Το ΝΑΤΟ και πώς να το αφήσετε
Μια από τις νέες απειλές που εξαπολύει ad nauseam ο Πρόεδρος Τραμπ στο πλαίσιο της ροπής του προς διάλυση όλων των διεθνών θεσμικών οργάνων, καθώς και των κατηγοριών του εναντίον του ΝΑΤΟ για μη συμπαράσταση στην Αμερικανο-ισραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν, είναι και η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμμαχία. Έτσι, και χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Χθες, επίσης, διέρρευσε ηλεκτρονικό μήνυμα εσωτερικής χρήσης του Πενταγώνου, με το οποίο εξετάζονται ενδεχόμενα μέτρα εις βάρος, μεταξύ άλλων, χωρών που ήταν μη συνεργάσιμες στον πόλεμο του Ιράν. Ειδικότερα, προτείνεται η αναστολή της ιδιότητας της Ισπανίας ως μέλους του ΝΑΤΟ, καθώς και η επανεξέταση της θέσης των ΗΠΑ έναντι των βρεταννικών διεκδικήσεων σχετικά με τα νησιά Φόκλαντς .
Σημειωτέον ότι σύμφωνα με δημοσιογραφικές πηγές, το ηλεκτρονικό αυτό μήνυμα δεν περιείχε πρόταση για έξοδο των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, ή τη διακοπή λειτουργίας αμερικανικών βάσεων στην Ευρώπη, αλλά αποσκοπούσε στην αποστολή έντονης προειδοποίησης προς τους Ευρωπαίους, να μην επιζητούν υπερβολικά δικαιώματα.
Όλα αυτά είναι σημεία των καιρών. Πλέον, μείζονα θέματα παγκοσμίως ανακοινώνονται μέσω του ιδιόκτητου κοινωνικού μέσου του Αμερικανού Προέδρου, ο οποίος δίνει συνεντεύξεις σχεδόν αποκλειστικά σε ένα κανάλι, από όπου προέρχονται διακεκριμένοι συνεργάτες του στην κυβέρνηση.
Δεδομένης λοιπόν της σημασίας των καινών απειλών (έστω και με κάποια πατίνα), χρήσιμο είναι να δούμε κατά πόσον μπορούν να πραγματοποιηθούν.
Έξοδος από το ΝΑΤΟ
Το Βορειοατλαντικό Σύμφωνο προβλέπει τη δυνατότητα εξόδου ενός κράτους-μέλους από τη Συμμαχία. Ειδικότερα, το άρθρο 13 της εν λόγω Συνθήκης, προβλέπει ότι όποιο κράτος-μέλος επιθυμεί να αποχωρήσει, πρέπει να αποστείλει προς τις ΗΠΑ, ως θεματοφύλακα της Συνθήκης(depository), “ειδοποίηση καταγγελίας” (notice of denunciation), την οποία οι ΗΠΑ στη συνέχεια διαβιβάζουν στα άλλα Κράτη-Μέλη. Μετά από την παρέλευση έτους, το Κ-Μ που επιθυμεί να αποχωρήσει παύει να είναι μέλος της Συμμαχίας. Θα ήταν ενδιαφέρον από τη σκοπιά πολλών επιστημών να αποστείλουν οι ΗΠΑ στον εαυτό τους ειδοποίηση καταγγελίας, αλλά το ζήτημα στασιάζεται, τουλάχιστον επί του παρόντος.
Οι υπάρξασες περιπτώσεις μερικής αποχώρησης, της Γαλλίας και της Ελλάδος, αφορούσαν μόνο στο στρατιωτικό και όχι στο πολιτικό σκέλος του ΝΑΤΟ.
Ειδικότερα, το 1966, ο στρατηγός Ντε Γκολ απέσυρε τη χώρα του από τη στρατιωτική δομή της Συμμαχίας, ώστε η Γαλλία να είναι ελεύθερη να επιδιώξει τις δικές της στρατιωτικές προτεραιότητες. Ωστόσο, ο Γάλλος Πρόεδρος είχε δηλώσει πως η χώρα του θα παρέμενε στο ΝΑΤΟ, εκτός εάν μεταβάλλονταν θεμελιωδώς οι σχέσεις μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Το 2009, επί Σαρκοζί , η Γαλλία επανήλθε στο στρατιωτικό σκέλος της Συμμαχίας.
Η Ελλάς αποχώρησε από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ στις 14 Αυγούστου 1974, διαπιστώνοντας την αδυναμία/απροθυμία της Συμμαχίας να παράσχει ουσιαστική συνδρομή στη χώρα μας κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Η Ελλάς διατήρησε τη θέση της στο πολιτικό σκέλος της Συμμαχίας. Επανήλθε στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ στις 19 Οκτωβρίου 1980, επί κυβέρνησης Γεωργίου Ράλλη, με στόχο την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των σχέσεων με την Τουρκία.
