Στη σκιά της κλιμάκωσης, η «στιγμή της αλήθειας» για τον Τραμπ

Μετά από 32 ημέρες πολέμου, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεν βρίσκεται απλώς σε δύσκολη θέση, κάτι που διαφαίνεται από τις ανά τρίωρο διαρκώς αλληλοσυγκρουόμενες δηλώσεις του, βρίσκεται όμηρος της ίδιας του της αλαζονείας και των συνεπειών των ίδιων του των επιλογών.

Αντί για μια γρήγορη και ελεγχόμενη εξέλιξη, η σύγκρουση έχει δημιουργήσει ένα περίπλοκο και επικίνδυνο περιβάλλον, στο οποίο η αναζήτηση ενός πειστικού «αφηγήματος νίκης» μοιάζει πλέον επιτακτική.

Η πίστη του στην πνευματική του υπεροχή υπονομεύει βασικές αρχές του πολέμου και καταστρατηγεί κάθε… στρατηγική! Ο δε ναρκισσισμός του καθιστά τις οποιεσδήποτε τεκμηριωμένες αντίθετες απόψεις και μη βολικές για αυτόν εισηγήσεις ως ένδειξη μη αφοσίωσης.

Σε αναζήτηση αφηγήματος νίκης

Αυτό που παρουσιάστηκε ως επίδειξη ισχύος κατέληξε σε ένα εξελισσόμενο στρατηγικό φιάσκο, απαιτώντας μάλιστα από τους Συμμάχους του να το μοιραστούν, με το κόστος να αυξάνεται καθημερινά και το τέλος να παραμένει ασαφές.

Ο Τραμπ βρίσκεται όμηρος της ίδιας του της αλαζονείας, ψάχνοντας εναγωνίως ένα αφήγημα νίκης για να απεμπλακεί και να δικαιολογήσει το αρχικό του τεράστιο λάθος. Από την αισιοδοξία στην απογοήτευση και στον θυμό, από την κλιμάκωση και την «παράδοση άνευ όρων», στην αποκλιμάκωση και στις «δυνατές συζητήσεις» και πάλι στην κλιμάκωση με τελεσίγραφα επί …τελεσιγράφων.

Πολύ απλά, δεν υπάρχει σχέδιο εξόδου. Υπάρχει μόνο η αγωνιώδης προσπάθεια κατασκευής ενός «αφηγήματος νίκης», που θα μπορούσε να πουληθεί επικοινωνιακά και κατ’ επέκταση πολιτικά, ιδιαίτερα μέσα στις ΗΠΑ, όπου η αντίθεση των πολιτών στον πόλεμο αυτόν αυξάνεται δραματικά διαρκώς, με τον πληθωρισμό να ανεβαίνει και τη βενζίνη να φθάνει τα 4 δολάρια το γαλόνι, από τα 2,5 πριν από την «Επιχείρηση Επική Οργή».

Όμως η ιστορία είναι αμείλικτη και βρίθει από παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι οι πόλεμοι δεν κερδίζονται με ψέματα, ούτε με επικοινωνιακά τεχνάσματα. Και αυτός ο πόλεμος εναντίον του Ιράν δεν μπορεί να αποτελέσει εξαίρεση.

Η παγίδα κλιμάκωσης κι ένα λάθος που γεννά μεγαλύτερα λάθη

Η σύγκρουση έχει περάσει στο πιο επικίνδυνο στάδιο, αυτό της απειλής κλιμάκωσης χωρίς στρατηγικό ορίζοντα. Έχουμε την άποψη ότι κάθε βήμα προς αυτή την κατεύθυνση δε φέρνει λύση, αλλά βαθαίνει το στρατηγικό αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται ο Τραμπ. Η προοπτική χερσαίων επιχειρήσεων υψηλού κινδύνου και τεράστιου κόστους δεν αποτελεί πλέον θεωρητικό σενάριο, αλλά μια πιθανή εξέλιξη και ουδόλως είναι «επιλογή ισχύος». Είναι ομολογία αποτυχίας! Είναι η στιγμή που μια λανθασμένη αρχική απόφαση απαιτεί ακόμη μεγαλύτερο τίμημα για να συντηρηθεί. Και το τίμημα αυτό δεν θα είναι θεωρητικό. Θα είναι ανθρώπινο, οικονομικό και γεωπολιτικό με μεγάλη πιθανότητα να καταστεί ανεξέλεγκτο.

Σε αυτό το σημείο, η λογική της «διόρθωσης ενός λάθους με ένα νέο, μεγαλύτερο λάθος» εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Όχι αναθεώρηση, όχι αναγνώριση, παρά μόνο κλιμάκωση. Η ιστορία των στρατιωτικών συγκρούσεων δείχνει ότι τέτοιες επιλογές σπάνια οδηγούν σε θετικά αποτελέσματα και συχνά επιδεινώνουν την κατάσταση. Αυτό δεν είναι στρατηγική. Είναι πολιτική τύφλωση και εδώ πάλι «μιλάει» η ιστορία. Όταν οι ηγεσίες αρνούνται να παραδεχθούν το λάθος, το πληρώνουν πολλαπλάσια και μαζί τους το πληρώνουν και οι κοινωνίες. Η μόνη συνέπεια στην πολιτική Τραμπ είναι οι απεγνωσμένες προσπάθειές του να δικαιολογήσει το αρχικό λάθος του και να απεγκλωβιστεί από τις τρομερές συνέπειες του.

