Το χειρόγραφο των 36 μέτρων που κανείς δεν ήθελε – και σήμερα αξίζει 12 εκατ. δολάρια

Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, ο Τζακ Κέρουακ βγαίνει από το διαμέρισμα της συντρόφου του, Τζόις Τζόνσον, στο Μανχάταν και κατευθύνεται προς ένα περίπτερο στη γωνία της 66ης Οδού με το Broadway.

Ξέρει ότι η επόμενη έκδοση των New York Times θα περιλαμβάνει κριτική για το νέο του βιβλίο. Δεν γνωρίζει, όμως, εάν οι λέξεις που πρόκειται να διαβάσει θα τον αναδείξουν ή θα τον καταστρέψουν.

Είναι 35 ετών και έχει περάσει το μεγαλύτερο μέρος της προηγούμενης δεκαετίας γράφοντας, ταξιδεύοντας και προσπαθώντας να πείσει κάποιον εκδότη ότι οι ατελείωτες διαδρομές του στην Αμερική μπορούν να γίνουν λογοτεχνία. Το On the Road κυκλοφορεί στις 5 Σεπτεμβρίου 1957, έξι χρόνια μετά την ολοκλήρωση του διασημότερου προσχεδίου του.

Η κριτική του Γκίλμπερτ Μίλσταϊν είναι αποθεωτική. Παρουσιάζει την έκδοση ως λογοτεχνικό γεγονός και χαρακτηρίζει το βιβλίο σημαντικότερο έργο της γενιάς που ο ίδιος ο Κέρουακ είχε ονομάσει Beat.

Μέχρι το προηγούμενο βράδυ, ελάχιστοι γνωρίζουν το όνομά του. Το επόμενο πρωί, δημοσιογράφοι και θαυμαστές αρχίζουν να τον αναζητούν. Όπως θα πει αργότερα η Τζόνσον: «Ο Τζακ κοιμήθηκε άγνωστος και ξύπνησε διάσημος».

Ο δρόμος πριν από το βιβλίο

Το «On the Road» δεν γεννιέται μέσα σε ένα δωμάτιο. Αρχίζει στους δρόμους της μεταπολεμικής Αμερικής. Από το 1947 έως το 1950, ο Κέρουακ διασχίζει επανειλημμένα τη χώρα. Κινείται με λεωφορεία, αυτοκίνητ, φορτηγά και οτοστόπ ανάμεσα στη Νέα Υόρκη, το Ντένβερ, το Σαν Φρανσίσκο, τη Νέα Ορλεάνη και το Μεξικό. Δίπλα του βρίσκεται ο Νιλ Κάσαντι, ένας χαρισματικός, ασυγκράτητος περιπλανώμενος, ο οποίος μιλάει με την ίδια ταχύτητα με την οποία οδηγεί.

Ο Κάσαντι θα μεταμορφωθεί στον Ντιν Μοριάρτι, τον εκρηκτικό πρωταγωνιστή του μυθιστορήματος. Ο ίδιος ο Κέρουακ θα γίνει ο αφηγητής Σαλ Παραντάις. Οι δυο τους δεν αναζητούν απλώς τον επόμενο προορισμό. Κυνηγούν την ένταση, την τζαζ, τον έρωτα, την περιπέτεια και μια αίσθηση ελευθερίας έξω από την τακτοποιημένη, καταναλωτική Αμερική της δεκαετίας του 1950. Πίσω από την εικόνα της ευημερίας, μια νέα γενιά ασφυκτιά από τη συμμόρφωση, τη σταθερή δουλειά, τα προάστια και τους προκαθορισμένους ρόλους.

Αυτή τη γενιά θα εκφράσει το On the Road. Όχι ως πολιτικό μανιφέστο, αλλά ως ένα παρατεταμένο πάτημα στο γκάζι.

20 ημέρες χωρίς αλλαγή σελίδας

Στις 2 Απριλίου 1951, ο Κέρουακ κάθεται μπροστά στη γραφομηχανή του σε ένα διαμέρισμα της 21ης Οδού στο Μανχάταν. Έχει αποφασίσει ότι δεν θέλει να διακόπτει τη ροή του για να αλλάζει σελίδες.

Ενώνει με κολλητική ταινία μακριές λωρίδες λεπτού, ημιδιαφανούς χαρτιού και δημιουργεί ένα συνεχόμενο ρολό, αρκετά στενό ώστε να περνά μέσα από τη γραφομηχανή. Αρχίζει να πληκτρολογεί. Δεν υπάρχουν κεφάλαια, δεν υπάρχουν καν αλλαγές παραγράφων. Οι λέξεις σχηματίζουν ένα ενιαίο, πυκνό σώμα κειμένου, το οποίο ξετυλίγεται στο πάτωμα όσο η γραφομηχανή χτυπά ασταμάτητα.

