αγόρασαν συνολικά ρωσικό πετρέλαιο αξίας άνω των 400 δισ. δολαρίων το διάστημα μεταξύ Φεβρουαρίου 2022 και Ιανουαρίου 2026, σύμφωνα με το Centre for Research on Energy and Clean Air.

Το Κρεμλίνο έχει διατηρήσει τη ροή μεγάλου μέρους αυτού του εμπορίου μέσω του «σκιώδους στόλου» του, ωστόσο, το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μια πιο τολμηρή προσέγγιση της Ευρώπης στην προσπάθειά της να ανακόψει την πορεία αυτών των πλοίων.

Έτσι, τον Ιούνιο, βρετανικές δυνάμεις επιβιβάστηκαν στο δεξαμενόπλοιο «Smyrtos, το οποίο τελούσε υπό καθεστώς κυρώσεων, στη Μάγχη, η Γαλλία ανέκοψε την πορεία τάνκερ που φέρεται να ανήκει στον «σκιώδη στόλο» στη Μεσόγειο, ενώ η πιο πρόσφατη δέσμη κυρώσεων της ΕΕ έβαλε στο στόχαστρο δεκάδες ακόμη πλοία, τα οποία θεωρείται ότι συνέδραμαν τη Μόσχα στην παράκαμψη του πλαφόν για το πετρέλαιο.

Ο αντιπρόεδρος της ρωσικής κυβέρνησης, Μαράτ Χουσνούλιν, έριξε στο τραπέζι την περασμένη εβδομάδα μια νέα λύση για τη διασφάλιση των εμπορικών δεσμών της χώρας με εταίρους στην Ανατολή: την κατασκευή σιδηροδρομικών συνδέσεων προς τον Ινδικό Ωκεανό, μέσω του Αφγανιστάν, του Πακιστάν, του Τουρκμενιστάν και του Ιράν.

Η Ρωσία διαθέτει ήδη μερικές εναλλακτικές λύσεις: ο Διεθνής Διάδρομος Μεταφορών Βορρά-Νότου συνδέει ήδη τη Μόσχα με τον Ινδικό Ωκεανό μέσω του Ιράν, ενώ ο Μεσαίος Διάδρομος διασχίζει την Κεντρική Ασία, την Κασπία Θάλασσα και τον Καύκασο.

Και οι δύο διαδρομές όμως είναι πλέον ευάλωτες. Το Ιράν αποτελεί εμπόλεμη ζώνη, ενώ η Ουκρανία δύναται να εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον στόχων  σε μεγάλη απόσταση.

Η κατασκευή σιδηροδρομικών συνδέσεων θα απαιτούσε βέβαια χρόνια για να ολοκληρωθεί, χώρια ότι είναι κάτι που απλώς έπεσε ως πρόταση.

Ωστόσο, εάν η Μόσχα καταφέρει να δημιουργήσει έναν λειτουργικό εμπορικό διάδρομο, ο Πούτιν θα αποκτήσει μια νέα εμπορική αρτηρία ζωτικής σημασίας προς την Ασία, η οποία θα είναι σε μεγάλο βαθμό θωρακισμένη απέναντι στις ουκρανικές και δυτικές παρεμβάσεις, σχολιάζει το Newsweek.

Η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή

Η Δύση μπορεί να επιβάλει στη Μόσχα πολλούς περιορισμούς, ωστόσο, οι κινήσεις της έχουν αναπόφευκτα κάποιους περιορισμούς: τα γεωγραφικά πλεονεκτήματα της Ρωσίας.

Κατά μήκος των βόρειων ακτών της Ρωσίας εκτείνεται η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή (NSR) —ένας θαλάσσιος διάδρομος μήκους άνω των 3.000 μιλίων και μία από τις τρεις ναυτιλιακές διαδρομές της Αρκτικής που, χάρη στο λιώσιμο των πάγων, καθίστανται όλο και πιο προσβάσιμες με το πέρασμα του χρόνου.

Αυτή η διαδρομή είναι ελκυστική για τις ρωσικές και ασιατικές μεταφορές που γίνεται προσπάθεια να αποφύγουν κρίσιμα και ευαίσθητα σημεία διέλευσης, όπως η Διώρυγα του Σουέζ και η Ερυθρά Θάλασσα, χωρίς να χρειάζεται να πλεύσουν γύρω από το νοτιότερο άκρο της Νότιας Αφρικής — μια διαδρομή που προσθέτει εκατοντάδες ώρες, χιλιάδες μίλια και εκατομμύρια δολάρια στο κόστος της ναυσιπλοΐας.

