Ψάχνει νέο μοντέλο ανάπτυξης η νησιωτική κτηνοτροφία

Το συµπέρασµα αυτό αναδεικνύεται µέσα το έργο «ΕΝΗΠΡΟ» για τον «Εκσυγχρονισµό, Βελτίωση και Οικονοµικό Μετασχηµατισµό Προβατοτροφίας της Νησιωτικής Ελλάδας», της ∆ράσης Οικονοµικός Μετασχηµατισµός του Αγροτικού Τοµέα, του Ταµείου Ανάκαµψης και Ανθεκτικότητας, µε φορέα υλοποίησης το Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών του ΕΛΓΟ-∆ήµητρα.

Αντικείµενο του έργου αποτελεί η ολιστική προσέγγιση της ελληνικής νησιωτικής κτηνοτροφίας, προκειµένου να προσαρµοστεί σε ανώτερα παραγωγικά πρότυπα, επιτυγχάνοντας, µε τον τρόπο αυτό, γενικότερες κοινωνικές και οικονοµικές ωφέλειες για τις επίµαχες περιοχές.

Γι’ αυτό σχεδιάστηκε και υλοποιείται ένα Business Plan µε κύριο άξονα τη βελτιστοποίηση της οργάνωσης των νησιωτικών παραγωγικών συστηµάτων, µε ιδιαίτερη έµφαση στη γενετική βελτίωση όχι µόνο στην γαλακτοπαραγωγή, αλλά και στην κρεοπαραγωγή, καθώς και την υγεία, την αναπαραγωγή και τη διατροφή των ζώων.

Από τις κτηνοτροφικές εκµεταλλεύσεις που έχουν µελετηθεί, σχετικά µε το γενετικό υλικό των προβάτων, τα πρώτα αποτελέσµατα, που υπογράφονται από την υπεύθυνη διαχείρισης του έργου, δρ Λουκία Αικατερινιάδου και την ερευνήτρια Μαρία – Αναστασία Καρατζιά, από τον ΕΛΓΟ ∆ήµητρα, καθώς και τον καθηγητή του ∆ΙΠΑΕ, Αριστοτέλη Λυµπερόπουλο, δείχνουν πως αυτά τα ζώα είναι κυρίως «ντόπια», αλλά και διασταυρωµένα µε φυλές που θεωρούνται πιο παραγωγικές.

Στη Σκύρο εκτρέφονται Αιγιοπελαγίτικα πρόβατα, στον Άγιο Ευστράτιο Λήµνου καταγράφονται και διασταυρωµένα µε Χίου και Λέσβου, στην Κεφαλλονιά και Ιθάκη επικρατεί η φυλή Κεφαλληνίας ή αλλιώς το Κάτσενο, στη Ζάκυνθο η φυλή Ζακύνθου, στις Κυκλάδες το αιγιοπελαγίτικο µε διασταυρώσεις, στη νότια Εύβοια η φυλή Καρύστου και στην κεντρική Εύβοια η φυλή Κύµης.

Το είδος της εκτροφής, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, είναι µεικτή (γαλακτοπαραγωγική και κρεοπαραγωγική) µε εξαίρεση στη Νάξο που είναι γαλακτοπαραγωγική λόγω της φηµισµένης Γραβιέρας, ενώ ο τύπος εκτροφής, στο 65% των εκµεταλλεύσεων, είναι εκτατική, δηλαδή η εκτροφή των ζώων βασίζεται κυρίως στη βοσκή και η παραµονή τους στις σταυλικές εγκαταστάσεις γίνεται κατά τη διάρκεια των γεννήσεων. Στις περιοχές που έχει αναπτυχθεί ο τουρισµός (Κυκλάδες, Ιόνια νησιά) παρατηρείται η ηµιενσταυλισµένη εκτροφή, κυρίως λόγω περιορισµών των βοσκοτόπων.

Το µέγεθος των εκµεταλλεύσεων παρουσιάζει µεγάλη διαφοροποίηση. Στον Άγιο Ευστράτιο συναντάµε µεγάλα κοπάδια (σ.σ. µέσο µέγεθος 650 ζώα), στη Σκύρο λίγο µικρότερα (µέσο µέγεθος 500 πρόβατα), στις άλλες περιοχές µικρότερα, ενώ στις Κυκλάδες οι εκµεταλλεύσεις είναι µικρές (λιγότερα από 100 ζώα), µε εξαίρεση τη Νάξο (πάνω από 200 ζώα).

Με τις εργασίες της κτηνοτροφικής εκµετάλλευσης ασχολούνται ο ίδιος ο κτηνοτρόφος, όλο το χρόνο από 8 έως 20 ώρες την ηµέρα, άλλα µέλη της οικογένειας (σύζυγος, παιδιά, γονείς) κυρίως την εποχή που τα ζώα γεννούν, και σε ελάχιστες περιπτώσεις και ξένοι εργάτες.

