Συμφωνία Συμβουλίου και Κοινοβουλίου για απλούστευση και εξορθολογισμό των κανόνων

Οι διαπραγματευτές της Προεδρίας του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατέληξαν σήμερα σε προσωρινή συμφωνία σχετικά με πρόταση για τον εξορθολογισμό ορισμένων κανόνων που αφορούν την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ).

Η πρόταση εντάσσεται στη δέσμη νομοθετικών μέτρων γνωστή ως «Omnibus VII», η οποία αποτελεί μέρος του θεματολογίου απλούστευσης της ΕΕ. Η δέσμη αυτή περιλαμβάνει προτάσεις για δύο κανονισμούς που αποσκοπούν στην απλούστευση του νομοθετικού πλαισίου της ΕΕ για τον ψηφιακό τομέα και στην εφαρμογή εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με την ΤΝ.

Η σημερινή συμφωνία σχετικά με τον κανονισμό για την ΤΝ παρέχει σημαντική υποστήριξη στις εταιρείες μας, καθώς μειώνει τις επαναλαμβανόμενες διοικητικές δαπάνες. Διαφυλάσσει την ασφάλεια δικαίου και εξασφαλίζει ομαλότερη και πιο εναρμονισμένη εφαρμογή των κανόνων σε ολόκληρη την Ένωση, ενισχύοντας την ψηφιακή κυριαρχία και τη συνολική ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Ταυτόχρονα, ενισχύουμε την προστασία των παιδιών, στοχεύοντας τους κινδύνους που συνδέονται με τα συστήματα ΤΝ. Η συμφωνία αυτή αποτελεί σαφή απόδειξη της ικανότητας των θεσμικών μας οργάνων να ενεργούν γρήγορα και να υλοποιούν τις δεσμεύσεις μας. Πρόκειται για το πρώτο ορόσημο που εκπληρώνουμε —πολύ νωρίτερα από την καθορισμένη προθεσμία— στο πλαίσιο του χάρτη πορείας «Μία Ευρώπη, μία αγορά» ο οποίος συμφωνήθηκε από τα τρία θεσμικά όργανα την περασμένη εβδομάδα.
Μαριλένα Ραουνά, Υφυπουργός Ευρωπαϊκών Θεμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας

Η Επιτροπή είχε προτείνει την προσαρμογή του χρονοδιαγράμματος για την εφαρμογή των κανόνων σχετικά με τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου έως και κατά 16 μήνες, ώστε οι κανόνες να τεθούν σε ισχύ αφού η Επιτροπή επιβεβαιώσει ότι είναι διαθέσιμα τα αναγκαία πρότυπα και εργαλεία. Η Επιτροπή είχε επίσης προτείνει περαιτέρω στοχευμένες τροποποιήσεις του κανονισμού για την ΤΝ, οι οποίες προέβλεπαν την επέκταση σε μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης ορισμένων κανονιστικών εξαιρέσεων που ήδη χορηγούνται σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), τη μείωση των απαιτήσεων σε έναν πολύ περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων, την επέκταση της δυνατότητας επεξεργασίας ευαίσθητων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για την ανίχνευση και τον μετριασμό περιπτώσεων μεροληψίας, την ενίσχυση των εξουσιών της Υπηρεσίας ΤΝ και τη μείωση του κατακερματισμού στη διακυβέρνηση. Δεδομένου ότι οι κανόνες σχετικά με τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου πρόκειται να τεθούν σε ισχύ στις 2 Αυγούστου 2026, οι συννομοθέτες εξέτασαν την πρόταση κατ’ απόλυτη προτεραιότητα και, με αυτή την προοπτική, διατήρησαν σε γενικές γραμμές την ουσία της πρότασης της Επιτροπής.

Κύριες τροποποιήσεις που εισήγαγαν οι συννομοθέτες

Οι συννομοθέτες πρόσθεσαν μια νέα διάταξη στον κανονισμό για την ΤΝ που απαγορεύει τις πρακτικές ΤΝ οι οποίες παράγουν μη συναινετικό σεξουαλικό ή ευαίσθητο προσωπικό περιεχόμενο ή υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Η προσωρινή συμφωνία θέτει επίσης ένα καθορισμένο χρονοδιάγραμμα για την καθυστερημένη εφαρμογή των κανόνων υψηλού κινδύνου: οι νέες ημερομηνίες εφαρμογής θα είναι 2 Δεκεμβρίου 2027 για τα αυτόνομα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου και 2 Αυγούστου 2028 για τα συστήματα ΤΝ υψηλού κινδύνου που είναι ενσωματωμένα σε προϊόντα.

Επιπλέον, η προσωρινή συμφωνία επαναφέρει την υποχρέωση των παρόχων να καταχωρίζουν, στη βάση δεδομένων της ΕΕ για τα συστήματα υψηλού κινδύνου, συστήματα ΤΝ που οι ίδιοι θεωρούν ότι εξαιρούνται από την ταξινόμηση ως υψηλού κινδύνου. Επαναφέρει επίσης το πρότυπο της αυστηρής αναγκαιότητας για την επεξεργασία ειδικών κατηγοριών δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα με σκοπό τη διασφάλιση της ανίχνευσης και της διόρθωσης περιπτώσεων μεροληψίας.