Και στις δύο περιπτώσεις, της Γαλλίας και της Ελλάδος, διεξήχθησαν πολλές συζητήσεις περί της ορθότητος ή όχι της επιλογής των δύο χωρών. Πέραν όμως του επιβεβλημένου πολιτικού μηνύματος, η φύση απεχθάνεται το κενό, το οποίο καλύπτει με κάθε τρόπο. Και αυτό πρέπει να λαμβάνεται πάντοτε υπ’όψη.
Μέχρι σήμερα, ουδέν Κράτος-Μέλος έχει αποχωρήσει ολοκληρωτικά από τη Συμαχία.
Οι περιπτώσεις της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου
Οι απειλές εναντίον των δύο αυτών χωρών, προκάλεσαν και πάλι μεγάλο προβληματισμό στη Συμμαχία και στην Ευρώπη. Μετά από τις συνήθεις προεδρικές ύβρεις και προσβολές που συνοδεύουν παρόμοιες απειλές, η Κάγια Κάλας, Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, δήλωσε χθες από την Κύπρο ότι ήταν βαθειά προβληματισμένη από την κριτική των ΗΠΑ, ιδίως αφού η Γαλλία και το ΗΒ ηγούνται προσπάθειας για να εξασφαλισθεί η ροή του εμπορίου στο Στενό του Ορμούζ, μόλις λήξει ο πόλεμος.
Με μια ψύχραιμη και μετρημένη δήλωσή του, ο Ισπανός Πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ανέφερε ότι «η Ισπανία είναι ένα αξιόπιστο μέλος του ΝΑΤΟ. Ως εκ τούτου, ουδόλως ανησυχώ. Το ΝΑΤΟ λειτουργεί με ομοφωνία και ουδείς μηχανισμός υφίσταται , που να επιτρέπει αναστολή ιδιότητας.»
Εξ άλλου, η Συνθήκη δεν προβλέπει ούτε αναστολή, ούτε και αποβολή μέλους της Συμμαχίας. Όσο για την ομοφωνία, νομίζω ότι θα πρέπει να θεωρούμε ως δεδομένο πως ποτέ δεν θα υπάρξει για την αποβολή της Ισπανίας. Στο πλαίσιο αυτό, αξιοσημείωτη είναι δήλωση της Ιταλίδας Πρωθυπουργού, σύμφωνα με την οποία «το ΝΑΤΟ πρέπει να παραμείνει ενωμένο.»
Η περίπτωση του ΗΒ είναι ενδεικτική του ότι για τη νέα αμερικανική διοίκηση, ούτε νόμοι, ούτε κανόνες, ούτε δεσμεύσεις, ούτε ιστορικοί δεσμοί ισχύουν. Με το προαναφερθέν ηλεκτρονικό μήνυμα του Πενταγώνου, προτείνεται η επανεξέταση των «βρεταννικών αξιώσεων» επί των νήσων Φόκλαντς (Μαλδίβες , για τους Aργεντινούς), μετά από την αρχική άρνηση των Βρεταννών να επιτρέψουν τη χρήση των βάσεών τους για τον πόλεμο στο Ιράν. Εν προκειμένω επισημαίνεται ότι οι κάτοικοι των Φόκλαντς (3.662), εψήφισαν σε ποσοστό 99,8% υπέρ της παραμονής στο ΗΒ.
Η βρεταννική απάντηση, μέσω εκπροσώπου του Πρωθυπουργού Στάρμερ, ήταν ότι «Η κυριαρχία των νησιών είναι αποκλειστικό θέμα της Βρεταννίας και το δικαίωμα αυτοδιάθεσής τους είναι κορυφαίας σημασίας. Αυτή ήταν η πάγια θέση μας και θα παραμείνει απαράλλακτη».
Παρεμπιπτόντως, ένα ζήτημα μεγάλου ενδιαφέροντος για εμάς είναι τα νησιά Chagos στον Ινδικό Ωκεανό, υπό βρεταννική κυριαρχία (Βritish Indian Ocean Territory, BIOT). Εκεί βρίσκεται η ιδιαίτερα σημαντική βάση Ντιέγκο Γκαρσία , χρησιμοποιούμενη από το ΗΒ και τις ΗΠΑ. Κατόπιν αποφάσεως του Διεθνούς Δικαστηρίου (2019) και κατόπιν της ΓΣ του ΟΗΕ 2019), τα νησιά αυτά πρέπει να αποδοθούν στον Μαυρίκιο, ενώ για τη βάση συμφωνήθηκε ειδική ρύθμιση για 99 χρόνια, έναντι αγνώστου χρηματικού ποσού. Ο Τραμπ αρχικά έδωσε την ευλογία του. Κατόπιν, όμως, άρχισε να καθυβρίζει τον Κιρ Στάρμερ και το ΗΒ, αναγκάζοντάς τον σε μία όχι και τόσο τιμητική υπαναχώρηση. Για εμάς, το ενδιαφέρον περιστρέφεται πέριξ των συγκρίσεων με τις «κυρίαρχες βάσεις» της Κύπρου και του μέλλοντος των βάσεων αυτών.
