Τι πραγματικά είναι το «νέο καθεστώς» στο Ιράν

Η εικόνα ενός «νέου», πιο μετριοπαθούς καθεστώτος στο Ιράν, όπως την περιγράφει ο Ντόναλντ Τραμπ, απέχει σημαντικά από την πραγματικότητα που περιγράφουν αναλυτές και διπλωματικές πηγές.

Παρά τις απώλειες στην ηγεσία και τις ανακατατάξεις προσώπων, το σύστημα εξουσίας στην Τεχεράνη παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο — και σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζεται ακόμη πιο σκληρό, πιο στρατιωτικοποιημένο και λιγότερο πρόθυμο για συμβιβασμούς.

Δεν είναι αλλαγή καθεστώτος – είναι αλλαγή προσώπων

Ο όρος «αλλαγή καθεστώτος» προϋποθέτει κάτι πολύ πιο βαθύ από την αντικατάσταση ηγετών. Σημαίνει αλλαγή του τρόπου διακυβέρνησης, των θεσμών και της ιδεολογίας εξουσίας. Αυτό δεν έχει συμβεί στο Ιράν.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, που εγκαθιδρύθηκε μετά την Ιρανική Επανάσταση, συνεχίζει να λειτουργεί με την ίδια αυταρχική δομή. Η εξουσία εξακολουθεί να απορρέει από τον ανώτατο ηγέτη και τους μηχανισμούς ασφαλείας, ενώ πρόσωπα-κλειδιά όπως ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν παραμένουν στις θέσεις τους.

Η ανάδειξη του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στην κορυφή της ιεραρχίας δεν σηματοδοτεί ρήξη, αλλά συνέχεια — και μάλιστα με ισχυρότερους δεσμούς με τον στρατιωτικό πυρήνα του καθεστώτος.

Majid Asgaripour/WANAΠερισσότερη ισχύς στους «σκληρούς»

Αν κάτι έχει αλλάξει, είναι η ισορροπία μέσα στο ίδιο το καθεστώς. Ο πόλεμος φαίνεται να ενισχύει τις πιο σκληρές, στρατιωτικές πτέρυγες, με κεντρικό ρόλο στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης. Αλλά αυτό ήταν μια διαδικασία που είχε αρχίσει πριν από τον πόλεμο και επιταχύνθηκε. Η θεοκρατία των μουλάδων υποχωρεί έναντι της στρατοκρατίας.

Και σε καμία περίπτωση αυτό δεν σημαίνει χαλάρωση των μηχανισμών καταστολής ή του κλίματος τρόμου. Αντιθέτως τα πράγματα φαίνεται να γίνονται χειρότερα.

Οι αντικαταστάσεις προσώπων δεν φέρνουν «νέους» με διαφορετική φιλοσοφία, αλλά στελέχη από το ίδιο ιδεολογικό και επιχειρησιακό περιβάλλον — συχνά πιο ριζοσπαστικοποιημένα λόγω πολέμου.

Όπως σημειώνουν αναλυτές, το καθεστώς γίνεται «λιγότερο πρόθυμο για συμβιβασμούς και πιο άμεσα συνδεδεμένο με τους στρατιωτικούς μηχανισμούς».

Ένα καθεστώς που σκληραίνει στο εσωτερικό

Η μεγαλύτερη αλλαγή εντοπίζεται στη στάση απέναντι στην ίδια την κοινωνία. Οι εκτιμήσεις συγκλίνουν ότι το νέο σχήμα εξουσίας θα εντείνει την καταστολή.

Οι πρόσφατες εκτελέσεις, οι μαζικές συλλήψεις και η βίαιη καταστολή διαδηλώσεων δείχνουν μια εξουσία που λειτουργεί με όρους «επιβίωσης». Το μήνυμα είναι σαφές: καμία ανοχή σε εσωτερικές απειλές.

Παράλληλα, ο έλεγχος της πληροφορίας ενισχύεται: λογοκρισία, μπλοκαρίσματα στο διαδίκτυο και εκτεταμένη επιτήρηση συνθέτουν ένα περιβάλλον ακόμη πιο κλειστό από πριν.

Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency)Η στρατηγική της «επιβίωσης»

Στον πυρήνα του ιρανικού συστήματος βρίσκεται μια σταθερή στρατηγική: η επιβίωση του καθεστώτος, ακόμη και υπό ακραία πίεση.

Αυτό το δόγμα — που διαμορφώθηκε μετά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ και ενισχύθηκε τις τελευταίες δεκαετίες — δίνει προτεραιότητα στην αντοχή, όχι απαραίτητα στη νίκη.

Το Ιράν μπορεί να έχει υποστεί πλήγματα σε στρατιωτικές υποδομές, αλλά διατηρεί κρίσιμα εργαλεία ισχύος: από τον έλεγχο στρατηγικών διαύλων όπως τα Στενά του Ορμούζ μέχρι τη δυνατότητα καταστολής στο εσωτερικό.

Πιο κοντά στα πυρηνικά;

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι η πιθανή σκλήρυνση της στάσης στο πυρηνικό πρόγραμμα. Με το καθεστώς να αισθάνεται ότι δεν έχει πολλά να χάσει, αναλυτές εκτιμούν ότι η απόκτηση πυρηνικού όπλου ενδέχεται να θεωρηθεί η μόνη αξιόπιστη εγγύηση αποτροπής.

Η λογική είναι απλή: κράτη που διαθέτουν πυρηνικά — όπως η Βόρεια Κορέα — αποφεύγουν άμεσες στρατιωτικές επιθέσεις.

Majid Asgaripour/WANA μέσω REUTERSΗ μεγάλη αντίφαση της Ουάσιγκτον

Οι δηλώσεις περί «αλλαγής καθεστώτος» συγκρούονται με τα ίδια τα δεδομένα στο πεδίο. Από τη μία πλευρά, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να έχει αποδυναμώσει την ιρανική ηγεσία. Από την άλλη, το σύστημα που επιδίωκε να αλλάξει παραμένει όρθιο.

Αυτό δημιουργεί ένα στρατηγικό δίλημμα: αν οι ΗΠΑ αποχωρήσουν, ενισχύουν το αφήγημα της ιρανικής αντοχής. Αν συνεχίσουν, κινδυνεύουν να εμπλακούν σε έναν πόλεμο χωρίς σαφές τέλος.

Τελικά, τι είναι το «νέο καθεστώς»;

Η απάντηση είναι λιγότερο εντυπωσιακή από τη ρητορική: δεν πρόκειται για ένα νέο καθεστώς, αλλά για το ίδιο σύστημα — πιο τραυματισμένο, πιο καχύποπτο και πιο σκληρό.

Και ίσως πιο επικίνδυνο ακριβώς γι’ αυτό.

naftemporiki.gr με πληροφορίες από CNN, CNBC, BBC