Το Ευρωκοινοβούλιο ζητά πανευρωπαϊκό ορισμό του «βιασμού», βασισμένου ρητά στη «συναίνεση»
Υπερψηφίστηκε σε κοινή συνεδρίαση των Επιτροπών Ισότητας (FEMM) και Πολιτικών Ελευθεριών (LIBE) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η κοινή Έκθεση, η οποία καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποβάλει νομοθετική πρόταση για τη θέσπιση εναρμονισμένου ορισμού του βιασμού που να βασίζεται ρητά στη συναίνεση, θεμελιωμένου στη σωματική αυτονομία, τη σεξουαλική ακεραιότητα και την ισότητα των φύλων.
Η Επιτροπή, λένε οι ευρωβουλευτές, θα πρέπει να προτείνει νομοθεσία της ΕΕ που να θεσπίζει έναν κοινό ορισμό του βιασμού με βάση την έννοια της ελεύθερα δοθείσας, ενημερωμένης και ανακλητής συναίνεσης.
Η έκθεση, η οποία εγκρίθηκε την Τετάρτη από τις Επιτροπές Πολιτικών Ελευθεριών και Δικαιωμάτων των Γυναικών με 75 ψήφους υπέρ, 27 κατά και 3 αποχές, βασίζεται στην πάγια θέση του Κοινοβουλίου ότι η απουσία συναίνεσης πρέπει να αποτελεί το κεντρικό στοιχείο στις δικαστικές διαδικασίες για βιασμό.
Ευθυγράμμιση με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης
Η Έκθεση τονίζει ότι η μελλοντική νομοθεσία της ΕΕ οφείλει να είναι πλήρως ευθυγραμμισμένη με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, η οποία καθορίζει το δεσμευτικό ευρωπαϊκό πρότυπο για τους ορισμούς του βιασμού που βασίζονται στη συναίνεση. Αντιμετωπίζει τον βιασμό ως μορφή έμφυλης βίας που συνδέεται με δομικές ανισότητες εξουσίας και με την κουλτούρα του βιασμού, ακόμη και όταν αυτή εκδηλώνεται μέσω στερεοτύπων, ενοχοποίησης των θυμάτων ή κανονικοποίησης της σεξουαλικής βίας.
Παράλληλα, οι δύο Επιτροπές ενέκριναν και την προσωρινή συμφωνία από το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων για την αναθεώρηση της Οδηγίας 2012/29/ΕΕ σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία των θυμάτων εγκληματικότητας, ενισχύοντας ουσιαστικά το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας. Σκιώδεις εισηγητές της Ομάδας LEFT στη συγκεκριμένη Έκθεση ήταν οι Ευρωβουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ Έλενα Κουντουρά (FEMM) και Κώστας Αρβανίτης (LIBE).
Βελτιώσεις
Η αναθεωρημένη Οδηγία διευκολύνει τα θύματα να καταγγέλλουν ένα έγκλημα, να έχουν πρόσβαση σε υποστήριξη μέσω γραμμών βοήθειας, να λαμβάνουν συνδρομή από εξειδικευμένες υπηρεσίες και να ενημερώνονται με σαφήνεια για τα δικαιώματά τους, δίνοντας ενισχυμένη βαρύτητα στην έμφυλη βία.
Βασικές βελτιώσεις της αναθεωρημένης Οδηγίας:
- Ισχυρότερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη, με σαφέστερα δικονομικά δικαιώματα
- Ενισχυμένα δικαιώματα των θυμάτων καθ’ όλη τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας
- Βελτιωμένες εγγυήσεις προστασίας δεδομένων και εμπιστευτικότητας
- Ασφαλείς δίαυλοι καταγγελίας σε κλειστά ιδρύματα, όπως οίκοι φροντίδας, νοσοκομεία και εγκαταστάσεις κράτησης
- Κατοχυρωμένο δικαίωμα επανεξέτασης, που επιτρέπει στα θύματα να αμφισβητούν κρίσιμες αποφάσεις
- Γραμμές βοήθειας και ηλεκτρονικά συστήματα καταγγελίας σε επίπεδο ΕΕ
- Ενισχυμένες διατάξεις για τη νομική συνδρομή
- Ενισχυμένο δικαίωμα ακρόασης σε όλα τα στάδια της ποινικής διαδικασίας
Όσον αφορά τα θύματα που είναι υπήκοοι τρίτων χωρών, τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι, ανεξαρτήτως καθεστώτος διαμονής, δεν αποθαρρύνονται από την καταγγελία ενός εγκλήματος και αντιμετωπίζονται χωρίς διακρίσεις. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να τους χορηγούν αυτόνομη άδεια διαμονής, σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο.
