Το AfD δεν κυβερνά, αλλάζει όμως μια ολόκληρη ήπειρο

Δεν κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία. Δεν είναι ακόμη βέβαιο ότι θα κυβερνήσει. Κι όμως, το AfD πέτυχε στη Σαξονία-Άνχαλτ κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια περιφερειακή εκλογική νίκη: έσπασε ένα ακόμη από τα μεταπολεμικά πολιτικά όρια της Γερμανίας και έφτασε για πρώτη φορά τόσο κοντά στην πραγματική εξουσία.

Με ποσοστό 43,8%, υπερδιπλάσιο από εκείνο που είχε λάβει πριν από πέντε χρόνια, κατέκτησε 39 από τις 83 έδρες του τοπικού κοινοβουλίου. Έμεινε μόλις τρεις έδρες μακριά από την αυτοδυναμία, ενώ η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς κατέρρευσε στο 17,2%, χάνοντας περίπου τη μισή εκλογική της δύναμη.

Η κάλπη αφορούσε ένα από τα μικρότερα και φτωχότερα κρατίδια της Γερμανίας. Το πολιτικό της αποτύπωμα, όμως, είναι ευρωπαϊκό. Όπως σχολιάζει το BBC, πρόκειται για μια «σεισμική» μετατόπιση, επειδή για πρώτη φορά μετά την πτώση του Τρίτου Ράιχ ένα σκληρό εθνικιστικό κόμμα κερδίζει με τέτοια διαφορά και αποκτά ρεαλιστική προοπτική ανάληψης κυβερνητικής εξουσίας.

Η νίκη χωρίς κυβέρνηση

Το AfD έχει σαφή εκλογική εντολή, όχι όμως και εύκολο δρόμο προς την κυβέρνηση. Τα υπόλοιπα κόμματα επιμένουν στο λεγόμενο Brandmauer, το «τείχος προστασίας» που αποκλείει κάθε συνεργασία μαζί του.

Το κόμμα έχει επίσης αποκλείσει τη συμμετοχή του σε έναν συμβατικό κυβερνητικό συνασπισμό. Αναζητεί, επομένως, είτε την ανοχή του αριστερού λαϊκιστικού BSW της Σάρα Βάγκενκνεχτ είτε μεμονωμένους βουλευτές άλλων κομμάτων που θα μπορούσαν να στηρίξουν τον υποψήφιό του για την πρωθυπουργία του κρατιδίου, Ούλριχ Ζίγκμουντ.

Όπως εξηγεί το Politico, το BSW, το οποίο εξέλεξε πέντε βουλευτές, αποτελεί τον πιθανότερο ρυθμιστή. Έχει επικρίνει το «τείχος προστασίας» ως αντιδημοκρατικό, αλλά δεν έχει δεσμευτεί ότι θα στηρίξει ούτε τον Ζίγκμουντ ούτε τον απερχόμενο πρωθυπουργό Σβεν Σούλτσε.

Ακόμη και εάν όλα τα υπόλοιπα κόμματα σχηματίσουν μια ετερόκλητη πλειοψηφία για να κρατήσουν το AfD εκτός κυβέρνησης, το πολιτικό πρόβλημα δεν θα λυθεί. Το κόμμα θα μπορεί να υποστηρίζει ότι ο νικητής των εκλογών αποκλείστηκε από ένα συνασπισμένο κατεστημένο. Ήδη ο συμπρόεδρός του, Τίνο Χρουπάλα, προειδοποίησε ότι μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να εκτοξεύσει το AfD πάνω από το 50% στην επόμενη αναμέτρηση.

Αυτό είναι και το νέο αδιέξοδο της γερμανικής πολιτικής: είτε το AfD πλησιάζει την εξουσία είτε ο αποκλεισμός του ενισχύει το αφήγημα πάνω στο οποίο έχτισε την άνοδό του.

Η προσωπική συντριβή του Μερτς

Ο μεγαλύτερος ηττημένος της κάλπης δεν βρίσκεται στο Μαγδεμβούργο αλλά στην καγκελαρία του Βερολίνου. Ο Φρίντριχ Μερτς είχε υποσχεθεί ότι θα περιόριζε δραστικά την επιρροή του AfD. Αντί γι’ αυτό, το κόμμα καταγράφεται πλέον ως η ισχυρότερη πολιτική δύναμη στη Σαξονία-Άνχαλτ και προηγείται και σε εθνικές δημοσκοπήσεις.

Μόλις το 9% των ψηφοφόρων του κρατιδίου δήλωσε ικανοποιημένο από την απόδοση του καγκελαρίου, σύμφωνα με exit poll του ARD που επικαλείται το Politico. Η ήττα ήταν τόσο βαριά ώστε στο Βερολίνο επανήλθε ακόμη και η συζήτηση περί Kanzlertausch – αντικατάστασης του καγκελαρίου χωρίς προσφυγή στις κάλπες.