Μέσα σε 20 ημέρες, από τις 2 έως τις 22 Απριλίου, έχει δημιουργήσει ένα προσχέδιο περίπου 175.000 λέξεων. Το χαρτί φτάνει σχεδόν τα 120 πόδια – περίπου 36,5 μέτρα. Ο Κέρουακ το κοιτάζει απλωμένο και βλέπει σε αυτό τη λευκή γραμμή ενός αυτοκινητοδρόμου που ξετυλίγεται μπροστά από ένα αυτοκίνητο.

Δεν το αποκαλεί ποτέ «πάπυρο» ή «ρολό». Θεωρεί τη λέξη υπερβολικά πομπώδη. Για εκείνον είναι απλώς ο δρόμος, περασμένος μέσα από μια γραφομηχανή.

Ο μύθος των τριών εβδομάδων

Η εικόνα είναι τόσο ισχυρή ώστε γρήγορα δημιουργεί έναν από τους ανθεκτικότερους μύθους της λογοτεχνίας: ότι ο Κέρουακ έγραψε ολόκληρο το On the Road μέσα σε τρεις εβδομάδες, σχεδόν χωρίς να σταματήσει και χωρίς να διορθώσει τίποτα. Η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική – και ίσως και πιο ενδιαφέρουσα.

Όταν κάθεται να πληκτρολογήσει το ρολό, έχει ήδη περάσει περίπου 3 χρόνια κρατώντας σημειώσεις, γράφοντας αποσπάσματα και δοκιμάζοντας διαφορετικές εκδοχές της ιστορίας. Έχει γεμίσει ημερολόγια και τετράδια με σκηνές από τα ταξίδια του. Έχει αλλάξει τίτλους, αφηγητές και δομές, απορρίπτοντας επανειλημμένα όσα γράφει επειδή δεν αποδίδουν την ταχύτητα και τον ρυθμό που ακούει στο μυαλό του.

Η έκρηξη του Απριλίου του 1951 δεν είναι η αρχή του βιβλίου. Είναι η στιγμή κατά την οποία χρόνια εμπειριών, σημειώσεων και αποτυχημένων προσπαθειών βρίσκουν επιτέλους φωνή.

Και το κείμενο των 36 μέτρων δεν είναι αυτό που θα κυκλοφορήσει αυτούσιο το 1957. Ο Κέρουακ θα περάσει τα επόμενα έξι χρόνια ξαναγράφοντας, διορθώνοντας και αναζητώντας εκδότη. Τα αρχεία του δείχνουν περίπου χίλιες ουσιαστικές αλλαγές ανάμεσα στις διαφορετικές εκδοχές.

Η περίφημη «αυθόρμητη πρόζα» του δεν ήταν απουσία δουλειάς. Ήταν το αποτέλεσμα δουλειάς που είχε προηγηθεί και δουλειάς που θα ακολουθούσε.

«Αυτό δεν μπορεί να εκδοθεί»

Ο Κέρουακ μεταφέρει ενθουσιασμένος το χειρόγραφο στον εκδότη Ρόμπερτ Ζιρού και το ξετυλίγει μπροστά του. Ο Ζιρού βλέπει ένα ατελείωτο κομμάτι χαρτί, χωρίς παραγράφους και κεφάλαια, γεμάτο πραγματικά ονόματα, σεξ, ναρκωτικά και ιστορίες ανθρώπων που βρίσκονται ακόμη εν ζωή.

Σύμφωνα με τη γνωστότερη εκδοχή της συνάντησης, του λέει ότι το πράγμα αυτό είναι αδύνατο να εκδοθεί. Ο Κέρουακ εξοργίζεται, μαζεύει το ρολό και φεύγει.

Για χρόνια, ο ατζέντης του, Στέρλινγκ Λορντ, στέλνει το έργο από εκδότη σε εκδότη. Οι απαντήσεις είναι αρνητικές. Το βιβλίο θεωρείται ακατάστατο, επικίνδυνο και εμπορικά αβέβαιο.

Ο Κέρουακ, όμως, δεν σταματά. Δημιουργεί συμβατικά δακτυλογραφημένα αντίγραφα, χωρίζει το κείμενο, αλλάζει τα πραγματικά ονόματα με ψευδώνυμα και επεξεργάζεται τη δομή. Ορισμένα επεισόδια αφαιρούνται, άλλα συντομεύονται και αρκετές από τις πιο ωμές περιγραφές μετριάζονται για νομικούς και εμπορικούς λόγους.

Τελικά, με τη βοήθεια του εκδότη Μάλκολμ Κάουλι, η Viking αποκτά το βιβλίο προσφέροντας προκαταβολή μόλις 1.000 δολαρίων.