Επιπλέον, και σε ευθυγράμμιση με την Οδηγία για τη βία κατά των γυναικών, το διατακτικό μέρος του κειμένου προβλέπει τη διασφάλιση της πρόσβασης σε υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας (SRH) και της παροχής σχετικής ενημέρωσης στα θύματα σεξουαλικής βίας.
Στην αιτιολογική σκέψη, οι δύο ευρωβουλευτές της LEFT, Κώστας Αρβανίτης και Έλενα Κουντουρά, ζήτησαν να συμπεριληφθεί διατύπωση που διευκρινίζει ότι οι υπηρεσίες υγείας μπορεί να περιλαμβάνουν, «όπου είναι νομικά διαθέσιμες σε συγκεκριμένο κράτος μέλος και σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, επείγουσα αντισύλληψη, θεραπεία προφύλαξης μετά από έκθεση (post-exposure prophylaxis), εξετάσεις για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και πρόσβαση σε άμβλωση».
Είναι η πρώτη φορά που ο όρος «άμβλωση» αναφέρεται ρητά σε Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Οι γυναίκες και τα κορίτσια αξίζουν ίση προστασία»
Η εισηγήτρια της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών Evin Incir (Σοσιαλιστές και Δημοκρατικοί, Σουηδία), σχολίασε: «Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι το 2026, σε ορισμένα μέρη της ΕΕ, οι γυναίκες εξακολουθούν να μην προστατεύονται από νόμους περί βιασμού που βασίζονται στη συναίνεση. Η σημερινή ψηφοφορία μας φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στη δημιουργία ενός κοινού, πανευρωπαϊκού ορισμού του βιασμού. «Ναι σημαίνει ναι» — και πρέπει να έχει την ίδια έννοια σε κάθε κράτος μέλος. Οι γυναίκες και τα κορίτσια αξίζουν ίση προστασία, ανεξάρτητα από το πού ζουν. Καλώ τώρα ολόκληρο το Κοινοβούλιο να ολοκληρώσει αυτό το έργο τον Μάρτιο υποστηρίζοντας αυτήν την έκθεση και καλώ την Επιτροπή να υποβάλει νομοθετική πρόταση.»
Η εισηγήτρια της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών, Joanna Scheuring-Wielgus (Σοσιαλιστές και Δημοκρατικοί, Πολωνία), δήλωσε: «Πολλά έχουν αλλάξει από τότε που το Συμβούλιο αντιτάχθηκε στην ένταξη ενός ορισμού του βιασμού που βασίζεται στη συναίνεση στην Οδηγία για τη Βία κατά των Γυναικών. Έκτοτε, η υπόθεση της Gisèle Pelicot έχει συγκλονίσει ολόκληρο τον κόσμο. Το θάρρος της να μιλήσει ανοιχτά έχει ανοίξει τα μάτια ακόμη και των πιο συντηρητικών αντιπάλων αυτής της αλλαγής. Έχουμε υποχρέωση να αξιοποιήσουμε αυτή τη δυναμική, όχι αύριο, αλλά τώρα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άκουσε τη φωνή της Gisèle Pelicot και εκατομμυρίων Ευρωπαίων. Η πολιτική βούληση υπάρχει, επομένως το μόνο ερώτημα που απομένει είναι: τι περιμένει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή;»
