Το δίκαιο του Τραμπ και το εθνικό συμφέρον

Το δίκαιον ου μη άλλον τι ή του κρείττονος ξυμφέρον, απαντά ο Θρασυμάχος, σπουδαίος σοφιστής, στο ερώτημα του Σωκράτη στην πλατωνική Πολιτεία. Και μετά μπλέκει σε έναν διάλογο με τον Σωκράτη.

Το λέει με τους δικούς του όρους ο ιδιοφυέστερος των σοφιστών Θουκυδίδης στον διάλογο Μηλίων και Αθηναίων. Ο ισχυρός επιβάλλει ότι του επιτρέπει η δύναμή του κλπ… Στο επιχείρημα των Μηλιών ότι έχουν το δίκιο με το μέρος τους και γι’ αυτό οι θεοί θα τους βοηθήσουν και μπορεί να ανατρέψουν την στρατιωτική υπεροχή των Αθηναίων οι τελευταίοι απαντούν: από όσο είμαστε βέβαιοι για τους ανθρώπους και μπορούμε να εικάσουμε για τους θεούς εμείς εφαρμόζουμε το δίκαιο θεών και ανθρώπων. Οι Αθηναίοι διατυπώνουν την οντολογική αρχή ότι η ισχύς συνιστά δίκαιο και γι’ αυτό στην συνέχεια κατασφάζουν τους Μηλίους με φαιδρότητα ψυχής και ήσυχη την συνείδησή τους.

Η οντολογική αρχή της ισχύος δεν ανατρέπεται (γι’ αυτό άλλωστε είναι οντολογική) ωστόσο η αίσθηση του δικαίου και του αδίκου δεν είναι ίδια σε κάθε εποχή και σε κάθε κοινωνία, η ηθική αντίληψη διαποτίζει την συνείδηση ανθρώπων και κοινωνιών και αποτελεί όπως κάθε ιδεολογία, υλική δύναμη.

Το εκάστοτε θεσπισμένο δίκαιο, είτε δια διεθνών συνθηκών, είτε αποτυπωμένο σε συνταγματικούς κανόνες αποτελεί, τόσο κατά την στιγμή της θέσπισης όσο και της κατά καιρούς εφαρμογής δια της ερμηνείας, συμπύκνωση του συσχετισμού δυνάμεων μεταξύ των αντισυμβαλλόμενων και δεν είναι ασήμαντο.

Εφαρμόζεται μεν καθοριστικά μόνο μεταξύ υποκειμένων με ίση ισχύ. Αλλά σε κάθε περίπτωση αποτελεί ένα όπλο έστω μικρότερης εμβέλειας στα χέρια των αδυνάτων. Ιδιαίτερα στην εποχή μας που η διεθνής κοινότητα έχει άλλες ηθικές αντιλήψεις από την αρχαία Ελλάδα. Το παραβιάζουν κατά το δοκούν μόνο οι πιο ισχυροί.

Είναι τόσο ισχυρή η Ελλάδα;

Μέσα από αυτό το ευρύτερο πρίσμα προκαλεί εντύπωση η αστοχία του Έλληνα πρωθυπουργού ο οποίος δήλωσε ότι δεν είναι η στιγμή να κρίνουμε την νομιμότητα της επέμβασης στην Βενεζουέλα. Φυσικά δεν θα περίμενε κανείς εναντίωση στον Τραμπ αλλά γι’ αυτό ακριβώς υπάρχει η διπλωματία και οι προσεκτικές ενδιάμεσες διατυπώσεις.

Ακόμη περισσότερο όμως προκαλεί εντύπωση η αβελτηρία του Άδωνι Γεωργιάδη και του Μάκη Βορίδη που υπερασπίστηκαν ευθαρσώς τον Τραμπ στην παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Τι εξυπηρετούν άραγε οι δήθεν εθνικιστές, αποποιούμενοι ένα όπλο στην φαρέτρα της χώρας, έστω και μικρότερης εμβέλειας, για την αντιμετώπιση της υπαρξιακής απειλής της Τουρκίας; Τι θα αντιτάξουν στο μόνιμο επιχείρημα της τουρκικής πλευράς ότι το Αιγαίο είναι ιδιαίτερη περίπτωση, δεν πρέπει να λυθεί επί τη βάση των διεθνών συνθηκών, αλλά με απευθείας διαπραγματεύσεις, όπου η διαφορά ισχύος -δημογραφικής, οικονομικής, γεωπολιτικής, στρατιωτικής, κοινωνικής- την ευνοεί; Η τοποθέτηση γίνεται επικίνδυνη καθώς οι πληροφορίες από το υπουργείο Εξωτερικών κάνουν λόγο για Ανώτατο Συμβούλιο Ελλάδας – Τουρκίας και συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν μέσα στην Άνοιξη, όπου πιθανότατα θα τεθεί το σύνολο των ελληνοτουρκικών.

Μήπως με τις δηλώσει νομίζουν ότι θα έχουν με το μέρος τους τον Τραμπ εάν υπάρξει ζήτημα για την χώρα; Πρόκειται για αφέλεια που ξεπερνά ακόμη και τους ίδιους. Οι ισχυροί γνωρίζουν συμφέροντα, ενώ η αλληλεγγύη -όχι σαν χριστιανική αρχή- εξαρτάται από την κοινή αντίληψη περί συμφερόντων και από τον συσχετισμό ισχύος. Άλλωστε ακόμη και οι υποσχέσεις δεσμεύουν μόνο εκείνους που δεν μπορούν να τις αποφύγουν. Τα στελέχη της ΝΔ δεν συμπεριφέρθηκαν με γνώμονα το εθνικό συμφέρον αλλά ως ακροδεξιοί που έσπευσαν να ταυτιστούν με τον Τραμπ στη πιο εξόφθαλμη από τις πολλές παραβιάσεις του. Ίσως για να γίνουν αρεστοί στην κ. Γκιλφόιλ. Αντίθετα ο Αντώνης Σαμαράς πήρε καθαρή θέση υπέρ του διεθνούς δικαίου, ψέγοντας τον πρωθυπουργό.

Το εθνικό συμφέρον δεν γνωρίζει ιδεολογία, μπορεί να είναι δεξιό, αριστερό, ακροδεξιό, να επικαλείται τα πάντα ανάλογα με την συγκυρία και την εκτίμηση των καταστάσεων. Στην παρούσα συγκυρία δεν υπάρχει κανένας λόγος αποποίησης του διεθνούς δικαίου, έστω και αποδυναμωμένου, που να υπαγορεύεται από το εθνικό συμφέρον. Το αντίθετο.

Νεοφιλελεύθεροι και ακροδεξιοί (δεν απέχουν και πολύ) που σπεύδουν να ταυτιστούν με τον Τραμπ είναι απλώς εθνικά επικίνδυνοι. Οι ΗΠΑ πάντα έκαναν επεμβάσεις -στην Λατινική Αμερική, στην Ασία, στη Μέση Ανατολή- αλλά τηρούσαν τα προσχήματα. Η συμπεριφορά του Τραμπ που παραμερίζει τα προσχήματα ανοίγει μία νέα εποχή. Το παιχνίδι όμως μόλις τώρα αρχίζει, οι ΗΠΑ είναι ο πιο ισχυρός παίκτης του πλανήτη αλλά όχι ο μόνος. Γιατί να ταυτιστεί κανείς εκ προοιμίου, δίχως συζήτηση, ανταλλάγματα, διαπραγμάτευση, έμπρακτες δεσμεύσεις με τον Τραμπ και το no rules όταν αυτό είναι εναντίον των δικών του συμφερόντων;