Μέχρι τώρα, τα ρωσικά δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) ή μέταλλα αποτελούσαν τη μοναδική τακτική κίνηση μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής, με ελάχιστα μεμονωμένα δρομολόγια για μικρούς όγκους διμερούς εμπορίου με την Κίνα.

Αυτό όμως δεν ισχύει πλέον. Προσφάτως,, η κινεζική ναυτιλιακή εταιρεία Sea Legend Shipping εγκαινίασε ένα τακτικό δρομολόγιο μεταξύ του λιμανιού της Νινγκμπό της Κίνας και του Φέλιξστοου του Ηνωμένου Βασιλείου, με στάσεις σε διάφορα κινεζικά και ευρωπαϊκά λιμάνια.

Για το Πεκίνο, η συγκεκριμένη διαδρομή μειώνει δραστικά τους χρόνους παράδοσης των κινεζικών εξαγωγών προς την Ευρώπη και περιορίζει την εξάρτησή του από θαλάσσιες περιοχές που επηρεάζονται από τον πόλεμο στο Ιράν.

Δεδομένου ότι η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή βρίσκεται εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Ρωσίας, η ρωσική Rosatom ελέγχει τις άδειες διέλευσης και επιβάλλει τέλη στα ξένα πλοία, ενώ παράλληλα εισπράττει πρόσθετες αμοιβές για την παροχή υπηρεσιών θραύσης πάγου.

Δεν είναι όμως μόνο η Κίνα που επιδιώκει να επωφεληθεί από τη νέα εμπορική διαδρομή. Η νοτιοκορεατική PanStar Line αναμένεται να στείλει το πρόσφατα αποκτηθέν φορτηγό πλοίο της, PanStar Acro, σε ένα δοκιμαστικό ταξίδι πλεύσης κατά μήκος της Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής, με αφετηρία το λιμάνι του Μπουσάν.

Το «ισλαμικό ΝΑΤΟ» της Μέσης Ανατολής

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι συνέπειες του πολέμου πλήττουν σφοδρότερα τις χώρες που γειτονεύουν με το Ιράν. Το Ιράν έχει πλέον πλήρη επίγνωση της ισχύος που του παρέχει η δυνατότητα να επιβάλει το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και δεν έχει διστάσει να πλήξει αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις καθώς και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στα αραβικά κράτη του Κόλπου.

Οι ενέργειες αυτές κατέρριψαν την ψευδαίσθηση του «ασφαλούς καταφυγίου», η οποία είχε οικοδομηθεί με επίπονες προσπάθειες από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ. Πλέον όμως δημιουργείται ένα ανησυχητικό ερώτημα: μπορεί κανείς να βασιστεί αποκλειστικά στην Αμερική για την εγγύηση της ασφάλεια της περιοχής;

Το Ριάντ φαίνεται πως έχει ήδη απαντήσει στο ερώτημα. Στις 7 Αυγούστου, ο διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ υπέγραψαν την «Κοινή Συμφωνία Άμυνας της Μέκκας» για συλλογική αποτροπή επιθετικότητας, με στόχο την αντιμετώπιση των απειλών από Ιράν και Ισραήλ.

Τα συμβαλλόμενα μέρη αναγνώρισαν επίσης ότι ενδέχεται να προσκληθούν και άλλες περιφερειακές δυνάμεις να προσχωρήσουν στη συμφωνία.

Αν και μοιάζει να βασίζεται στην αρχή του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με την οποία η επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, δεν πρόκειται για ένα κατά γράμμα «ισλαμικό ΝΑΤΟ» της Μέσης Ανατολής.  Τουλάχιστον όχι ακόμη, σχολιάζει το Newsweek, σημειώνοντας ότι η συμφωνία δεν προσδιορίζει ρητά και δημόσια τις στρατιωτικές υποχρεώσεις κάθε χώρας, ούτε εδράζεται σε μια ισχυρή, κοινή ταυτότητα που διαμορφώθηκε μέσα από δεκαετίες, όπως συμβαίνει με τη διατλαντική συμμαχία.

Από την άλλη, συνεχίζει, υποδηλώνει ότι ανατέλλει μια νέα εποχή για το περίπλοκο και έκρυθμο τοπίο ασφαλείας της Μέσης Ανατολής, κατά την οποία ενδέχεται και άλλες περιφερειακές δυνάμεις να αναζητούσουν να ενταχθούν στη συμμαχία, μένοντας μακριά ​​από την επιρροή της Ουάσιγκτον.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.