Μετά από αυτή την -τουλάχιστον άκομψη – στάση των ΗΠΑ απέναντι στο ΗΒ, ίσως επειδή ο Πρόεδρος Τραμπ
θέλησε να κάνει κάποια «φιλοφρόνηση» στον αλυσοπριονοφόρο (όπως και ο Ιλον Μασκ) Αργεντινό φίλο και ομοϊδεάτη του Χαβιέ Μιλέι , καθώς και μετά από τις συνεχείς ύβρεις και προσβολές του Trump, είναι να διερωτάται κανείς πώς θα πραγματοποιηθεί υπό ομαλές συνθήκες η επικείμενη επίσημη επίσκεψη του Βασιλέα Καρόλου στις ΗΠΑ σε λίγες ημέρες (27-30.4.2026). Υπενθυμίζεται πως ένα άλλο υφέρπον πρόβλημα στην επίσκεψη αυτή είναι οι συνεχείς απειλές για τον Καναδά, Ανώτατος Άρχων του οποίου είναι ο Βρεταννός μονάρχης.
Ο Τραμπ προβλέπει ότι η επίσκεψη αυτή θα «επιδιορθώσει τις ζημιές στις σχέσεις με το ΗΒ». Τις ζημιές που προκάλεσε με αποκλειστική του υπευθυνότητα ο ίδιος. Ελπίζεται ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος θα είναι συγκρατημένος και πως ο Βρεταννός μονάρχης, με την πολυετή πείρα του, θα είναι σε θέση να τηρήσει τις δέουσες ισορροπίες και να αποφύγει οιοδήποτε πλήγμα στο κύρος της χώρας του, αλλά και στο πανταχόθεν βαλλόμενο θεσμό που εκπροσωπεί. Το πρόβλημα του Andrew ήδη ανακινείται από τα θύματα του Επστιν και τους συγγενείς τους.
Ας μη λησμονούμε ότι στις 4 Ιουλίου εορτάζεται η ανεξαρτησία των ΗΠΑ και ίσως ο Τραμπ επιχειρήσει κάποια αδεξιότητα.
Μπορεί ο Πρόεδρος Τραμπ να προκαλέσει την έξοδο των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ;
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σύνθετο ερώτημα, το οποίο κατά’αρχάς έχει μια φαινομενικά απλή απάντηση. Ο Νόμος περί Εθνικής Άμυνας για το Οικονομικό Έτος 2024 (National Defense Authorization Act for Fiscal Year 2024), απαγορεύει στον Πρόεδρο τη μονομερή αποχώρηση από το ΝΑΤΟ, χωρίς έγκριση από τη Γερουσία με πλειοψηφία δύο τρίτων, ή χωρίς Νόμο του Κογκρέσσου.
Εν τούτοις, η πραγματικότητα είναι αρκετά πιο σύνθετη. Ο συγκεκριμένος Πρόεδρος έχει επανειλημμένα δείξει διάθεση να παρακάμπτει τον Νόμο και το Κογκρέσσο, όπως στην περίπτωση της επίθεσης εναντίον του Ιράν. Εξ άλλου, υπάρχουν πολλοί τρόποι να προκαλέσει ο Τραμπ πρόβλημα στο ΝΑΤΟ, εκτός από την κυριολεκτική αποχώρηση και μπορεί να αποδειχθεί πολυμήχανος. Δείχνει όμως πάντοτε ευαισθησία για τις δημοσκοπήσεις. Σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας γνώμης PEWC, συνολικά 59% των Αμερικανών θεωρεί ότι οι ΗΠΑ επωφελούνται ως μέλος της Συμμαχίας, ενώ οι θετικές γνώμες για το ίδιο το ΝΑΤΟ εγγίζουν το 57%. Προσέτι, πρέπει να συνυπολογισθεί η δημοσκοπική πτώση της δημοτικότητας του Αμερικανού Προέδρου, λόγω του πολέμου στο Ιράν και των επιπτώσεών του. Οι εκλογές του Νοεμβρίου είναι πολύ κοντά!
Τούτων δοθέντων, καλό θα είναι οι καινές απειλές του Προέδρου Τραμπ να παραμείνουν κενές.
*Πρέσβης επί τιμή
