Στο σκοτάδι του Ορμούζ: Η συμφωνία των εγκλωβισμένων

Τoυ Λυκούργου Λιακάκου, πολιτικού επιστήμονα και ειδικού στις διεθνείς σχέσεις. Έχει διδακτορικό στο Διεθνές Δίκαιο με ειδίκευση στο Δίκαιο της Θάλασσας. Διδάσκει στο Λαϊκό
Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η ΚΡΙΣΗ με το Ιράν δεν οριοθετείται πλέον ανάμεσα σε μια «καλή» και μια «κακή» επιλογή. Τοποθετείται ανάμεσα σε διαφορετικές εκδοχές καταστροφής.

Η Ουάσιγκτον δεν διαθέτει στρατιωτικό σχέδιο που να εγγυάται αποφασιστική νίκη· η Τεχεράνη δεν προσφέρει συμφωνία ικανή να εξασφαλίσει σταθερή αποκλιμάκωση.

Το μόνο ρεαλιστικό ζητούμενο είναι η λιγότερο καταστροφική διευθέτηση: μια συμφωνία αρκετή για να παγώσει τη σύγκρουση, προτού οι εκλογικές κάλπες επιβάλουν ακόμη πιο επικίνδυνους υπολογισμούς.

Ο Ντόναλντ Τραμπ εισέρχεται στην τελική ευθεία προς τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου έχοντας επενδύσει πολιτικό κεφάλαιο σε έναν πόλεμο που δεν άνοιξε το Στενό του Ορμούζ, δεν εξουδετέρωσε το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και δεν επέβαλε τη βούληση των ΗΠΑ. Αντιθέτως, αύξησε εντός της χώρας του το ενεργειακό κόστος και τον πληθωρισμό.

O Λυκούργος Λιακάκος

ΣΤΟ ΙΣΡΑΗΛ, οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου μετατρέπουν κάθε στρατιωτική απόφαση σε εσωτερικό πολιτικό εργαλείο.

Ο Τραμπ χρειάζεται αποκλιμάκωση χωρίς να εμφανιστεί ηττημένος και ταπεινωμένος στο εσωτερικό του και στους συμμάχους του στον Κόλπο.

Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου πρέπει να επιδείξει ασφάλεια χωρίς να παραδεχθεί ότι η πολεμική πίεση εξάντλησε τα όριά της.

Η διπλωματία, συνεπώς, δεν κινείται προς την ειρήνη· κινείται προς μια προεκλογικά διαχειρίσιμη ανακωχή με αναπόφευκτες ενδιάμεσες πολεμικές εντάσεις, οι οποίες θα εντείνονται έως το brent να ξεπεράσει τα 100 δολάρια/βαρέλι και μετά θα επιδιώκεται αντίστοιχη αποκλιμάκωση.

ΤΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ Κατανόησης της 17ης Ιουνίου κατέρρευσε επειδή σχεδιάστηκε ως πολιτική ανάσα και όχι ως λειτουργική συμφωνία. Η ασάφεια δεν αποτέλεσε ατύχημα· δημιούργησε το υλικό που επέτρεψε την ταχεία υπογραφή του.

Καμία πλευρά δεν συμφώνησε πραγματικά για το καθεστώς του Ορμούζ, τη χρονική ακολουθία αποδέσμευσης των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων ή το εύρος των πυρηνικών διαπραγματεύσεων.

Όταν η Τεχεράνη επιχείρησε να ελέγξει την κυκλοφορία στη νότια δίοδο των Στενών από την πλευρά του Ομάν και επανέφερε περιορισμούς, το κείμενο διαλύθηκε υπό το βάρος όσων είχε σκοπίμως αφήσει αδιευκρίνιστα.

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΗ υπήρξε η 1η Ιουλίου: Ενώ ο Τραμπ διακήρυττε πρόοδο στην «αποπυρηνικοποίηση», οι τεχνικές συνομιλίες δεν είχαν καν αγγίξει το πυρηνικό πρόγραμμα.

Σήμερα η Ουάσιγκτον ανακοινώνει διαπραγματεύσεις, τις οποίες η Τεχεράνη αρνείται ότι διεξάγει, επιβεβαιώνοντας πως η επικοινωνιακή διαχείριση έχει υποκαταστήσει τη διπλωματική ουσία.

Η στρατιωτική οδός αποδείχθηκε εξίσου ατελέσφορη. Οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί έπληξαν παράκτια συστήματα, αποθήκες και δίκτυα εφοδιασμού, χωρίς να αποκαταστήσουν ασφαλή ναυσιπλοΐα.

Η επέκταση των επιθέσεων σε ενεργειακές, μεταφορικές ή υδρευτικές υποδομές θα αύξανε το ανθρωπιστικό κόστος, την παραβίαση του ανθρωπιστικού δικαίου και των συμβάσεων της Γενεύης.

Επιπλέον θα αυξανόταν η πιθανότητα περιφερειακών αντιποίνων, δίχως να εγγυάται στρατηγική κάμψη.

ΑΚΟΜΗ και νέα πλήγματα στο Νατάνζ, στο Φόρντοου ή στο βαθιά υπόγειο «Βουνό του Τσεκουριού» -όπου ακούγεται ότι θα ξεκινήσει εκ νέου το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν (Pickaxe Mountain)- δύσκολα θα εξαφάνιζαν την πυρηνική τεχνογνωσία, τα αποθέματα υλικού και την πολιτική βούληση της νέας στρατιωτικής σκληροπυρηνικής ηγεσίας.