Το BBC εκτιμά ότι η νίκη του AfD μπορεί να αποτελέσει το τελειωτικό πλήγμα για έναν ήδη βαθιά αντιδημοφιλή καγκελάριο. Ακόμη και αν ο Μερτς παραμείνει στη θέση του, θα ηγείται μιας πιο αδύναμης και εσωστρεφούς Γερμανίας, σε μια στιγμή κατά την οποία η Ευρώπη χρειάζεται ακριβώς το αντίθετο: πολιτική σταθερότητα και ικανότητα λήψης δύσκολων αποφάσεων.

Η ψήφος της οικονομικής ανασφάλειας

Η επιτυχία του AfD δεν εξηγείται μόνο από τη μετανάστευση ή την ταυτότητα. Η Σαξονία-Άνχαλτ έχει το χαμηλότερο μέσο καθαρό εισόδημα μεταξύ των γερμανικών κρατιδίων και συνεχίζει να αντιμετωπίζει τις συνέπειες της αποβιομηχάνισης, της γήρανσης και της φυγής των νέων.

Περίπου επτά στους δέκα ψηφοφόρους δήλωσαν ότι ανησυχούν έντονα πως η άνοδος των τιμών θα τους εμποδίσει να πληρώνουν τους λογαριασμούς τους, ενώ το 58% φοβάται ότι δεν θα μπορέσει να διατηρήσει το σημερινό επίπεδο ζωής του.

Όπως επισημαίνει το BBC, στην ανατολική Γερμανία εξακολουθεί να υπάρχει η λεγόμενη Ostalgie: μια σύνθετη νοσταλγία όχι κατ’ ανάγκην για το ανελεύθερο καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας, αλλά για μια εποχή που στη συλλογική μνήμη ορισμένων συνδέεται με μεγαλύτερη σταθερότητα, προβλεψιμότητα και κοινωνική ασφάλεια.

Το AfD συγκέντρωσε αυτές τις ανασφάλειες σε ένα ισχυρό μήνυμα: ότι το Βερολίνο ενδιαφέρεται περισσότερο για τους μετανάστες, την Ουκρανία και τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις παρά για τους ίδιους τους Γερμανούς.

Η ατζέντα που φέρνει στο κατώφλι της εξουσίας

Η εκλογική εκτίναξη σημειώθηκε παρά –ή για μέρος των ψηφοφόρων, εξαιτίας– ενός ιδιαίτερα ριζοσπαστικού προγράμματος. Το AfD υποσχέθηκε μια «επίθεση επαναπατρισμών» για την απέλαση μεταναστών, στενότερες σχέσεις με τη Μόσχα, απομάκρυνση των σημαιών του κινήματος ΛΟΑΤΚΙ+ από τα σχολεία και αλλαγές στα εκπαιδευτικά προγράμματα, ώστε να περιοριστεί η έμφαση στο ναζιστικό παρελθόν της Γερμανίας.

Το κόμμα ζητεί επίσης να σταματήσει η στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, να αρθούν οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας και να αποκατασταθούν οι εισαγωγές φθηνής ρωσικής ενέργειας.

Παράλληλα, σύμφωνα με τον Guardian, το Γερμανικό Οικονομικό Ινστιτούτο προειδοποιεί ότι η αντιμεταναστευτική πολιτική του θα είχε βαριές συνέπειες για μια περιοχή με γηράσκοντα και μειούμενο πληθυσμό, η οικονομία της οποίας εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από ξένους εργαζομένους.

Η αντίφαση είναι χαρακτηριστική: ένα κόμμα που υπόσχεται οικονομική προστασία διεκδικεί την εξουσία με πολιτικές που ενδέχεται να επιδεινώσουν τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και να αποθαρρύνουν επενδύσεις και εξειδικευμένους εργαζομένους.

REUTERS/Thilo SchmuelgeΟι πανηγυρισμοί από Ουάσιγκτον και Μόσχα

Η διεθνής αντίδραση αποκάλυψε αμέσως τη γεωπολιτική διάσταση του αποτελέσματος. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανήρτησε στο Truth Social την εκλογική πρόβλεψη χωρίς σχόλιο. Ο Έλον Μασκ συνεχάρη στα γερμανικά την Άλις Βάιντελ, με τον Ούλριχ Ζίγκμουντ να τον ευχαριστεί δημοσίως και να δηλώνει ότι επιθυμεί στενότερη συνεργασία μαζί του.

Λίγο αργότερα, ο Κίριλ Ντμίτριεφ, επικεφαλής του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων και απεσταλμένος του Κρεμλίνου, χαρακτήρισε τη νίκη «ιστορική» και την κυβέρνηση Μερτς απαξιωμένη.

Οι αντιδράσεις δεν είναι τυχαίες. Το AfD δανείζεται στοιχεία από το πολιτικό εγχειρίδιο του MAGA: αμφισβητεί τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, επιτίθεται στο «κατεστημένο», καταγγέλλει την πολιτική ορθότητα και υπόσχεται να κάνει ξανά τη Γερμανία ισχυρή. Ταυτόχρονα, η φιλορωσική στάση του εξυπηρετεί ευθέως τη Μόσχα, καθώς αποδυναμώνει την ευρωπαϊκή συναίνεση για τη στήριξη της Ουκρανίας.

Ο φόβος της Ευρώπης

Στη Βαρσοβία και στο Παρίσι, ο τόνος ήταν εντελώς διαφορετικός. Ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «πολύ ανησυχητικό», ενώ ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ επιτέθηκε με ασυνήθιστα σκληρή γλώσσα σε όσους πανηγυρίζουν για την επικράτηση του AfD.

Ο Γάλλος υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μπενζαμέν Αντάντ μίλησε για μια «σοβαρή στιγμή» για την Ευρώπη, τονίζοντας ότι η οργή και οι φόβοι των ψηφοφόρων πρέπει να ακουστούν, αλλά ο εθνικισμός και η ξενοφοβία δεν αποτελούν λύση. Αντίθετα, ο ηγέτης του ισπανικού Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, χαιρέτισε το αποτέλεσμα ως πηγή ελπίδας για τη Γερμανία και την Ευρώπη.

Αυτή η αντίθεση προαναγγέλλει τη σύγκρουση που διαμορφώνεται στην ήπειρο. Το επόμενο δωδεκάμηνο φέρνει κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις σε Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Πολωνία. Οι Βρυξέλλες φοβούνται ότι η γερμανική κάλπη μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής για εθνικιστικά κόμματα που ήδη ενισχύονται.

Γιατί αφορά ολόκληρη την Ευρώπη

Η Γερμανία είναι η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο πολυπληθέστερος εταίρος της και ο σημαντικότερος ευρωπαϊκός χρηματοδότης της Ουκρανίας. Μια πολιτικά αποδυναμωμένη Γερμανία δυσκολεύεται να ηγηθεί σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αντιμετωπίζει ταυτόχρονα τη ρωσική επιθετικότητα, την εμπορική πίεση των ΗΠΑ και τον οικονομικό ανταγωνισμό της Κίνας.

Ακόμη και χωρίς να κυβερνά, το AfD μπορεί να μετακινεί ολόκληρη τη γερμανική πολιτική ατζέντα. Πιέζει τα παραδοσιακά κόμματα να σκληρύνουν τη στάση τους στη μετανάστευση, τροφοδοτεί την κόπωση από τη στήριξη της Ουκρανίας και ενισχύει την επιστροφή στην προτεραιότητα του στενού εθνικού συμφέροντος.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η εξάπλωση του «πρώτα η Γερμανία», του «πρώτα η Ιταλία» ή του «η Γαλλία στους Γάλλους» δεν είναι απλώς ιδεολογική μετατόπιση. Απειλεί να δυσκολέψει κάθε κοινή απόφαση για την άμυνα, τις κυρώσεις, τη μετανάστευση, την ενέργεια και τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Το πραγματικό μήνυμα της κάλπης

Η νίκη στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν σημαίνει ότι οι ψηφοφόροι της Ανατολικής Γερμανίας μετατράπηκαν ξαφνικά σε εξτρεμιστές. Όπως εύστοχα σημειώνει το BBC, πολλοί αισθάνονται εγκαταλελειμμένοι από τα κόμματα που στήριζαν επί δεκαετίες και είναι πλέον πρόθυμοι να δοκιμάσουν μια πολιτική δύναμη που δεν έχει κυβερνήσει.

Αυτό ίσως είναι και το πιο ηχηρό μήνυμα. Το AfD δεν χρειάστηκε να μετριάσει ουσιαστικά τις θέσεις του για να προσεγγίσει την εξουσία. Χρειάστηκε να πείσει ένα πολύ μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος ότι το ρίσκο της επιλογής του είναι μικρότερο από το κόστος της συνέχισης της ίδιας πολιτικής.

Έμεινε τρεις έδρες μακριά από την αυτοδυναμία. Η απόσταση, όμως, ανάμεσα στο πολιτικό περιθώριο και στην εξουσία έχει ήδη σχεδόν εξαφανιστεί. Και αυτή είναι η αλλαγή που δεν αφορά πλέον μόνο τη Σαξονία-Άνχαλτ, ούτε καν μόνο τη Γερμανία. Αφορά την κατεύθυνση ολόκληρης της Ευρώπης.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.