Tα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν τι είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα και πώς μπορούν να τα ασκούν

Τα δικαιώματα των παιδιών, το πως μπορούν να προστατευθούν μέσα στο κοινωνικό σύνολο, ο ρόλος των σχολείων αλλά και της κοινωνίας ευρύτερα καθώς και οι προκλήσεις που πρέπει να ξεπεραστούν για την ευημερία τους είναι μερικά από τα σοβαρά θέματα που συζητήσαμε με την Yvonne Vissing (PhD Professor, Department of Healthcare Studies, Harrington Bldg. Director, Center for Childhood and Youth Studies, Policy Chair, United Nations Convention on the Rights of the Child Salem State University Salem) με αφορμή το συνέδριο «CONNECT TO PROTECT» που διοργανώνει η ΑΜΚΕ ΙΑΣΙΣ, στις 5 & 6 Οκτωβρίου, στο Royal Olympic Hotel στο κέντρο της Αθήνας.

Ολόκληρη η συνέντευξη:

Κυρία Vissing θα μπορούσατε αρχικά να μας εξηγήσετε τι εννοούμε όταν μιλάμε για τα δικαιώματα των παιδιών; Ποια είναι τα βασικά δικαιώματα των παιδιών και πώς μπορούν οι κοινωνίες να τα προστατεύουν αποτελεσματικότερα;

Η έννοια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχει πολύ βαθιές ιστορικές ρίζες. Στοιχεία της συναντώνται ήδη στον Κώδικα του Χαμουραμπί, γύρω στο 1750 π.Χ., στον Κύλινδρο του Κύρου του Μεγάλου, το 539 π.Χ., καθώς και στα Διατάγματα του Ασόκα στην Ινδία, τον 3ο αιώνα π.Χ. Η έννοια των δικαιωμάτων αποτέλεσε επίσης μέρος της ελληνορωμαϊκής παράδοσης του Φυσικού Δικαίου, όπως αυτή εκφράστηκε από φιλοσόφους όπως ο Κικέρων, και κατέλαβε κεντρική θέση σε ιστορικά κείμενα όπως η Magna Carta και, πολύ αργότερα, η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (UDHR) των Ηνωμένων Εθνών.

Τα ανθρώπινα δικαιώματα θεωρούνται οικουμενικά, δηλαδή ανήκουν σε όλους, αναπαλλοτρίωτα, καθώς δεν μπορούν να αφαιρεθούν, και αδιαίρετα, με την έννοια ότι η διασφάλιση ή η παραβίαση ενός δικαιώματος επηρεάζει και την άσκηση των υπόλοιπων δικαιωμάτων.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα παιδιά αντιμετωπίζονταν ως «πολίτες σε αναμονή», μέχρι να ενηλικιωθούν, ή ακόμη και ως ιδιοκτησία των γονέων τους. Ως αποτέλεσμα, δεν απολάμβαναν απαραίτητα τα ίδια δικαιώματα με τους ενήλικες. Η εκμετάλλευση των παιδιών σε παγκόσμιο επίπεδο οδήγησε τελικά, το 1989, στη δημιουργία μιας ειδικής διεθνούς συνθήκης για τα ανθρώπινα δικαιώματά τους, της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (CRC).

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει περισσότερα από 50 άρθρα και τα δικαιώματα που κατοχυρώνει μπορούν να συνοψιστούν σε τρεις βασικούς άξονες: την παροχή, την προστασία και τη συμμετοχή. Αυτό σημαίνει ότι κάθε παιδί έχει δικαίωμα να έχει πρόσβαση σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, όπως η εκπαίδευση και η υγειονομική περίθαλψη, να προστατεύεται από την κακοποίηση, τον εκφοβισμό, τη βία και άλλες μορφές βλάβης, καθώς και να συμμετέχει στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή του.

Οι κοινωνίες και οι κοινότητες μπορούν να προστατεύσουν αποτελεσματικότερα αυτά τα δικαιώματα όταν λειτουργούν προληπτικά και όχι μόνο αντιδρώντας αφού έχει ήδη προκύψει ένα πρόβλημα. Η προτεραιότητα στα παιδιά είναι θεμελιώδης. Το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κάθε φορά που μια κοινότητα, ένας οργανισμός ή μια οικογένεια καλείται να λάβει μια απόφαση.

Εξίσου σημαντική είναι η επένδυση στα παιδιά. Η διάθεση πόρων για την υποστήριξή τους από τη γέννησή τους και σε όλη τη διάρκεια της ανάπτυξής τους αποτελεί μία από τις σημαντικότερες επενδύσεις που μπορεί να κάνει μια κοινότητα.