Η χερσαία επέμβαση, από την ακτογραμμή έως το νησί Χαργκ, θα ισοδυναμούσε με στρατηγικό άλμα στο κενό.

Η Αμερική έχει τη δυνατότητα να καταστρέψει εγκαταστάσεις. Δεν δύναται όμως να βομβαρδίσει μια χώρα μέχρι να αποκτήσει βιώσιμη πολιτική λύση.

ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ παραμένει το Ορμούζ. Εδώ η διπλωματική ασάφεια συναντά μια σαφή νομική γραμμή.

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει στα διεθνή στενά δικαίωμα διέλευσης -transit passage- για όλα τα πλοία και αεροσκάφη, συνεχές, ταχύ και ανεμπόδιστο.

Στα παράκτια κράτη δίδεται η δυνατότητα να θεσπίζουν κανόνες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την πρόληψη της ρύπανσης, την αλιεία και την εφαρμογή τελωνειακών ή μεταναστευτικών διατάξεων.

Σε καμία περίπτωση όμως να εισάγουν διακρίσεις, να αναστέλλουν τη διέλευση ή να μετατρέπουν ένα διεθνές στενό σε μηχανισμό πολιτικού εκβιασμού.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ 26, στο συγγενές καθεστώς της αβλαβούς διέλευσης (μέσα σε χωρικά ύδατα), αποκλείει την επιβολή τέλους απλώς και μόνο για τη διέλευση και επιτρέπει χρεώσεις μόνο για συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως ρυμούλκηση ή ελλιμενισμό.

Στα διεθνή στενά, τα άρθρα 38, 42 και 44 της Σύμβασης είναι ακόμη αυστηρότερα ως προς την απαγόρευση παρεμπόδισης και διακριτικής μεταχείρισης.

Το Ιράν υπέγραψε τη Σύμβαση το 1982, αλλά δεν την κύρωσε, ενώ με ερμηνευτική δήλωση επιχείρησε εξαρχής να αμφισβητήσει ότι το δικαίωμα transit passage ωφελεί κράτη που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη.

Η κρατούσα διεθνής θέση, ωστόσο, αντιμετωπίζει τον πυρήνα του καθεστώτος ως εθιμικό διεθνές δίκαιο. Το Ορμούζ δεν αποτελεί ιρανικό τελωνείο ούτε πεδίο επιλεκτικής άδειας διέλευσης.

Η ΑΠΟΔΟΧΗ διοδίων ή η επιβολή ενός γενικού τέλους, θα δημιουργούσε προηγούμενο πολύ ευρύτερο από τον Περσικό Κόλπο.

Κάθε παράκτιο κράτος σε κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα θα μπορούσε αύριο να επικαλεστεί «ασφάλεια», «κυριαρχία» ή «περιβαλλοντικές υπηρεσίες», ώστε να φορολογήσει και να φιλτράρει το παγκόσμιο εμπόριο. Αυτό δεν θα ήταν συμβιβασμός. Θα συνιστούσε θεσμοποίηση της θαλάσσιας ομηρίας.

Στο βάθος διαγράφεται ένα ακόμη πιο εκρηκτικό χαρτί: ο κουρδικός παράγοντας. Η ενεργοποίηση ιρανικών κουρδικών οργανώσεων και η ισραηλινή στήριξη σχεδίων για κατάληψη παραμεθόριων περιοχών φανερώνουν ότι η εθνοτική γεωγραφία του Ιράν εξετάζεται ως μοχλός πίεσης.

Η δημιουργία ανεξάρτητου κουρδικού κράτους δεν αποτελεί ακόμη ώριμο ή επιβεβαιωμένο σχέδιο.

Μια ημιαυτόνομη κουρδική οντότητα, ωστόσο, θα πίεζε την Τεχεράνη, θα εξυπηρετούσε την ισραηλινή στρατηγική ανάσχεσης και θα προκαλούσε υπαρξιακό συναγερμό στην Τουρκία.

Η ΕΠΟΜΕΝΗ συμφωνία, εφόσον υπάρξει, δεν θα λύσει το ιρανικό πρόβλημα.
Θα αγοράσει χρόνο. Οφείλει, εντούτοις, να καταστεί βιώσιμη για ένα κρίσιμο χρονικό διάστημα χωρίς να αγνοήσει το διεθνές δίκαιο. Το Ορμούζ πρέπει να ανοίξει χωρίς διόδια, δίχως
διακρίσεις και χωρίς ιρανικό βέτο.

Το πυρηνικό ζήτημα επιβάλλεται να επιστρέψει σε επαληθεύσιμη διαδικασία. Διαφορετικά, η «νέα κανονικότητα» θα προβάλει έναν πόλεμο χαμηλής έντασης με περιοδικές εκρήξεις, μόνιμη στρατιωτική παρουσία και το παγκόσμιο εμπόριο με το «πιστόλι στον κρόταφο».

Στον Περσικό Κόλπο δεν αναζητείται πλέον η νίκη. Ζητείται η έξοδος από μια παγίδα που όλοι βοήθησαν να στηθεί – και κανείς δεν γνωρίζει πώς να την αποσυναρμολογήσει.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.