Τα 5 βήματα για ένταξη του Ουκρανίας στην ΕΕ μέχρι το 2027

Η Ευρωπαϊκή Ένωση καταρτίζει ένα σχέδιο που θα μπορούσε να δώσει στην Ουκρανία μερική ένταξη στο μπλοκ ακόμη και από το επόμενο έτος, καθώς οι Βρυξέλλες προσπαθούν να ενισχύσουν τη θέση της χώρας στην Ευρώπη και να την απομακρύνουν από τη Μόσχα, σύμφωνα με δέκα αξιωματούχους και διπλωμάτες.

Τέσσερα χρόνια μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας και με το Κίεβο να πιέζει για ένταξη στην ΕΕ το 2027 — ώστε να συμπεριληφθεί σε μια ειρηνευτική συμφωνία με το Κρεμλίνο — η ιδέα, που βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, θα συνιστούσε μια δραματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο το μπλοκ εντάσσει νέες χώρες. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι της ΕΕ πριν υλοποιήσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την πλήρη ιδιότητα μέλους.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και η ουκρανική κυβέρνηση δηλώνουν ότι η υποψηφιότητα του Κιέβου είναι επείγουσα. Η Ρωσία είναι πιθανό να προσπαθήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ», δήλωσε την Παρασκευή σε δημοσιογράφους στο Κίεβο ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, όταν ρωτήθηκε για τη σημασία της επίσημης κατοχύρωσης μιας ημερομηνίας ένταξης το 2027.

«Γι’ αυτό λέμε: ορίστε την ημερομηνία. Γιατί μια συγκεκριμένη ημερομηνία; Επειδή αυτή η ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία».

Η ιδέα της ΕΕ παραπέμπει στο σχέδιο μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης πολλών ταχυτήτων που έχει παρουσιάσει επανειλημμένα ο Εμανουέλ Μακρόν από τότε που ανέλαβε την προεδρία της Γαλλίας το 2017. Η πιο πρόσφατη εκδοχή έχει ανεπίσημα ονομαστεί «αντίστροφη διεύρυνση», σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της ΕΕ και δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες, επειδή ουσιαστικά εντάσσει χώρες στο μπλοκ στην αρχή της διαδικασίας εκπλήρωσης των κριτηρίων ένταξης και όχι στο τέλος της.

Αξιωματούχοι της ΕΕ λένε ότι η ιδέα είναι ελκυστική επειδή θα έδινε στο Κίεβο τον απαραίτητο χρόνο για να ολοκληρώσει μεταρρυθμίσεις στους δημοκρατικούς θεσμούς, τη Δικαιοσύνη και το πολιτικό σύστημα, μειώνοντας παράλληλα την πιθανότητα να εγκαταλείψει την ελπίδα ένταξης και να απομακρυνθεί από τη Δύση. Ωστόσο, εμπόδια υπάρχουν — με κυριότερο τον πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας.

Βάσει συνομιλιών με πέντε διπλωμάτες από διαφορετικές χώρες και τρεις αξιωματούχους της ΕΕ και δύο της Ουκρανίας, στους οποίους δόθηκε ανωνυμία λόγω του εμπιστευτικού χαρακτήρα των διαπραγματεύσεων, το POLITICO εντόπισε πέντε βήματα.

1ο Βήμα: Προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ έχει ξεκινήσει την «προφόρτωση» της ενταξιακής διαδικασίας της Ουκρανίας. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή άτυπης καθοδήγησης στο Κίεβο για τη διαπραγμάτευση των «δεσμών» (clusters) — των νομικών βημάτων προς την ένταξη.

Το μπλοκ έχει ήδη δώσει στην Ουκρανία λεπτομέρειες για τρεις από τις έξι διαπραγματευτικές δέσμες. Σε άτυπη συνάντηση υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, η ΕΕ σκοπεύει να παράσχει σε ουκρανική αντιπροσωπεία πληροφορίες και για περισσότερες δέσμες, ώστε να ξεκινήσει και εκεί η δουλειά.

«Παρά τις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, εν μέσω της συνεχιζόμενης ρωσικής επιθετικότητας, η Ουκρανία επιταχύνει τις μεταρρυθμιστικές της προσπάθειες», δήλωσε στο POLITICO η Μαριλένα Ραούνα, υφυπουργός Ευρώπης της Κύπρου, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Όπως είπε, η συνάντηση της 3ης Μαρτίου θα στοχεύσει στην επαναβεβαίωση αυτής της στήριξης.