Ποιον ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν τα σχολεία και οι τοπικές κοινότητες στη δημιουργία ασφαλών και υποστηρικτικών περιβαλλόντων για τα παιδιά;

Τα σχολεία λειτουργούν ως φυσικοί πυρήνες γύρω από τους οποίους μπορούν να συναντηθούν και να συνδεθούν τα μέλη μιας κοινότητας. Η διοργάνωση δράσεων και εκδηλώσεων που φέρνουν κοντά ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και προάγουν την ευημερία των παιδιών και των νέων είναι ιδιαίτερα

σημαντική. Μέσα από αυτές τις δράσεις αναδεικνύονται οι ικανότητες και τα ταλέντα των νέων, ενώ ταυτόχρονα υπενθυμίζεται στην κοινότητα η ευθύνη της να επενδύει σε αυτούς και να τους φροντίζει.

Από την οπτική της κοινότητας, κάθε παιδί είναι «δικό μας παιδί». Είναι σημαντικό να επενδύουμε σε όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από το ποια είναι ή από πού προέρχονται. Κανένα παιδί δεν πρέπει να μένει πίσω.

Μπορούμε να το φανταστούμε σαν μια βάρκα στη θάλασσα. Όταν η θάλασσα είναι ήρεμη και το νερό επαρκές, όλες οι βάρκες μπορούν να επιπλεύσουν και να κινηθούν με ασφάλεια. Όταν όμως το νερό λιγοστεύει ή τα κύματα δυναμώνουν, η διαδρομή γίνεται πολύ πιο δύσκολη. Κάποιες βάρκες θα αντέξουν καλύτερα, ενώ άλλες θα κινδυνεύσουν περισσότερο. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παιδιά: όταν μια κοινότητα τους προσφέρει σταθερότητα, φροντίδα και επαρκείς πόρους, όλα έχουν περισσότερες πιθανότητες να αναπτυχθούν και να προχωρήσουν. Όταν αυτή η στήριξη δεν υπάρχει, οι ανισότητες μεγαλώνουν και τα πιο ευάλωτα παιδιά είναι εκείνα που κινδυνεύουν περισσότερο να μείνουν πίσω.

Μπορεί η εκπαίδευση να αλλάξει τις στάσεις και τη συμπεριφορά των ανθρώπων απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα;

Τόσο η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου όσο και η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού προβλέπουν ότι τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν τι είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα και πώς μπορούν να τα ασκούν. Έχει καταγραφεί ότι τα σχολεία που λειτουργούν με σεβασμό στα δικαιώματα δημιουργούν περιβάλλοντα στα οποία τα παιδιά αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια και σεβασμό και έχουν καλύτερες συνθήκες μάθησης. Παράλληλα, και οι εκπαιδευτικοί και οι οικογένειες φαίνεται να έχουν μια πιο θετική εμπειρία μέσα σε ένα τέτοιο σχολικό περιβάλλον.

Πρέπει να θυμόμαστε ότι οι εκπαιδευτικοί δεν μπορούν να διδάξουν κάτι που οι ίδιοι δεν έχουν μάθει, όπως και τα παιδιά δεν μπορούν να γνωρίζουν κάτι που κανείς δεν τους έχει διδάξει. Για τον λόγο αυτό, η εκπαίδευση στα ανθρώπινα

δικαιώματα είναι καθοριστικής σημασίας τόσο για την υπεύθυνη ανατροφή των παιδιών όσο και για την ποιοτική εκπαίδευσή τους.

Αντίστοιχα, όταν οι πολιτικοί και κυβερνητικοί φορείς κατανοούν καλύτερα τα ανθρώπινα δικαιώματα, και ιδιαίτερα τον αδιαίρετο χαρακτήρα και τις συνέπειές τους, είναι πιθανότερο να αναπτύξουν σχετικά προγράμματα και να διαθέσουν τους απαραίτητους πόρους για την υποστήριξή τους.

Όταν ρωτάμε τους ανθρώπους πού θα ήθελαν να ζουν, συνήθως επιλέγουν κοινότητες και γειτονιές που θεωρούνται ασφαλείς, καθαρές, φιλόξενες και προσφέρουν ευκαιρίες και υποστήριξη στους κατοίκους τους. Κανείς δεν επιλέγει συνειδητά να ζει σε ένα ανασφαλές, βίαιο ή υποβαθμισμένο περιβάλλον, όπου αισθάνεται ότι κινδυνεύει.

Κάθε κοινότητα έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί στην καλύτερη εκδοχή του εαυτού της. Για να συμβεί αυτό, όμως, πρέπει να αποφασίσει συνειδητά να επενδύσει σε αυτή την αλλαγή και να την καλλιεργήσει σταδιακά, βήμα προς βήμα.

Κατά τη γνώμη σας, ποιες είναι οι σοβαρότερες κοινωνικές προκλήσεις που επηρεάζουν σήμερα την ευημερία των παιδιών;

Μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις είναι ότι τα παιδιά εξακολουθούν συχνά να αντιμετωπίζονται ως παθητικοί αποδέκτες των αποφάσεων των ενηλίκων, και σε ορισμένες περιπτώσεις σχεδόν ως «ιδιοκτησία» των γονέων τους. Οι ενήλικες αποφασίζουν και ενεργούν για λογαριασμό τους, αντί να τους δίνεται ουσιαστικός χώρος να εκφράζουν τη γνώμη τους και να συμμετέχουν, ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά τους, στις αποφάσεις και στους θεσμούς που επηρεάζουν τη ζωή τους.