Η προσωρινή συμφωνία μεταθέτει έως τις 2 Αυγούστου 2027 την προθεσμία για την ίδρυση ρυθμιστικών δοκιμαστηρίων ΤΝ από τις αρμόδιες αρχές σε εθνικό επίπεδο και μειώνει την περίοδο χάριτος για τους παρόχους όσον αφορά την εφαρμογή λύσεων διαφάνειας για τεχνητώς παραγόμενο περιεχόμενο από 6 μήνες σε 3 μήνες, με τη νέα προθεσμία να ορίζεται στις 2 Δεκεμβρίου 2026. Η συμφωνία των συννομοθετών αποσαφηνίζει επίσης τις αρμοδιότητες της Υπηρεσίας ΤΝ όσον αφορά την εποπτεία των συστημάτων ΤΝ που βασίζονται σε μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού, όταν το μοντέλο και το σύστημα αναπτύσσονται από τον ίδιο πάροχο, καθορίζοντας τις εξαιρέσεις για τις οποίες οι εθνικές αρχές διατηρούν την αρμοδιότητά τους, συμπεριλαμβανομένων των αρχών επιβολής του νόμου, των αρχών διαχείρισης των συνόρων, των δικαστικών αρχών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Όσον αφορά τις διατάξεις του κανονισμού για την ΤΝ σχετικά με τη βιομηχανική ΤΝ και την αλληλεπίδρασή τους με την τομεακή νομοθεσία που αφορά ιατροτεχνολογικά προϊόντα, παιχνίδια, ανελκυστήρες, μηχανήματα και σκάφη, επιτεύχθηκε συμβιβασμός μεταξύ των συννομοθετών για έναν μηχανισμό που θα επιτρέπει την αντιμετώπιση καταστάσεων στις οποίες η τομεακή νομοθεσία έχει παρόμοιες ειδικές απαιτήσεις για την ΤΝ με τον κανονισμό για την ΤΝ, περιορίζοντας την εφαρμογή του κανονισμού σε αυτές τις ειδικές περιπτώσεις μέσω εκτελεστικών πράξεων. Επιπλέον, επιτεύχθηκε συμβιβασμός για την εξαίρεση του κανονισμού για τα μηχανήματα από το άμεσο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού για την ΤΝ. Παράλληλα, ανατέθηκε στην Επιτροπή η εξουσία να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις δυνάμει του κανονισμού για τα μηχανήματα, με τις οποίες θα επιβάλλονται πρόσθετες απαιτήσεις σχετικά με την υγεία και την ασφάλεια όσον αφορά τα συστήματα ΤΝ που ταξινομούνται ως υψηλού κινδύνου σύμφωνα με τον κανονισμό για την ΤΝ. Με τον τρόπο αυτόν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά τυχόν αλληλεπικαλύψεις μεταξύ των απαιτήσεων υψηλού κινδύνου του κανονισμού για την ΤΝ και εκείνων της τομεακής νομοθεσίας. Η προσωρινή συμφωνία επιβάλλει μια νέα υποχρέωση στην Επιτροπή να παρέχει καθοδήγηση στους οικονομικούς φορείς συστημάτων ΤΝ υψηλού κινδύνου που καλύπτονται από τομεακή νομοθεσία εναρμόνισης, ώστε να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις περί υψηλού κινδύνου του κανονισμού για την ΤΝ κατά τρόπο που να ελαχιστοποιεί τον φόρτο συμμόρφωσης.

Επόμενα βήματα

Η σημερινή προσωρινή συμφωνία πρέπει τώρα να εγκριθεί από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτού διατυπωθεί οριστικά από τους γλωσσομαθείς νομικούς με σκοπό την τυπική έκδοση της νομοθετικής πράξης από τους συννομοθέτες κατά τις προσεχείς εβδομάδες.

Γενικές πληροφορίες

Τον Οκτώβριο του 2024 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κάλεσε όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη και τους συμφεροντούχους να προωθήσουν κατά προτεραιότητα τις εργασίες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που προσδιορίζονται στην έκθεση του Enrico Letta («Πολύ περισσότερο από μια απλή αγορά») και σε εκείνη του Mario Draghi («Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας»). Ακολούθως, με τη δήλωση της Βουδαπέστης, της 8ης Νοεμβρίου 2024, ζητήθηκε «δρομολόγηση επανάστασης για την απλούστευση», ώστε να διασφαλιστεί σαφές, απλό και έξυπνο ρυθμιστικό πλαίσιο για τις επιχειρήσεις και δραστική μείωση του διοικητικού και του κανονιστικού φόρτου, καθώς και του φόρτου υποβολής εκθέσεων, ιδίως για τις ΜΜΕ.

Από τον Φεβρουάριο του 2025, σε συνέχεια της έκκλησης των ηγετών και των ηγέτιδων της ΕΕ κατά την εν λόγω σύνοδο και σε επακόλουθες συνόδους, η Επιτροπή έχει υποβάλει δέκα δέσμες μέτρων «Omnibus» με στόχο την απλούστευση της ισχύουσας νομοθεσίας για τη βιωσιμότητα, τις επενδύσεις, τη γεωργία, τις μικρές επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης, την ψηφιοποίηση και τις κοινές προδιαγραφές, την αμυντική ετοιμότητα, τα χημικά προϊόντα, τα ψηφιακά ζητήματα, μεταξύ άλλων όσον αφορά την ΤΝ, το περιβάλλον, την αυτοκινητοβιομηχανία και την ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών.