Πώς θα στηριχθεί το οικοσύστημα καινοτομίας

Τoυ Βασίλη Θ. Κοντοκόλια, Managing Partner της εταιρείας Συμβούλων Καινοτομίας KEY BUSINESS SERVICES & INNOVATIONS

Η ΕΛΛΑΔΑ σήμερα επιχειρεί ένα «rebranding» στο διεθνές οικοσύστημα καινοτομίας, θέλοντας να αποτελέσει ελκυστικό προορισμό ανάπτυξης νεοφυών επιχειρήσεων, αξιοποιώντας την οικονομική σταθερότητα και τα νέα κίνητρα.

Ωστόσο, η πραγματικότητα της καθημερινής εφαρμογής συχνά αναιρεί τα όσα διακηρύσσονται στη θεωρία, εγείροντας κρίσιμα ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα των πολιτικών και την αξιοποίηση των αναπτυξιακών εργαλείων.

Τροφοδοτώντας το Καινοτομικό Οικοσύστημα

Το οικοσύστημα καινοτομίας περιλαμβάνει μικρομεσαίες νεοφυείς επιχειρήσεις, ερευνητικά ιδρύματα, τεχνολογικούς κόμβους και ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια.

Πρωτοβουλίες όπως το εθνικό μητρώο νεοφυών επιχειρήσεων Elevate Greece, παρέχουν υποστήριξη, δικτύωση και πρόσβαση σε αγορές και επενδυτές.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, στο μητρώο είναι εγγεγραμμένες περισσότερες από 1.000 startups (πηγή: https://elevategreece.gov.gr/el/eggegrammenes-startups), ενώ τα κίνητρα Golden Visa για επενδύσεις σε ελληνικές νεοφυείς επιχειρήσεις έχουν προσελκύσει σημαντικό διεθνές ενδιαφέρον.

Κρίσιμη παράμετρο στην ανάπτυξη του οικοσυστήματος αποτελούν τα χρηματοδοτικά κίνητρα μέσω κρατικών μηχανισμών.

Δράσεις όπως το «ΕΡΕΥΝΩ-ΚΑΙΝΟΤΟΜΩ» του υπουργείου Ανάπτυξης με προϋπολογισμό 300 εκατ. ευρώ, και «Ανάπτυξη συνεργασιών μέσω Επιχειρησιακών Ομάδων της Ευρωπαϊκής Σύμπραξης Καινοτομίας» του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, παρέχουν σημαντικές ενισχύσεις για συνεργασίες επιχειρήσεων με ερευνητικούς φορείς, με στόχο την ανάπτυξη νέων καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας για τη χώρα.

Οι προκλήσεις στην πράξη: Τα παραπάνω είναι αδιαμφισβήτητα μείζονος σημασίας και προς τη σωστή κατεύθυνση.

Ωστόσο, η αποτελεσματική εφαρμογή τους προσκρούει σε σημαντικές προκλήσεις που υπονομεύουν τον επιδιωκόμενο στόχο.

Γραφειοκρατικά εμπόδια και η διαχρονική αντίληψη οικονομικής, φορολογικής και νομοθετικής αστάθειας αποθαρρύνουν νέους επενδυτές.

Τα προγράμματα χρηματοδότησης έργων έρευνας και ανάπτυξης από επιχειρήσεις και ερευνητικούς φορείς εμφανίζουν σημαντικές καθυστερήσεις στις διαδικασίες υποβολής και αξιολόγησης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εμβληματική δράση «ΕΡΕΥΝΩ-ΚΑΙΝΟΤΟΜΩ»: προκηρύχθηκε πριν από 1,5 χρόνο, και για τον μεγαλύτερο όγκο των υποβληθεισών προτάσεων δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα οι αξιολογήσεις, πολλώ δε μάλλον τα αποτελέσματα αναμένονται στο πρώτο τρίμηνο του 2026.

Η εμπειρία μας δείχνει ότι μία τέτοια καθυστέρηση -που στην πράξη υπερβαίνει τα δύο χρόνια από την αρχική προκήρυξη μέχρι τη δυνατότητα έναρξης υλοποίησης ενός έργου- καταδικάζει σε ουσιαστική αποτυχία τα περισσότερα εγχειρήματα.

Οι τεχνολογικές εξελίξεις τρέχουν ταχύτατα: ένα καινοτόμο προϊόν που σχεδιάστηκε το 2024, ενδέχεται να είναι ήδη ξεπερασμένο το 2026, όταν θα ξεκινήσει να χρηματοδοτείται η ανάπτυξή του.

Ο κίνδυνος αυτός είναι ακόμα μεγαλύτερος για τις μικρομεσαίες νεοφυείς επιχειρήσεις, όπου η πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης είναι περιορισμένη και ο διεθνής ανταγωνισμός κινείται με διαφορετικούς ρυθμούς.

Αξίζει να σημειωθεί, ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο προγράμματα όπως το EIC Accelerator του Horizon Europe ολοκληρώνουν την αξιολόγηση και χρηματοδότηση νεοφυών επιχειρήσεων εντός 6-9 μηνών από την υποβολή.

Η σύγκριση αυτή καταδεικνύει ότι υπάρχουν διαθέσιμες καλές πρακτικές που μπορούν να υιοθετηθούν από τις εθνικές υπηρεσίες.

Προτάσεις για βελτίωση

• Επιτάχυνση διαδικασιών αξιολόγησης: Η μείωση του χρόνου αξιολόγησης σε λιγότερο από 6-8 μήνες θα πρέπει να αποτελεί άμεση προτεραιότητα, ακολουθώντας το ευρωπαϊκό πρότυπο.
• Απλοποίηση γραφειοκρατίας: Η υιοθέτηση ευρωπαϊκών καλών πρακτικών, όπως του Horizon Europe, όπου μία επιχείρηση υποβάλλει ψηφιακά και επικαιροποιεί μία φορά ανά έτος τα απαραίτητα έγγραφα για συμμετοχή σε συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα. Η υποβολή θα γίνεται σε ψηφιακή πλατφόρμα με κοινή διασύνδεση όλων των εμπλεκόμενων υπηρεσιών, μειώνοντας δραστικά τον διοικητικό φόρτο αξιολόγησης των προτάσεων, αλλά και τον χρόνο που πρέπει να επενδύσει μία επιχείρηση σε γραφειοκρατικά ζητήματα.
• Ενίσχυση της διασύνδεσης με ευρωπαϊκά προγράμματα: Η καλύτερη προετοιμασία επιχειρήσεων για συμμετοχή σε ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το Horizon
  Europe, θα διευρύνει τις χρηματοδοτικές επιλογές.

Συμπέρασμα: Ένα μέλλον που απαιτεί δράση

Οι πρωτοβουλίες και τα εργαλεία υποστήριξης του οικοσυστήματος καινοτομίας δεν είναι απλά οικονομικά κίνητρα – αποτελούν τη βάση μιας ανθεκτικής, εξωστρεφούς οικονομίας.

Με την τροφοδότηση της καινοτομίας και την ανακατεύθυνση πόρων σε βιώσιμους τομείς, η Ελλάδα μπορεί να διεκδικήσει μια ουσιαστική θέση στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας.

Η συνεργασία μεταξύ δημόσιας πολιτικής, ευρωπαϊκής στήριξης και δυναμικής του ιδιωτικού τομέα δημιουργεί εύφορο έδαφος για ανάπτυξη.

Ωστόσο, τα κίνητρα και οι μηχανισμοί στήριξης πρέπει στην πράξη -και όχι μόνο στα κείμενα πολιτικής να εμπνέουν εμπιστοσύνη και να ανταποκρίνονται στην ταχύτητα που απαιτεί ο διεθνής ανταγωνισμός.

Διαφορετικά, ο κίνδυνος είναι η χώρα να παραμείνει «μέτρια καινοτόμος» (πηγή: European Innovation Scoreboard) – όχι λόγω έλλειψης ιδεών ή ταλέντου, αλλά λόγω αδυναμίας του ίδιου της του μηχανισμού να τα υποστηρίξει εγκαίρως.