Ωστόσο, «δεν θα υπάρξουν συντομεύσεις» στις μεταρρυθμίσεις, σύμφωνα με αξιωματούχο της ΕΕ. Το μήνυμα αυτό επανέλαβαν δύο ανώτεροι διπλωμάτες από χώρες που στηρίζουν ένθερμα την Ουκρανία, καθώς και όλοι οι αξιωματούχοι της ΕΕ με τους οποίους μίλησε το POLITICO.

«Η ένταξη στην ΕΕ φέρνει οφέλη μόνο αν περάσεις από τη μεταμόρφωση της διαδικασίας διεύρυνσης — αυτή είναι η πραγματική υπερδύναμη της ένταξης», δήλωσε ένας αξιωματούχος. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για ταχύτητα και στην ανάγκη να γίνουν οι μεταρρυθμίσεις στην Ουκρανία».

Από την πλευρά του, το Κίεβο δηλώνει έτοιμο να κάνει τη δουλειά που απαιτείται. «Θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι έως το 2027», είπε ο Ζελένσκι. «Μιλάτε για το τέλος του πολέμου και ταυτόχρονες εγγυήσεις ασφάλειας. Και για εμάς η ΕΕ είναι εγγυήσεις ασφάλειας».

2ο Βήμα: Δημιουργία «μερικής ένταξης»

Κυβερνήσεις της ΕΕ ρώτησαν την πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για τις προσπάθειες άρσης του αδιεξόδου στη διεύρυνση, σε συνάντηση στις Βρυξέλλες την Παρασκευή, σύμφωνα με διπλωμάτες που συμμετείχαν ή ενημερώθηκαν σχετικά.

Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε μια σειρά επιλογών και μοντέλων που εξετάζει η ΕΕ, μεταξύ των οποίων και η «αντίστροφη διεύρυνση».

«Θα ήταν μια μορφή επαναρρύθμισης της διαδικασίας — εντάσσεσαι και στη συνέχεια αποκτάς σταδιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις», είπε αξιωματούχος της ΕΕ. «Θα επανεξεταστεί ο τρόπος της ένταξης με βάση τη ριζικά διαφορετική κατάσταση που αντιμετωπίζουμε σήμερα».

Η ιδέα δεν αποσκοπεί στη χαλάρωση των κριτηρίων, αλλά στη μετάδοση ενός ισχυρού πολιτικού μηνύματος σε χώρες των οποίων η ένταξη καθυστερεί λόγω πολέμου ή πολιτικών αντιστάσεων, όπως στην περίπτωση της Ουκρανίας, αλλά και της Μολδαβίας και της Αλβανίας.

3ο Βήμα: Αναμονή της αποχώρησης του Όρμπαν

Η βασική πρόκληση για τις προοπτικές ένταξης της Ουκρανίας είναι η εξασφάλιση της συναίνεσης και των 27 κρατών-μελών, καθώς κάθε απόφαση διεύρυνσης απαιτεί ομοφωνία. Ο Βίκτορ Όρμπαν, ο στενότερος σύμμαχος του Βλαντίμιρ Πούτιν εντός της ΕΕ, παραμένει κατηγορηματικά αντίθετος.

Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες στρέφουν το βλέμμα τους στις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου, ενώ παράλληλα αναζητούν τρόπους παράκαμψης του βέτο του Όρμπαν.

Ο Όρμπαν αντιμετωπίζει σκληρό προεκλογικό αγώνα και βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις. Έχει «οπλοποιήσει» το ζήτημα της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ στην προεκλογική του καμπάνια, δηλώνοντας το Σαββατοκύριακο ότι «η Ουκρανία είναι εχθρός μας» λόγω της πίεσης για απαγόρευση των ρωσικών ενεργειακών εισαγωγών και ότι δεν θα πρέπει «ποτέ» να ενταχθεί στην ΕΕ.

Κανένας από τους αξιωματούχους με τους οποίους μίλησε το POLITICO δεν πιστεύει ότι ο Όρμπαν θα αλλάξει στάση πριν από τις εκλογές.

Η εχθρότητα του Ούγγρου πρωθυπουργού απέναντι στο Κίεβο «είναι βαθιά», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Είναι προσωπικό ζήτημα μεταξύ Όρμπαν και Ζελένσκι. Υπερβαίνει τη στρατηγική ή την τακτική».