Το χειρόγραφο που φαινόταν αδύνατο να εκδοθεί μετατρέπεται σε ένα πιο συνεκτικό και εμπορικό μυθιστόρημα. Χάνει μέρος της αγριότητας του πρωτοτύπου, αλλά διατηρεί την ταχύτητα, τη μουσικότητα και την αίσθηση ότι ο αναγνώστης βρίσκεται μέσα σε ένα αυτοκίνητο που δεν πρόκειται να σταματήσει.

Το τέλος που έφαγε ένας σκύλος

Το ίδιο το ρολό παραλίγο να μη διασωθεί ολόκληρο.

Ο σκύλος του φίλου του Κέρουακ, Λούσιεν Καρ, μασά το τελευταίο τμήμα του χειρογράφου. Στο σωζόμενο χαρτί υπάρχει η ιδιόχειρη σημείωση του συγγραφέα: «DOG ATE», μαζί με το όνομα του ζώου.

Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πόσο μεγάλο ήταν το κομμάτι που καταστράφηκε. Ούτε έχει διασωθεί το αρχικό τέλος. Ορισμένοι μελετητές υποψιάζονται ότι η ιστορία του σκύλου μπορεί να κάλυψε μια συνειδητή απόφαση του συγγραφέα να ξαναγράψει το φινάλε. Επιστολές της εποχής, ωστόσο, δείχνουν ότι ο Κέρουακ εξακολουθούσε να αναζητεί το κατάλληλο κλείσιμο.

Ένας από τους διασημότερους σύγχρονους λογοτεχνικούς μύθους διαθέτει έτσι και τη δική του κυριολεκτική εκδοχή της παλιάς δικαιολογίας: «Το έφαγε ο σκύλος».

Wikimedia CommonsΑπό τα 1.000 στα 12,1 εκατ. δολάρια

Μετά τον θάνατο του Κέρουακ το 1969, το χειρόγραφο περνά στη μητέρα του, στη σύζυγό του και στη συνέχεια στους συγγενείς της. Για δεκαετίες παραμένει περισσότερο οικογενειακό κειμήλιο παρά επενδυτικό περιουσιακό στοιχείο.

Το 2001 βγαίνει σε δημοπρασία από τον οίκο Christie’s. Ο Τζιμ Ίρσεϊ, ιδιοκτήτης των Indianapolis Colts και παθιασμένος συλλέκτης, το αγοράζει για περίπου 2,43 εκατ. δολάρια – ποσό-ρεκόρ τότε για λογοτεχνικό χειρόγραφο σε δημοπρασία.

Ο Ίρσεϊ δεν το κρύβει αποκλειστικά σε κάποιο θησαυροφυλάκιο. Το δανείζει για εκθέσεις, επιτρέποντας στο κοινό να δει τμήματα του ρολού. Ολόκληρο είναι σχεδόν αδύνατο να παρουσιαστεί: ακόμη και η Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης εξέθεσε μόνο τα πρώτα 60 πόδια.

Μετά τον θάνατο του Ίρσεϊ, το χειρόγραφο επιστρέφει στον Christie’s. Τον Μάρτιο του 2026, με αρχική εκτίμηση από 2,5 έως 4 εκατ. δολάρια, πωλείται για 12,135 εκατ. δολάρια.

Αγοραστής είναι ο τραγουδιστής της κάντρι Ζακ Μπράιαν, θαυμαστής του Κέρουακ, ο οποίος έχει επίσης αγοράσει μια παλιά εκκλησία στη γενέτειρα του συγγραφέα, με στόχο να υποστηρίξει τη δημιουργία πολιτιστικού κέντρου αφιερωμένου σε εκείνον.

Στις 5 Σεπτεμβρίου 1957, ένα βιβλίο που είχε απορριφθεί επί χρόνια πωλείται με προκαταβολή 1.000 δολαρίων και κάνει τον συγγραφέα του διάσημο μέσα σε λίγες ώρες. Σχεδόν επτά δεκαετίες αργότερα, το πρώτο του προσχέδιο αλλάζει χέρια για ποσό μεγαλύτερο από 12 εκατ. δολάρια.

Το ρολό των 36 μέτρων δεν αποδεικνύει ότι ένα αριστούργημα μπορεί να γραφτεί μέσα σε τρεις εβδομάδες. Αποδεικνύει σχεδόν το αντίθετο: πίσω από τις 20 ημέρες ξέφρενης πληκτρολόγησης υπήρχαν χρόνια ζωής, ταξιδιών, σημειώσεων, απορρίψεων και επίμονης επεξεργασίας.

Ο Κέρουακ έγραψε ένα βιβλίο για ανθρώπους που δεν μπορούσαν να μείνουν ακίνητοι. Και άφησε πίσω του ένα χειρόγραφο που συνεχίζει, ακόμη και σήμερα, να ταξιδεύει.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.