Μια δεύτερη μεγάλη πρόκληση είναι η ανεπαρκής επένδυση στα παιδιά. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην οικονομική επένδυση, παρότι και αυτή είναι σημαντική. Χρειάζεται συναισθηματική επένδυση, αναγνώριση των παιδιών ως φορέων δικαιωμάτων και ουσιαστική συμμετοχή τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων μέσα στην κοινότητα.

Γνωρίζουμε ότι σημαντικό μέρος της δουλειάς σας επικεντρώνεται στην πρόληψη της κακοποίησης των παιδιών. Μέσα από την έρευνά σας έχετε εξετάσει τρόπους πρόληψης της κακοποίησης και ενίσχυσης της προστασίας των παιδιών. Θα μπορούσατε να μοιραστείτε μαζί μας ορισμένες από αυτές τις προσεγγίσεις ή κάποιες πρακτικές συστάσεις;

Η πρόληψη αποτελεί βασική αρχή της δημόσιας υγείας. Η έγκαιρη παρέμβαση απαιτεί λιγότερους πόρους και μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερο όφελος από την αντιμετώπιση ενός προβλήματος αφού αυτό έχει ήδη γίνει σοβαρό. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να εντοπίζουμε έγκαιρα τους κινδύνους και να παρεμβαίνουμε πριν οι δυσκολίες εξελιχθούν σε κρίσεις.

Ωστόσο, οι οικογένειες, οι οργανισμοί, οι κοινότητες και οι κυβερνήσεις δεν λειτουργούν πάντοτε με αυτόν τον τρόπο. Όταν ένα ζήτημα δεν έχει ακόμη εξελιχθεί σε μια σοβαρή και άμεσα ορατή κρίση, είναι εύκολο να αγνοηθεί ή να υποτιμηθεί. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους τα προγράμματα πρόληψης συχνά δεν λαμβάνουν την απαραίτητη χρηματοδότηση.

Μόνο όταν τα προβλήματα αποκτούν τεράστιες διαστάσεις, γίνονται ανεξέλεγκτα ή επικίνδυνα, αποφασίζουν συχνά οι αρμόδιοι να δράσουν. Τότε, όμως, είναι συνήθως πολύ αργά. Η αντιμετώπιση των συνεπειών απαιτεί πολύ περισσότερα χρήματα, χρόνο, ενέργεια, εξειδικευμένη υποστήριξη και πόρους.

Υπάρχουν ασφαλώς πολλά που μπορούν να γίνουν για να ενισχυθεί μια πραγματικά προληπτική προσέγγιση. Αν, όμως, έπρεπε να τη συνοψίσουμε σε μία βασική αρχή, αυτή θα ήταν η ανάγκη να επενδύουμε στα παιδιά πριν εμφανιστούν τα προβλήματα.

Η πρόληψη χρειάζεται χρόνο μέχρι να γίνουν ορατά τα αποτελέσματά της, γι’ αυτό και απαιτεί υπομονή. Ο μέντοράς μου συνήθιζε να λέει ότι, αν σήμερα επενδύαμε σε όσα γνωρίζουμε ότι πραγματικά βελτιώνουν τη ζωή των παιδιών, σε είκοσι χρόνια αυτές οι πρακτικές θα είχαν γίνει ο κανόνας. Θα είχαμε αλλάξει την πορεία του μέλλοντος.

Μερικές φορές οι άνθρωποι λένε ότι εφαρμόζουν πολιτικές πρόληψης, όμως συχνά πρόκειται για αποσπασματικές παρεμβάσεις. Γίνονται ορισμένα πράγματα, αλλά όχι αρκετά. Επιστρέφοντας στην αρχική συζήτηση, τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι αδιαίρετα: όταν επηρεάζεται ένα δικαίωμα, επηρεάζονται και τα υπόλοιπα.

Είναι σαν μια σειρά από ντόμινο, όπου η κίνηση ενός κομματιού πυροδοτεί μια αλυσιδωτή αντίδραση. Αν επενδύσουμε στα παιδιά και θέσουμε τις ανάγκες και τα δικαιώματά τους στο επίκεντρο, τα οφέλη μπορούν να πολλαπλασιαστούν. Αν, αντίθετα, επιτρέψουμε να συνεχίζονται η βία, η φτώχεια, η έλλειψη πόρων, η ανεπαρκής σωματική και ψυχική φροντίδα, η απουσία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος και η ανεπαρκής εκπαίδευση, δεν χρειάζεται ιδιαίτερη πρόβλεψη για να αντιληφθούμε τις συνέπειες. Θα δούμε περισσότερες ασθένειες, οικογενειακές διαλύσεις, εγκληματικότητα, επιθέσεις και άλλες σοβαρές κοινωνικές συνέπειες.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.