Ως προς τα παραγωγικά χαρακτηριστικά εκτροφών, στο πλαίσιο του ΕΝΗΠΡΟ αναφέρονται πως:  

• Από τα προϊόντα της εκµετάλλευσης αξιοποιούνται µόνο το γάλα και το κρέας.
• Η γαλακτοπαραγωγή ανά προβατίνα συνολικά το χρόνο ποικίλει. Αναλυτικά από κάθε προβατίνα ανά ηµέρα συλλέγεται 0,5-1,5 kg, ανάλογα µε τη φυλή και τις συνθήκες εκτροφής και η γαλακτική περίοδος διαρκεί 2-4 µήνες το χρόνο.
• Το γάλα διατίθεται συνήθως στα τυροκοµεία της περιοχής σε µέση τιµή 1,4 Ευρώ. Στη Ζάκυνθο αναφέρεται πολύ χαµηλή τιµή 0,9 Ευρώ/κιλό ενώ στις Κυκλάδες φτάνει και τα 2 Ευρώ/κιλό.
• Παλιότερα κάποιοι κτηνοτρόφοι τυροκοµούσαν οι ίδιοι, αλλά τώρα διαθέτουν το γάλα στα τυροκοµεία και µόνο όταν αυτά κλείνουν παρασκευάζουν κάποια γαλακτοκοµικά προϊόντα για ιδιοκατανάλωση.
• Ο µέσος δείκτης γονιµότητας- πολυδυµίας είναι από 1,0 έως 1,7.
• Τα αρνιά πωλούνται σε ηλικία 5-8 µηνών και το βάρος τους ανέρχεται σε 8-12 κιλά, ενώ η τιµή τους ποικίλλει από 4-12 ευρώ το κιλό.
• Εκτός από τα αρνιά πωλούνται και προβατίνες και κριάρια µε µεγάλη διαφορά στην τιµή, σχεδόν στη µισή τιµή από τα αρνιά.

Για την αναπαραγωγική διαχείριση, προκύπτει πως:

• Η οχεία αρχίζει Απρίλιο και διαρκεί έως τον Αύγουστο. Η µέθοδος ζευγαρώµατος είναι πάντα ελεύθερη. Μόνο σε µία εκµετάλλευση (Άγιος Ευστράτιος) εφαρµόζονται τεχνικές συγχρονισµού οίστρου και σε µία ακόµα (Κεφαλονιά) υποβοήθηση µε µελατονίνη.
• Σε όλες τις εκµεταλλεύσεις χρησιµοποιούνται µόνο κριάρια της δική τους εκτροφής. Ο µέσος αριθµός των κριαριών είναι 5 κριάρια/100 προβατίνες.  Σε κάποιες εκµεταλλεύσεις ο αριθµός των κριαριών είναι πολύ µεγάλος (1κριάρι/10 προβατίνες) γιατί εκτιµούν ότι αυτό επηρεάζει πολύ θετικά την γονιµοποίηση.
• Σε ελάχιστες περιπτώσεις τηρούνται αρχεία αποδόσεων, υποστηρίζουν όµως ότι «όλα τα δεδοµένα τα καταγράφουν στο µυαλό τους».
• Ο µέσος αριθµός γεννήσεων ανά προβατίνα είναι µία φορά ετησίως (στις Κυκλάδες υπάρχουν και 1,5 γεννήσεις), το ποσοστό γονιµότητας φτάνει το 100% .
• Για τη γενετική βελτίωση δεν εφαρµόζονται προγράµµατα, δεν υπάρχει καταγραφή γενεαλογίας, ούτε οργανωµένοι έλεγχοι αποδόσεων, ούτε συστηµατική αξιολόγηση από εξειδικευµένους επιστήµονες.

∆ιατροφή και διαχείριση στη νησιωτική προβατοτροφία

Με καλλιεργούµενες τροφές και βόσκηση η διατροφή

Σε σχέση µε τη διατροφή, οι ερευνητές σηµειώνουν ότι τα κοπάδια βόσκουν σε φυσικά βοσκοτόπια ή σε ελαιώνες. Πέρα από βοσκοτόπια καλλιεργούνται και χωράφια µε κριθάρι, βίκο, βρώµη και µηδική για βόσκηση από τα πρόβατα αλλά και για σανό το χειµώνα. Επιπλέον το χειµώνα ταΐζουν τα ζώα µε χονδροειδείς τροφές (µηδική και ενσιρωµένο καλαµπόκι) και συµπυκνωµένες (όπως κριθάρι, καλαµπόκι, πίτουρα, βαµβακόπιτα, σογιάλευρο, κλπ και εµπορικό µείγµα). Γενικά σε περιοχές που ο πρωτογενής τοµέας κυριαρχεί (Άγιος Ευστράτιος, Σκύρος, Εύβοια) η διατροφή των προβάτων καλύπτεται κυρίως από τη βόσκηση. Αντίθετα στις Κυκλάδες, µεγάλο µέρος της διατροφής των προβάτων καλύπτεται από αγοραζόµενες συµπυκνωµένες ζωοτροφές, έναντι της βοσκής, επισηµαίνεται.

Αναφορικά µε το άρµεγµα, από τις καταγραφές προκύπτει πως κυρίως γίνεται µε τα χέρια, δύο φορές τη µέρα και διαρκεί 1-2 ώρες, ανάλογα µε τον αριθµό των ζώων και των αρµεκτών. Το γάλα συγκεντρώνεται σε ανοξείδωτα ή πλαστικά δοχεία. Αν το τυροκοµείο που το παραδίνουν είναι κοντά, το δίνουν αµέσως, ενώ αν είναι µακριά, το παραδίνουν κάθε δυο µέρες.