Πώς ο Πούτιν έγινε ο απόλυτος σκηνοθέτης της εικόνας του

Πριν από τις εμφανίσεις πάνω σε άλογα, τις πολεμικές πτήσεις, τις βουτιές στη Μαύρη Θάλασσα και τις φωτογραφίες που έκαναν τον γύρο του κόσμου, υπήρχε ένας αμήχανος, σχεδόν αόρατος γραφειοκράτης.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν γεννήθηκε πολιτικός σταρ. Έγινε. Και ίσως κανένας ηγέτης του 21ου αιώνα να μην κατανόησε τόσο νωρίς και τόσο βαθιά τη δύναμη της εικόνας όσο ο άνθρωπος που κυβερνά τη Ρωσία εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα, παρατηρεί το BBC.

«Η τηλεόραση είναι πυρηνική βόμβα»

Η σχέση του Πούτιν με τη δημόσια εικόνα αποκαλύφθηκε ήδη από τις πρώτες ημέρες της προεδρίας του.

Σε μία από τις πρώτες συνεντεύξεις που παραχώρησε ως πρόεδρος το 2001, συνεργάτες του απομάκρυναν εσπευσμένα τα ποτήρια νερού από το τραπέζι πριν ανάψουν οι κάμερες.

Η εξήγηση ήταν αποκαλυπτική: κανείς δεν έπρεπε να υποθέσει ότι περιείχαν βότκα. Και κανένα ατύχημα δεν έπρεπε να συμβεί μπροστά στους τηλεθεατές.

«Η τηλεόραση είναι πυρηνική βόμβα όταν πρόκειται για τη δημοσιότητα», ήταν το μήνυμα που μετέφεραν οι άνθρωποί του.

Στη Ρωσία της δεκαετίας του 1990, η τηλεόραση είχε ήδη αποδειχθεί το ισχυρότερο πολιτικό όπλο. Ο Πούτιν το κατάλαβε καλύτερα από όλους.

Ο άνθρωπος που δεν έπρεπε να θυμίζει τον Γέλτσιν

Το πρώτο βήμα ήταν να δημιουργηθεί ένας ηγέτης εντελώς διαφορετικός από τον προκάτοχό του.

Ο Μπόρις Γέλτσιν είχε συνδεθεί στη συνείδηση πολλών Ρώσων με τις χαοτικές μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1990, αλλά και με δημόσιες εμφανίσεις που συχνά έδιναν τροφή σε σχόλια για υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.

Ο Πούτιν έπρεπε να συμβολίζει το αντίθετο. Έτσι δημιουργήθηκε η εικόνα του σχεδόν απόλυτα εγκρατούς ηγέτη. Του ανθρώπου που πίνει τσάι με μέλι όταν οι υπόλοιποι πίνουν κρασί. Του πολιτικού που γυμνάζεται, κάνει τζούντο και εμφανίζεται να έχει πάντα τον απόλυτο έλεγχο.

Το μήνυμα ήταν απλό: η Ρωσία αποκτούσε ξανά έναν ισχυρό και πειθαρχημένο ηγέτη.

REUTERS/Alexey PavlishakΟ γυμνόστηθος καβαλάρης και ο «τσάρος» του 21ου αιώνα

Η εικόνα όμως δεν έμεινε εκεί. Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, ο Πούτιν μετατρέπεται σταδιακά σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από πρόεδρο, σημειώνει το BBC.

Ria Novosti/Reuters/Pool

Φωτογραφίζεται γυμνόστηθος πάνω σε άλογο στη Σιβηρία. Ψαρεύει σε ορμητικά ποτάμια. Πιλοτάρει μαχητικά αεροσκάφη. Οδηγεί υποβρύχια. Συνοδεύει μεταναστευτικά πουλιά πετώντας με αιωρόπτερο.

Οι εικόνες αυτές υπηρετούν έναν σαφή σκοπό. Ο Πούτιν παρουσιάζεται ως ο ακούραστος προστάτης του έθνους. Ο άνθρωπος που διαθέτει τη σωματική και ψυχική δύναμη να οδηγήσει τη χώρα σε μια νέα εποχή.

Για πολλούς Ρώσους, ιδίως μετά την ταπεινωτική δεκαετία του 1990, η εικόνα αυτή λειτουργεί.

Από τη σκηνή του θεάματος στην πολιτική πραγματικότητα

Αυτό που πρέπει κανείς να καταλάβει είναι πως οι φωτογραφίες δεν ήταν απλώς επικοινωνιακά τεχνάσματα. Συνόδευαν μια βαθύτερη πολιτική μεταμόρφωση.

