«Το Μουσείο πάει στο σχολείο»
Η εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο 10ο Γυμνάσιο Ιλίου τον Μάρτιο του 2026, όπως και στο 5ο Πρότυπο Γυμνάσιο Χαλκίδος τον Μάιο του 2025, διοργανώθηκε, σε συνεργασία με το σχολείο, από το «Ινστιτούτο για το παιδί-Μύρτις», στο πλαίσιο του προγράμματός του «Το Μουσείο πάει στο σχολείο».
Το 10ο γυμνάσιο Ιλίου είναι το δεύτερο σχολείο πανελλαδικά που εφαρμόστηκε το καινοτόμο αυτό πρόγραμμα.
Ο εμπνευστής της ανάπλασης του προσώπου της Μύρτιδος, ο Καθηγητής Ορθοδοντικής του ΕΚΠΑ, κ. Μανώλης Παπαγρηγοράκης, μεταφέρει μέρος από την πινακοθήκη και την γλυπτοθήκη της Μύρτιδος στον χώρο ενός δημόσιου σχολείου, εκθέτοντας αυθεντικά έργα τέχνης ελλήνων καλλιτεχνών σε άμεση θέαση, ένταξη και επαφή με το καθημερινό σχολικό πρόγραμμα των παιδιών, των εκπαιδευτικών αλλά και των γονέων. Η διαχρονικότητα του θέματος «Μύρτις» αναδεικνύει και γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν, τα αρχαιολογικά ευρήματα με τις σύγχρονες τεχνολογίες και την διεπιστημονικότητα της έρευνας.
Τα παιδιά στο 10ο Γυμνάσιο Ιλίου δεν είχαν την δυνατότητα να γνωρίσουν και να αναπτύξουν το πλήρες εικαστικό πρόγραμμα, αλλά το συναίσθημα και η όρεξη για δημιουργικότητα των παιδιών υπερκάλυψαν τις όποιες τεχνικές και οικονομικές δυσκολίες. Ενεργοποιήθηκαν, εμπνεύστηκαν και το τελικό ερώτημα που επικράτησε μετά το πέρας του προγράμματος ήταν: -πότε κυρία θα το ξανακάνουμε; – καθώς όπως δήλωσαν ένοιωθαν γεμάτα νέες γνώσεις, εμπειρίες και όρεξη για περισσότερη δημιουργία.
Η άμεση επαφή των παιδιών με τις τέχνες μέσω της Μύρτιδος, όπως ζωγραφική, γλυπτική κεραμική, μουσική, θεατρικό παιχνίδι, τραγούδι, στίχοι, μελοποίηση, και δημιουργική γραφή κατά την διάρκεια των πέντε ημερών της διάρκειας του προγράμματος, ήταν το θεμελιώδες μέσο ενίσχυσης της αυτοέκφρασης των παιδιών, καθώς τους επέτρεψε να εξωτερικεύσουν σκέψεις, συναισθήματα και νοητικές αναπαραστάσεις.
Μέσω της καλλιτεχνικής δημιουργίας γενικότερα αλλά και με την ελευθερία της ζωγραφικής ειδικότερα, το παιδί δεν αναπαράγει απλώς εικόνες, αλλά συγκροτεί προσωπικά νοήματα και σύμβολα, επιλέγοντας μορφές, χρώματα, ρυθμούς και συνθέσεις που αντανακλούν τον εσωτερικό του κόσμο.
Οι δυνατότητες των παιδιών είναι απεριόριστες και είναι εντυπωσιακό με πόσο ενδιαφέρον ανταποκρίθηκαν στην δράση «Το Μουσείο πάει στο σχολείο», το οποίο ήταν ουσιαστικά η αφορμή ώστε να περιγράψουν και να δημιουργήσουν λεκτικά αλλά και ζωγραφικά έργα. Με πηλό έφτιαξαν αρχαία ελληνικά παιχνίδια και μέσα από την δημιουργική γραφή εμπνεύστηκαν ποιήματα, τραγούδια, παραμύθια και σελίδες ημερολογίων. Δεν σταμάτησαν όμως εδώ αλλά έγραψαν και μικρές επιστημονικές έρευνες για τα ιστορικά γεγονότα και τον λοιμό της Αθήνας. Η επαφή και η ενασχόλησή τους ως «μουσειολόγοι» με αυθεντικά έργα ζωγραφικής και γλυπτικής από την πινακοθήκη και γλυπτοθήκη της Μύρτιδος, ήταν πρωτόγνωρη για τους μαθητές μας. Η τέχνη δεν είναι απλώς μια αισθητική δραστηριότητα, αλλά ένα ουσιαστικό παιδαγωγικό εργαλείο για την ανάπτυξη και την ισορροπία της δημιουργικής και συναισθηματικής νοημοσύνης όλων μας.
Μέσω της διεπιστημονικής δράσης, «Το Μουσείο πάει στο σχολείο», η καλλιτεχνική πράξη λειτούργησε ως ασφαλές πεδίο το οποίο ενίσχυσε την αυτοέκφραση καθώς το παιδί μαθαίνει να εξωτερικεύει ελεύθερα ιδέες και ερωτήματα, ενδυναμώνοντας την επιστημονική περιέργεια.