Η ανάγκη απεμπλοκής είναι εμφανής. Ωστόσο, η δικαιολόγηση της αρχικής απόφασης για εμπλοκή καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολη, ιδιαίτερα όταν η πραγματικότητα στο πεδίο δεν επιβεβαιώνει τις αρχικές εκτιμήσεις.

Η έξοδος που δεν φαίνεται

Εξ αρχής στην αρθρογραφία μου έχω εμφατικά τονίσει ότι φάνηκε ότι δεν υπήρξαν σαφώς καθορισμένοι και εφικτοί στόχοι, διακριτό τέλος και μία βιώσιμη στρατηγική εξόδου. Η Αμερική του Τραμπ μπήκε σε ένα πόλεμο που δεν μπορεί να κερδίσει. Η νίκη, δηλαδή η επιβολή της θέλησης στο Ιράν, δεν κερδίζεται μόνο με όσα κομπάζει υπερήφανα το δίδυμο Τραμπ – Χέγκσεθ. Ούτε φυσικά άλλαξε το καθεστώς επειδή δολοφονήθηκαν οι ηγέτες του, απλά και μόνον επειδή αυτό ισχυρίζεται ο Αμερικανός Πρόεδρος. Δεν γνωρίζουμε αν τελικά ο Τραμπ έχει καταλάβει γιατί οι προκάτοχοί του δεν ήταν πρόθυμοι να ακολουθήσουν τον Νετανιάχου σε έναν πόλεμο επιλογής που όπως ο ίδιος δήλωσε «ήταν το όνειρό του για 40 χρόνια»!

Πώς όμως θα τελειώσει όλο αυτό! Θα υπάρξει κλιμάκωση με ό,τι αυτό σημαίνει με την είσοδο σε ένα σπειροειδές χάος; Ή κάποιας μορφής συμφωνία που θα καταλήξει σε αποκλιμάκωση για να φθάσουμε μετά από αυτόν ορυμαγδό μάλλον πάλι εκεί που ήμασταν και πριν από τον πόλεμο, καθόσον το ιρανικό καθεστώς δεν δείχνει ενδείξεις συνθηκολόγησης και αντιτείνει δικούς τους όρους στο «πακέτο απαιτήσεων» της Ουάσιγκτον;

Η απεμπλοκή βέβαια απαιτεί πολιτικό θάρρος. Αλλά το θάρρος αυτό συγκρούεται με την εικονική πραγματικότητα που καλλιεργείται από την αμερικανική πλευρά, βρίσκει μπροστά του και την ανθεκτικότητα, αλλά και την αποφασιστικότητα της ιρανικής. Εδώ βέβαια είναι και οι επιδιώξεις του Ισραηλινού Πρωθυπουργού Νετανιάχου, που δεν έκρυψε ότι σε μία τέτοια περίπτωση θα συνέχιζε μόνος του, καθόσον, όπως εκτιμάται από πολλούς από εμάς, επιδιώκει την εξάλειψη του θεοκρατικού καθεστώτος, τον κατακερματισμό του Ιράν και ένα διαρκές χάος στη χώρα αυτή.

Η στιγμή της αλήθειας

Η στιγμή της αλήθειας έχει ήδη φτάσει, πολύ απλά δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί. Δεν πρόκειται μόνο για μια στρατιωτική σύγκρουση. Πρόκειται για μια δοκιμασία ηγεσίας, κρίσης και επαφής με την πραγματικότητα. Πάνω από όλα αυτή … «η στιγμή της αλήθειας» αφορά στη σύγκρουση μεταξύ στρατηγικής σκέψης και πολιτικής αυταπάτης και αυτή δυστυχώς περισσεύει στον Λευκό Οίκο. Οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί έχουν σημειώσει σημαντικές στρατιωτικές επιτυχίες σχετικά με τη στρατιωτική αποδυνάμωση του Ιράν, όμως αυτές δεν μετατρέπονται σε στρατηγική επιτυχία και πολιτική νίκη.

Η κατάσταση έχει φτάσει σε ένα κρίσιμο σημείο. Οι επιλογές που θα γίνουν τώρα θα καθορίσουν όχι μόνο την έκβαση της συγκεκριμένης κρίσης, αλλά και τις ευρύτερες ισορροπίες στην περιοχή και οπωσδήποτε καμία επιλογή δεν είναι ανώδυνη. Όμως υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά, κάποιες επιλογές οδηγούν σε ελεγχόμενη έξοδο και άλλες σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση! Και η ιστορία, όπως πάντα, δεν θα καταγράψει τις προθέσεις, αλλά θα καταγράψει την ευθύνη και αυτό ίσως αποτυπωθεί στο σημερινό διάγγελμα του Προέδρου Τραμπ προς το Αμερικανικό Έθνος και όχι μόνο σε αυτό.

*Ο αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Λουκόπουλος είναι γεωστρατηγικός αναλυτής