Το διπλό δόγμα Τραμπ που κλονίζει τον ΟΗΕ

Η ομιλία του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ανέδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη μετατόπιση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής προς μια πιο μονομερή προσέγγιση, την ώρα που ο ίδιος ο Οργανισμός αντιμετωπίζει αυξανόμενες οικονομικές πιέσεις και αβεβαιότητα για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως αναφέρουν σε αναλύσεις τους οι New York Times και το GZERO.

Από το βήμα του ΟΗΕ, ο Αμερικανός πρόεδρος υπερασπίστηκε τη χρήση της αμερικανικής στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος για την προώθηση των εθνικών συμφερόντων των ΗΠΑ, ενώ χρησιμοποίησε ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα για το Ιράν. Έθεσε ως δίλημμα είτε την επίτευξη συμφωνίας με την Τεχεράνη είτε την «εξολόθρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας», υπογραμμίζοντας ότι η απόφαση βρίσκεται στα δικά του χέρια.

Η αναφορά αυτή αποτέλεσε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία της ομιλίας, καθώς το βήμα των Ηνωμένων Εθνών έχει συνδεθεί διαχρονικά με την προώθηση της ειρηνικής επίλυσης των διεθνών διαφορών. Λίγο αργότερα, πάντως, Αμερικανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν με Ιρανούς εκπροσώπους στη Νέα Υόρκη, χωρίς να γίνει γνωστό εάν υπήρξε ουσιαστική πρόοδος.

«Ο νικητής τα παίρνει όλα»

Ιδιαίτερη σημασία είχε και η αναφορά του Τραμπ στη Βενεζουέλα. Υπερασπιζόμενος την αμερικανική στρατιωτική επέμβαση και τη συμφωνία για το πετρέλαιο της χώρας, χρησιμοποίησε τη φράση «στον νικητή ανήκουν τα λάφυρα», διατυπώνοντας μια αντίληψη διεθνών σχέσεων που δίνει έμφαση στην ισχύ και στο άμεσο όφελος.

Η συγκεκριμένη τοποθέτηση βρέθηκε σε έντονη αντίθεση με το μήνυμα του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος λίγο νωρίτερα είχε υποστηρίξει ότι «η μεγαλύτερη δύναμη δεν είναι η δύναμη της κυριαρχίας», αλλά η δυνατότητα οικοδόμησης ενός μέλλοντος που λειτουργεί για όλους.

Η αντίθεση αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη αλλαγή: η αμερικανική πολιτική απομακρύνεται από την παραδοσιακή αντίληψη ότι οι ΗΠΑ πρέπει να στηρίζουν ένα πολυμερές σύστημα ακόμη και όταν αυτό δεν εξυπηρετεί άμεσα τα συμφέροντά τους.

Από τη Γροιλανδία έως την Κούβα

Οι αναφορές του Τραμπ δεν περιορίστηκαν στο Ιράν και τη Βενεζουέλα. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η κυβέρνηση της Κούβας είναι ένα «αποτυχημένο κράτος» που σύντομα θα καταρρεύσει, ενώ προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτρέψουν τη δημιουργία «καταφυγίου» για ξένους αντιπάλους στο αμερικανικό «κατώφλι».

Αναφέρθηκε επίσης στη Γροιλανδία και στη συμφωνία που επιτεύχθηκε με τη Δανία, μετά τις προηγούμενες αμερικανικές απειλές για την ανάληψη του ελέγχου του νησιού. Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ σχεδιάζουν να κατασκευάσουν δύο νέες στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία, κάτι που, σύμφωνα με αναλυτές, θα μπορούσε να γίνει ήδη βάσει υφιστάμενης συνθήκης.

Τεχνητή νοημοσύνη και κλιματική αλλαγή

Διαφορετική ήταν η προσέγγιση του Τραμπ και σε ζητήματα που βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα του ΟΗΕ, όπως η κλιματική αλλαγή και η τεχνητή νοημοσύνη.

Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε την κλιματική αλλαγή «απάτη» και απέρριψε κάθε προσπάθεια διεθνούς ελέγχου της τεχνητής νοημοσύνης. Μάλιστα, πρότεινε η τεχνητή νοημοσύνη να αποκαλείται «υπερνοημοσύνη» και υποστήριξε ότι η υιοθέτηση ή μη του όρου θα αποτελέσει, κατά κάποιον τρόπο, δοκιμή της αμερικανικής επιρροής. Η θέση αυτή έρχεται σε αντίθεση με την προσπάθεια του Γκουτέρες να ενισχυθεί η διεθνής συνεργασία και σε αυτόν τον τομέα.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο στο στόχαστρο

Ο Τραμπ επιτέθηκε επίσης στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, χαρακτηρίζοντάς το «παράνομο θεσμό» και καλώντας τα μέλη του να παραιτηθούν άμεσα. Το ΔΠΔ έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης σε βάρος του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου για τον πόλεμο στη Γάζα.

Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι έβαλε τέλος στον πόλεμο στη Γάζα, παρότι, όπως επισημαίνεται στις αναλύσεις των ΝΥΤ και GZERO, η ανθρωπιστική κατάσταση παραμένει εξαιρετικά δύσκολη και το σχέδιο για τον αφοπλισμό της Χαμάς και την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων παραμένει σε εκκρεμότητα.

Η σχέση Ουάσιγκτον – ΟΗΕ υπό πίεση

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ΟΗΕ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα ιδιαίτερα δύσκολο δίλημμα. Για δεκαετίες, ο Οργανισμός επιδίωκε να λειτουργεί ως παγκόσμιος πολυμερής θεσμός, ενώ ταυτόχρονα εξαρτάτο σε μεγάλο βαθμό από την οικονομική συνεισφορά των Ηνωμένων Πολιτειών.

Σύμφωνα με το GZERO, οι ΗΠΑ καλύπτουν περίπου το 22% του τακτικού προϋπολογισμού του ΟΗΕ και περίπου το 26% του προϋπολογισμού για τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ έχει περιορίσει τη συμμετοχή της Ουάσιγκτον σε οργανισμούς και προγράμματα του ΟΗΕ, υποστηρίζοντας ότι αρκετοί από αυτούς είναι αναποτελεσματικοί, εχθρικοί προς τα αμερικανικά συμφέροντα ή περιορίζουν την αμερικανική κυριαρχία.

Παράλληλα, όμως, η Ουάσιγκτον δεν έχει εγκαταλείψει πλήρως τον ΟΗΕ. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι επιδιώκει έναν «πιο λιτό και πιο στοχευμένο» Οργανισμό, με μεγαλύτερη έμφαση στις αμερικανικές προτεραιότητες. Πρόσφατα, οι ΗΠΑ κατέβαλαν 725 εκατ. δολάρια από ληξιπρόθεσμες εισφορές, προκειμένου να διατηρήσουν το δικαίωμα ψήφου στη Γενική Συνέλευση, ενώ κατέβαλαν επιπλέον 102 εκατ. δολάρια για τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις. Παραμένουν, ωστόσο, οφειλές ύψους περίπου 1,3 δισ. δολαρίων στον τακτικό προϋπολογισμό.

Ο ίδιος ο ΟΗΕ έχει ήδη αρχίσει να προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες. Ο τακτικός προϋπολογισμός για το 2026 μειώθηκε κατά 7% σε σχέση με το 2025, στα 3,45 δισ. δολάρια, ενώ τα κράτη-μέλη τροποποίησαν παλαιότερο λογιστικό κανόνα, επιτρέποντας στον Οργανισμό να διατηρήσει πιστώσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων προκειμένου να αντιμετωπίσει τις οικονομικές πιέσεις.

Ένας ΟΗΕ χωρίς την ίδια αμερικανική στήριξη;

Το ευρύτερο ερώτημα που προκύπτει από τις δύο αναλύσεις των New York Times και του GZERO αφορά το μέλλον του ίδιου του μεταπολεμικού διεθνούς συστήματος. Ο ΟΗΕ δημιουργήθηκε σε μια εποχή κατά την οποία οι μεγάλες δυνάμεις, με προεξάρχουσες τις Ηνωμένες Πολιτείες, ήταν διατεθειμένες να στηρίζουν ένα πολυμερές σύστημα ακόμη και όταν αυτό δεν εξυπηρετούσε πάντοτε τα άμεσα συμφέροντά τους. Η σημερινή αμερικανική πολιτική δείχνει να απομακρύνεται από αυτήν την προσέγγιση.

Το ζήτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο τη σχέση του Τραμπ με τον ΟΗΕ. Αφορά το κατά πόσο ο Οργανισμός μπορεί να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο όπου η Ουάσιγκτον εμφανίζεται λιγότερο πρόθυμη να λειτουργήσει ως ο βασικός εγγυητής του μεταπολεμικού πολυμερούς συστήματος και περισσότερο ως δύναμη που χρησιμοποιεί την οικονομική και στρατιωτική της ισχύ για την προώθηση των δικών της στόχων.

Οι δύο αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι η αλλαγή αυτή δεν ξεκίνησε με τον Τραμπ, αλλά η δεύτερη προεδρία του την έχει επιταχύνει. Το ερώτημα που αφήνει ανοιχτό η νέα πραγματικότητα είναι εάν μια μελλοντική αμερικανική κυβέρνηση θα μπορέσει να επαναφέρει την Ουάσιγκτον στον προηγούμενο ρόλο της ή εάν το ίδιο το διεθνές σύστημα έχει πλέον αλλάξει σε βαθμό που μια απλή επιστροφή δεν θα είναι αρκετή.

Διαβάστε ακόμη:

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.