Καθώς η περσόνα του ισχυρού ηγέτη γινόταν όλο και πιο κυρίαρχη, το ίδιο συνέβαινε και με την εξουσία του.

Το Κρεμλίνο ενίσχυσε τον έλεγχο στα μέσα ενημέρωσης. Οι πολιτικοί αντίπαλοι περιθωριοποιήθηκαν. Το κοινοβούλιο έχασε σταδιακά τον ανεξάρτητο ρόλο του. Η δημόσια κριτική έγινε ολοένα και πιο δύσκολη.

Ο μύθος του ισχυρού άνδρα δεν περιοριζόταν πλέον στις φωτογραφίες. Γινόταν το κεντρικό αφήγημα της ίδιας της ρωσικής πολιτικής ζωής, σημειώνει το BBC.

Sputnik/Vyacheslav Prokofyev/Pool via REUTERSΤα δάκρυα που δίχασαν

Το 2012 αποτέλεσε σημείο καμπής. Μετά από τέσσερα χρόνια στην πρωθυπουργία, ο Πούτιν επιστρέφει στην προεδρία. Οι διαδηλώσεις εναντίον του είναι οι μεγαλύτερες που έχει αντιμετωπίσει μέχρι τότε.

Το βράδυ της νίκης του εμφανίζεται μπροστά στο πλήθος με δάκρυα στα μάτια.

Ήταν συγκίνηση; Ανακούφιση; Ή μια ακόμη σκηνοθετημένη στιγμή;

Η απάντηση παραμένει αμφιλεγόμενη. Πολλοί θεώρησαν ότι επρόκειτο για μια βαθιά ανθρώπινη στιγμή ύστερα από μήνες πολιτικής έντασης. Άλλοι είδαν μια ακόμη προσεκτικά σχεδιασμένη εικόνα που παρουσίαζε τον Πούτιν ως τον σωτήρα της Ρωσίας.

Όποια κι αν είναι η αλήθεια, εκείνη η περίοδος σηματοδότησε την αρχή μιας νέας φάσης.

Ο πόλεμος γίνεται η νέα ταυτότητα

Σήμερα, οι εικόνες είναι διαφορετικές. Οι γυμνόστηθες φωτογραφίες έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Οι εμφανίσεις είναι σπανιότερες. Οι δημόσιες εκδηλώσεις πιο ελεγχόμενες.

Η πανδημία, οι φόβοι για την προσωπική του ασφάλεια και κυρίως ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται.

Ο σημερινός Πούτιν δεν είναι ο αθλητής που κατακτά βουνά και ποτάμια.

Είναι ο ηγέτης που εμφανίζεται μπροστά σε χάρτες, στρατηγούς και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Ο άνθρωπος που έχει συνδέσει τη δική του πολιτική κληρονομιά με τον πόλεμο.

Για πολλούς αναλυτές, η εισβολή στην Ουκρανία δεν είναι απλώς μια στρατιωτική επιχείρηση. Είναι το τελευταίο και πιο καθοριστικό κεφάλαιο στην κατασκευή της εικόνας του.

Sputnik/Sergey Guneev/Pool via REUTERSΧτίζοντας έναν μύθο και ζώντας μέσα σε αυτόν

Ύστερα από περισσότερα από 25 χρόνια στην κορυφή της εξουσίας, ο Πούτιν μοιάζει να έχει πετύχει αυτό που επιδίωκε: να ταυτίσει τη Ρωσία με τον εαυτό του.

Αυτό όμως είναι και το μεγαλύτερο παράδοξο. Ο ηγέτης που έχτισε με τόση επιμέλεια την εικόνα του ισχυρού άνδρα βρίσκεται σήμερα παγιδευμένος μέσα σε αυτήν. Ο πόλεμος που καθορίζει πλέον την ταυτότητά του είναι δύσκολο να συνεχιστεί, αλλά και επικίνδυνο να τερματιστεί χωρίς σαφή νίκη.

Ίσως τελικά η πιο αποκαλυπτική εικόνα του Βλαντίμιρ Πούτιν να μην είναι εκείνη πάνω στο άλογο. Ίσως να είναι η εικόνα ενός ηγέτη που αφιέρωσε μια ζωή χτίζοντας έναν μύθο και τώρα καλείται να ζήσει μέσα σε αυτόν.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.