Σαν αναλαμπή της μνήμης, σαν χαμένη ευτυχία

© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη

«Ναι, στην ποινή του μπήκε τελεία, αλλά μήπως αυτό σημαίνει ότι δεν έχει κάτι άλλο να προσθέσει; Όχι βέβαια, ούτε κατά διάνοια. Να τος που εκδράμει πάλι στον κόσμο, μες στη λαμπρότητα ενός δροσερού απριλιάτικου πρωινού, ελεύθερος άνθρωπος λίγο πολύ. Αυτή η σικάτη αμφίεση από πού προέκυψε; Θα πρέπει να υπάρχει κάποιος που νοιάζεται γι’ αυτόν, κάποιος που νοιαζόταν.

Δείτε το κομψό αν και παλιομοδίτικο καμηλό παλτό, με τη δίχως αγκράφα ζώνη χαλαρά δεμένη στη μέση, το χειροποίητο τουίντ σακάκι με το διπλό σκίσιμο πίσω, τα καστόρινα παπούτσια, τις χρυσές ανταύγειες που εκπέμπουν τα μανικετόκουμπά του. Παρατηρήστε ιδίως το ημίψηλο καπέλο από σκουροκάστανη τσόχα, που φαίνεται ολοκαίνουργιο κι είναι λοξά φορεμένο, σχηματίζοντας εντυπωσιακή γωνία με το αριστερό του μάτι. Κρατάει ανάλαφρα απ’ το χερούλι της μια δερμάτινη ταξιδιωτική τσάντα, φθαρμένη και ταλαιπωρημένη αλλά διακριτικά ακριβή. Ω, ναι, είναι ένας τζέντλεμαν απ’ την κορφή ως τα νύχια. Πυργοδεσπότης, αυτό ήταν στη φυλακή το παρανόμι του, ένα από τα πολλά του παρωνύμια. Παρανόμι: λέξη απολύτως ταιριαστή. Μονάχα οι λέξεις απομένουν για να κρατάνε μακριά το σκοτάδι.  […]

«Εσωτερικό σπιτιού», 1879, λάδι σε μουσαμά, 59 x 49 εκ. [Νικηφόρος Λύτρας (1832 – 1904), κληροδότημα Αντωνίου Μπενάκη, Εθνική Πινακοθήκη]

Παρεμπιπτόντως, αποφάσισε να αλλάξει το όνομά του. Ελάχιστοι θα παραπλανηθούν από ένα τέτοιο τέχνασμα, άρα γιατί να μπαίνει στον κόπο; Στοχεύει, όμως, σε μια καθολική μεταμόρφωση, και στο εγχείρημα αυτό δεν υπάρχει πιο ριζοσπαστικό πρώτο βήμα από το να σβήσει τη φίρμα του κατασκευαστή , τρόπος του λέγειν, και να την αντικαταστήσει με κάποια άλλη δικής του επινόησης. Η ιδέα της ψεύτικης ταυτότητας τον ενθουσίαζε, τον βλάκα· λες κι ένα νέο όνομα μπορούσε να κρύψει παλιές αμαρτίες. Παρ’ όλα αυτά, πέρασε ένα μισάωρο απόγνωσης στο κελί του, καθισμένος οκλαδόν στη στενή κουκέτα με μολύβι και χαρτί, σαν αγχωμένο σχολιαρόπαιδο που έχει μείνει πίσω στα μαθήματα, πασχίζοντας να φτιάξει έναν πειστικό αναγραμματισμό του προηγούμενου ονόματός του».

Ένας άντρας, μετά την αποφυλάκισή του, επιστρέφει στο κτήμα της παιδικής του ηλικίας. Εκεί τον περιμένουν εκπλήξεις.

Μια άλλη οικογένεια κατοικεί στο μεγάλο παλιό του σπίτι – είναι οι απόγονοι του διεθνώς φημισμένου επιστήμονα Αδάμ Γκόντλι, οι θεωρίες του οποίου έχουν ρίξει τον κόσμο στο χάος. Ο μυστηριώδης πρωταγωνιστής αυτής της ιστορίας νιώθει λες και ο χρόνος έχει ξαφνικά σταματήσει ή ότι έχει διαρραγεί, δημιουργώντας νέες, παράδοξες διακλαδώσεις. Τώρα, μάλιστα, αναγκάζεται να υποστεί το ιδιόρρυθμο ζεύγος Γκόντλι, την ταλαίπωρη οικονόμο τους που γίνεται η σπιτονοικοκυρά του, τον άνθρωπο που πρόσφατα ανέλαβε να γράψει τη βιογραφία του Γκόντλι του Πρεσβύτερου, καθώς και μια αριστοκρατική γυναίκα από το δικό του παρελθόν, η οποία επανεμφανίζεται, αιτούμενη κάτι ανήκουστο.

«Και τώρα κάθεται στη σπηλαιώδη κουζίνα […] Ο άντρας αποπνέει τον χαλαρό αέρα οικοδεσπότη. Και γιατί όχι, θα σας έλεγε, δικό του δεν ήταν κάποτε το σπίτι; Ε, της μητέρας του, τέλος πάντων. Έτσι τουλάχιστον πιστεύει· το ζήτημα του ποιος είναι ο ιδιοκτήτης ή περί ποιας ακριβώς ιδιοκτησίας πρόκειται, θα αμφισβητείται ολοένα καθώς κυλούν οι μέρες και οι βδομάδες, αν και μόνο από τον ίδιο. […] Ρίχνει ματιές ολόγυρά του. Κάτι ψάχνει, αλλά με την υποψία ότι δεν πρόκειται να το βρει, όχι εκεί, όχι πια. Η καρδιά του χτυπάει αργά· τη νιώθει να φουσκώνει μες στο στήθος του. Θυμάται τον πατέρα του, κυρτό και ασθμαίνοντα, να στέκεται πλάι στον ίδιο αυτό φούρνο, μ’ ένα κόκκινο κασκόλ τυλιγμένο γύρω απ’ τον λαιμό και με μοναδική του ενασχόληση το να αργοπεθαίνει. “Έμενα κάποτε σ’ αυτό το σπίτι”, λέει, μ’ ένα αόριστο συνοφρύωμα. “Όταν ήμουν μικρός”».

Γεννημένος το 1945, ο Ιρλανδός Τζων Μπάνβιλ συγκαταλέγεται στους σπουδαίους συγγραφείς της εποχής μας. Το βιβλίο του «Η θάλασσα» απέσπασε το Βραβείο Booker· το 2011 έλαβε το Βραβείο Φραντς Κάφκα, το 2013 τιμήθηκε για τη συνολική του προσφορά στην ιρλανδική λογοτεχνία με το Irish Pen Award και το 2014 του απονεμήθηκε το Βραβείο του Πρίγκιπα των Αστουριών.

Ο Τζων Μπάνβιλ, με την ιδιοφυή του πένα και το λεπταίσθητο χιούμορ του, επαναφέρει στο προσκήνιο μερικούς από τους πιο αξιομνημόνευτους ήρωες των βιβλίων του, σε ένα μυθιστόρημα λαμπρής σύλληψης και εκτέλεσης. Οι «Μοναδικότητες» είναι ένα πολυδιάστατο έργο για τη νοσταλγία, τη ζωή, τον θάνατο αλλά και την κβαντική θεωρία, το οποίο κατέχει ξεχωριστή θέση στο συγγραφικό σύμπαν του απαράμιλλου Ιρλανδού στυλίστα.