Η αναγνωρισμένη αξία των αρχαιολογικών ερευνών και των ιστορικών στοιχείων λειτούργησαν συνεργατικά με την χρήση των νέων τεχνολογιών όπως, η ανάλυση αρχαίου DNA και η αναγνώριση ιών – βακτηριδίων που προκάλεσαν τον λοιμό της Αθήνας κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο και τον θάνατο της Μύρτιδος και του Περικλή.
Το ερέθισμα «Μύρτις» επέδρασε δημιουργικά στη σχολική κοινότητα και απέδωσε γόνιμους παιδαγωγικούς και διεπιστημονικούς καρπούς.
Κατά τους τέσσερεις μήνες που ήταν η διάρκεια ενασχόλησης με το πρόγραμμα, τα παιδιά κατέκτησαν μέσα από την τέχνη όχι μόνο την εικαστική αναπαράσταση ως διαδικασία μάθησης, αλλά την είδαν ως πολιτισμικό αντικείμενο και πηγή έμπνευσης το οποίο μπορεί να αποδέχεται την πολλαπλότητα των ερμηνειών. Τα παιδιά μας είδαν και έγραψαν για την Μύρτιδα σαν να ήταν φίλη ή αδελφή τους. Την έβαλαν στην τάξη τους ως συμμαθήτριά τους, της έκαναν γενέθλια και δώρα, την πήγαν στο σπίτι τους και της μίλησαν και στην μητρική τους γλώσσα, σε: Αγγλικά, Αλβανικά, Βουλγαρικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Ιταλικά, Ισπανικά, Μολδαβικά Ρώσικα, Σέρβικα, Τσιγγάνικα.
Γενικότερα η τέχνη είναι ένα εργαλείο για παρατήρηση, ανάλυση, και ανασύνθεση και η ζωγραφική είναι μία μορφή «οπτικής έρευνας».
Ξεχώρισαν οι δημιουργίες δύο μαθητών μας. Το ιδιαίτερο σχέδιο του μαθητή της Α΄ τάξης Γυμνασίου, του Νεκτάριου Ρεντίφη, ο οποίος διαβάζοντας, γνωρίζοντας και ζώντας μέσα σε έργα τέχνης με θέμα την Μύρτιδα, εμπνεύστηκε και δημιούργησε ένα μοναδικό σχέδιο με μολύβι και μελάνι το οποίο ονόμασε «Το ξεχωριστό κορίτσι». Τα παιδιά της μίλησαν για την σημερινή θρησκεία και λόγω εποχής για την προετοιμασία της εορτής του Πάσχα. Ο θάνατός της ήταν το ερέθισμα να μπουν στην διαδικασία να γνωρίσουν τον τρόπο με τον οποίο γίνεται μία επιστημονική έρευνα και παρουσίαση των ευρημάτων.
Οι «μαθητές μέσα από διαδικασία μουσικολογικής αντίληψης εξηγούσαν και έδειχναν στους συμμαθητές τους τα γλυπτά και τους πίνακες ζωγραφικής, και αυτό ήταν η αφορμή ώστε να αναπτυχθεί διάδραση μεταξύ των μαθητών. Διαδικασία που καλλιέργησε την αυτογνωσία, την αυτοπεποίθηση και την αίσθηση προσωπικής ταυτότητας μεταξύ των μαθητών, ιδίως όταν δεν περιορίζεται από πρότυπα «σωστού» ή «λάθους».
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στοχεύοντας στην καθοδήγηση χωρίς περιορισμό της φαντασίας και θέτοντας ερωτήματα αντί έτοιμων απαντήσεων, οδήγησε στην εξάσκηση της συμβολικής σκέψης για θέματα όπως, οι χρονικοί κύκλοι, και η γέφυρα ανάμεσα σε παρελθόν-παρόν-μέλλον, μαζί με παραλληλισμούς εννοιών όπως ειρήνη και πόλεμος τότε και σήμερα.
Τέλος το ποίημα που έγινε τραγούδι του μαθητού της Β΄ τάξης του 10ου Γυμνασίου Ιλίου, του Ανδρέα Παγκράτη, αποτελεί το απόσταγμα της άμεσης και φιλικής επαφής που δημιουργήθηκε ανάμεσα στην Μύρτιδα και τα παιδιά. Δίνοντας φωνή ο Ανδρέας στην Μύρτιδα μας λέει:
«Τώρα η ΜΥΡΤΙΣ έχει πια φωνή».
Στον Κεραμικό σιωπηλά θαμμένη
Η Μύρτις έντεκα ετών ψυχή.
Στου λοιμού τον καιρό χαμένη
Η μορφή της ζει αληθινή.
Το κρανίο της μιλάει, σφραγίδα πόνου,
Για πόνο για σιωπή βαθιά
Σύμβολο αιώνιο του χαμένου χρόνου
μας θυμίζει ζωές στα σκοτεινά. .
Τώρα η Μύρτις έχει μια φωνή,
Βγήκε στο φως,
Δεν είναι πια μόνη και σιωπηλή.
Μας κοιτάζει στα μάτια και μας χαμογελά
Για την υγεία και την ζωή σε όλους μας μιλά.
έγινε φίλη με τα παιδιά σε όλο τον κόσμο πια,
και διώχνει μακριά τον φόβο και την μοναξιά.
Από την αρχαία Αθήνα έρχεται εδώ,
Για να μας δείξει ένα μέλλον πιο λαμπερό.
Μάγδα Φίλη – Εικαστικός, Συγγραφέας και Εκπαιδευτικός στο10ο Γυμνάσιο Ιλίου