Ο Όρμπαν και ο Ζελένσκι έχουν ανταλλάξει επανειλημμένα σκληρές δηλώσεις. Ο Ζελένσκι κατηγόρησε δημόσια τον Όρμπαν ότι «κάνει εξαιρετικά επικίνδυνα πράγματα» μπλοκάροντας την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας και χαρακτήρισε τη Βουδαπέστη «μικρή Μόσχα». Από την πλευρά του, ο Όρμπαν έχει αποκαλέσει την Ουκρανία «μία από τις πιο διεφθαρμένες χώρες στον κόσμο» και έχει κατηγορήσει τον Ζελένσκι ότι απειλεί την εθνική κυριαρχία της Ουγγαρίας.

Αρκετοί αξιωματούχοι της ΕΕ ελπίζουν ότι, αν ο Όρμπαν χάσει τις εκλογές, ο αντίπαλός του Πέτερ Μάγιαρ, συντηρητικός ηγέτης του αντιπολιτευόμενου κόμματος Tisza, θα μπορούσε να αλλάξει στάση απέναντι στην Ουκρανία, δεδομένου ότι έχει δεσμευτεί να θέσει το ζήτημα σε δημοψήφισμα.

Αν όμως ο Όρμπαν επανεκλεγεί, τότε το σχέδιο περνά στο τέταρτο βήμα.

4ο Βήμα: Το «χαρτί Τραμπ»

Παρότι η αντίθεση του Όρμπαν στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ φαίνεται αμετακίνητη, Ευρωπαίοι ηγέτες πιστεύουν ότι υπάρχει ένας άνθρωπος που θα μπορούσε να αλλάξει τη στάση του: ο Ντόναλντ Τραμπ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, στενός σύμμαχος του Όρμπαν και δημόσιος υποστηρικτής του ενόψει των ουγγρικών εκλογών, έχει καταστήσει σαφή την επιθυμία του να είναι εκείνος που θα οδηγήσει την Ουκρανία και τη Ρωσία σε μια ειρηνευτική συμφωνία. Καθώς η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 περιλαμβάνεται σε προσχέδιο 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, υπάρχει η ελπίδα ότι ο Τραμπ θα επικοινωνήσει με τη Βουδαπέστη για να «κλείσει» τη συμφωνία.

Ο Ζελένσκι άφησε να εννοηθεί αυτή η προσδοκία την Παρασκευή.

Σύμφωνα με την πρόταση ειρήνης, οι Ηνωμένες Πολιτείες «αναλαμβάνουν την υποχρέωση να λειτουργήσουν ως εγγυητής ώστε κανείς να μην μπλοκάρει» βασικά στοιχεία της συμφωνίας, όπως είπε. «Συζητάμε κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα συνεργαστούν πολιτικά με ορισμένες ευρωπαϊκές οντότητες ώστε να μην υπάρξουν μπλοκαρίσματα».

Στο παρελθόν, η κυβέρνηση Τραμπ είχε ασκήσει πιέσεις στον Όρμπαν κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων για τα πακέτα κυρώσεων της ΕΕ κατά της Μόσχας, σύμφωνα με Ευρωπαίο διπλωμάτη.

5ο Βήμα: Αφαίρεση του δικαιώματος ψήφου της Ουγγαρίας – Η έσχατη λύση

Αν αποτύχει και η «τέχνη της διαπραγμάτευσης» του Τραμπ, υπάρχει ακόμη ένα χαρτί που μπορεί να παίξει η ΕΕ: η επαναφορά του Άρθρου 7 της Συνθήκης της ΕΕ κατά της Ουγγαρίας, σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες.

Το Άρθρο 7 ενεργοποιείται όταν ένα κράτος-μέλος θεωρείται ότι παραβιάζει ή απειλεί να παραβιάσει τις θεμελιώδεις αξίες της Ένωσης και αποτελεί τη σοβαρότερη πολιτική κύρωση της ΕΕ, καθώς μπορεί να αναστείλει δικαιώματα ενός κράτους-μέλους — μεταξύ αυτών και το δικαίωμα ψήφου σε αποφάσεις που αφορούν τη διεύρυνση.

Προς το παρόν, η ΕΕ δεν σκοπεύει να προχωρήσει σε αυτή την κίνηση, καθώς εκτιμάται ότι κάτι τέτοιο θα ενίσχυε τον Όρμπαν ενόψει των εκλογών του Απριλίου. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διερευνούν ήδη τη στήριξη για τη χρήση του εργαλείου, εάν ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να παρεμποδίζει τη λήψη αποφάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Μια τέτοια κίνηση είναι «απολύτως πιθανή», δήλωσε τρίτος διπλωμάτης.

Με πληροφορίες από Politico