Πώς οι ΗΠΑ επαναλαμβάνουν στο Ιράν τα λάθη των αιώνιων πολέμων
Η σύγκρουση των ΗΠΑ με το Ιράν βρίσκεται μόλις στην τέταρτη εβδομάδα, αλλά ήδη προκαλεί μια γνώριμη αίσθηση σε στρατιωτικούς και διπλωμάτες: ένα επικίνδυνο déjà vu.
Παρά τα αρχικά στρατιωτικά πλήγματα που αποδυναμώνουν την Τεχεράνη, αυξάνονται οι φόβοι ότι η Ουάσιγκτον κινδυνεύει να επαναλάβει λάθη που οδήγησαν σε μακροχρόνιες και δαπανηρές επεμβάσεις, όπως στο Ιράκ.
Ο Πίτερ Μάνσουρ, πρώην συνταγματάρχης του αμερικανικού στρατού με εμπειρία στον πόλεμο του Ιράκ, δεν κρύβει την ανησυχία του: «Είναι σαν να το έχουμε ξαναδεί», δηλώνει στη Wall Street Journal. Και δεν είναι ο μόνος, που φοβάται.
Στρατιωτική επιτυχία, πολιτική ασάφεια
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πλήττουν με αεροπορικές επιδρομές κρίσιμες στρατιωτικές και πολιτικές δομές του Ιράν, περιορίζοντας την ικανότητά του να προβάλλει ισχύ. Ωστόσο, πίσω από τη στρατιωτική επιτυχία, αναδύεται ένα βασικό πρόβλημα: ποιος είναι ο τελικός στόχος;
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει δώσει διαφορετικές απαντήσεις κατά καιρούς — από την αλλαγή καθεστώτος έως τον περιορισμό της ιρανικής επιρροής και την αποτροπή πυρηνικών φιλοδοξιών.
Όμως, όπως επισημαίνουν αναλυτές, όταν οι πολιτικοί στόχοι είναι ασαφείς, ο πόλεμος δεν έχει σαφές τέλος. Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο στοιχείο.
Το φάντασμα του Ιράκ
Οι ομοιότητες με τον πόλεμο στο Ιράκ είναι ανησυχητικές. Και τότε, η στρατιωτική εκστρατεία βασίστηκε σε εκτιμήσεις για όπλα μαζικής καταστροφής που αμφισβητήθηκαν εκ των υστέρων. Και τότε, η έμφαση δόθηκε στη συντριπτική στρατιωτική ισχύ — όχι στην «επόμενη μέρα».
Σήμερα, το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται: επιτυχίες στο πεδίο, αλλά περιορισμένος σχεδιασμός για τις συνέπειες. Όπως σημειώνει στη WSJ ο Μάνσουρ, «στο Ιράκ είχαμε ελάχιστη σκέψη για το τι θα ακολουθήσει μετά την κατάρρευση του καθεστώτος».
Στην περίπτωση του Ιράν, το ερώτημα είναι ακόμη πιο περίπλοκο: θέλουν πράγματι οι ΗΠΑ την πτώση του καθεστώτος; Και αν ναι, τι θα το αντικαταστήσει;
Ο κίνδυνος μιας «χαμηλής έντασης» παγίδας
Ακόμη κι αν οι μεγάλες επιχειρήσεις ολοκληρωθούν σύντομα, υπάρχει ένα άλλο σενάριο που τρομάζει τους ειδικούς: ένας μακροχρόνιος πόλεμος χαμηλής έντασης.
Ένα Ιράν αποδυναμωμένο αλλά όχι ηττημένο θα μπορούσε να συνεχίσει να πλήττει στόχους, να παρενοχλεί τη ναυσιπλοΐα και να διατηρεί την ένταση στην περιοχή. Το αποτέλεσμα θα ήταν μια σύγκρουση χωρίς καθαρή νίκη — αλλά με διαρκές κόστος.
Η μεγαλύτερη παγίδα ίσως βρίσκεται στη γεωγραφία. Το Ιράν έχει ήδη δείξει ότι μπορεί να πλήξει την παγκόσμια οικονομία μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου.
Η τακτική αυτή —γνωστή ως «οριζόντια κλιμάκωση»— επιτρέπει σε έναν στρατιωτικά πιο αδύναμο αντίπαλο να αλλάξει τους όρους του παιχνιδιού.
Και εδώ ενεργοποιείται ένας παλιός κανόνας της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής: «αν το σπάσεις, το κατέχεις». Δηλαδή, αν προκαλέσεις αποσταθεροποίηση, αναλαμβάνεις και την ευθύνη να τη διαχειριστείς.
Η Ουάσιγκτον βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα δίλημμα: να συνεχίσει τον πόλεμο — με κίνδυνο κλιμάκωσης — ή να αποχωρήσει, αφήνοντας πίσω της χάος και πλήγμα στην αξιοπιστία της.
Λανθασμένοι υπολογισμοί
Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι ΗΠΑ υποτίμησαν την ανθεκτικότητα του ιρανικού καθεστώτος. Παρόμοια λάθη έχουν γίνει και στο παρελθόν: στο Βιετνάμ, στο Ιράκ, ακόμη και σε μικρότερες επεμβάσεις.
Η ιστορία δείχνει ότι οι πολιτικές εξελίξεις δεν καθορίζονται μόνο από στρατιωτική ισχύ. Αντίθετα, συχνά διαμορφώνονται από εσωτερικές δυναμικές — εθνικισμό, κοινωνικές ισορροπίες, πολιτικές αντιστάσεις. Στο Ιράν, η στήριξη προς το καθεστώς μπορεί να είναι μεγαλύτερη από ό,τι εκτιμούν οι δυτικές κυβερνήσεις. Και αυτό αλλάζει πλήρως την εξίσωση.
Όπως και σε προηγούμενους πολέμους, οι παράπλευρες συνέπειες μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές. Η σύγκρουση ήδη ενισχύει τη Ρωσία μέσω υψηλότερων τιμών πετρελαίου, ενώ αποδυναμώνει τη Δύση σε άλλα μέτωπα.
Παράλληλα, υπάρχει ο κίνδυνος το Ιράν —αν νιώσει υπαρξιακή απειλή— να επιταχύνει την προσπάθειά του για απόκτηση πυρηνικών όπλων. Ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα πολλοί θεωρούσαν απίθανο.
Ο πόλεμος που δεν τελειώνει
Η ιστορία δείχνει ότι οι πόλεμοι δεν κρίνονται από το πώς ξεκινούν, αλλά από το πώς τελειώνουν. Και όταν οι στόχοι είναι ασαφείς, το τέλος απομακρύνεται.
Ο κίνδυνος, σύμφωνα με ειδικούς, είναι ο πόλεμος να αποκτήσει τη δική του δυναμική — να παραταθεί, να διευρυνθεί και να αποκοπεί από τους αρχικούς του στόχους.
Και τότε, αυτό που ξεκίνησε ως μια «γρήγορη και αποφασιστική επιχείρηση» μπορεί να μετατραπεί σε κάτι που η αμερικανική πολιτική υποσχόταν να αποφύγει: έναν ακόμη «αιώνιο πόλεμο».
Ακόμη κι αν η σύγκρουση στο Ιράν λήξει σύντομα, οι επιπτώσεις της φαίνεται ότι θα διαρκέσουν πολύ περισσότερο. Και το βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: έχει η Ουάσιγκτον μάθει από τα λάθη του παρελθόντος — ή τα επαναλαμβάνει, αυτή τη φορά με ακόμη μεγαλύτερο διακύβευμα;
