Το νέο μοντέλο ανάπτυξης του αγροτικού τομέα
Τoυ Μιλτιάδη Νεκτάριου, ομότιμου καθηγητή Πανεπιστημίου Πειραιώς
Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ του πρωτογενούς τομέα της οικονομίας πρέπει να επανασχεδιαστεί με βάση τις απαιτήσεις της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, που θα έχει ως αποτέλεσμα την ένταξη της ελληνικής γεωργίας στην ομάδα των πιο προωθημένων αγροτικών οικονομιών σε διεθνές επίπεδο. [Κεφάλαιο 9, στο βιβλίο Μ. Νεκτάριου, «Στρατηγική για τη Γήρανση του Πληθυσμού: Ελλάδα 2050», εκδόσεις Παπαζήση, 2023] Το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του προτεινόμενου σχεδιασμού είναι πενταετές (2+3 έτη).
ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ διετία θα αναπτυχθεί η πλευρά της ζήτησης αγροτικών προϊόντων, με την ανάπτυξη του Φορέα Αγροτικών Εξαγωγών.
Στην ίδια περίοδο θα υλοποιηθούν επτά δράσεις, με ευθύνη του uπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, που θα προετοιμάσουν το έδαφος για την ανάπτυξη της προσφοράς αγροτικών προϊόντων, ούτως ώστε να τεθούν σε πλήρη εφαρμογή στην αρχή του τρίτου έτους.
Στην επόμενη τριετία, θα δημιουργηθούν και θα λειτουργήσουν οι Τοπικές Αγροτικές Εταιρίες, οι οποίες θα αποτελούν σχήματα ΣΔΙΤ (Συμπράξεις Δημόσιου-Ιδιωτικού Τομέα), με τη συμμετοχή των 13 Περιφερειών και των 332 Δήμων της χώρας.
7 Δράσεις για την Ανασυγκρότηση της Παραγωγής
ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ διετία, ταυτόχρονα με τη δημιουργία του Φορέα Αγροτικών Εξαγωγών, θα εκκινήσει η υλοποίηση επτά δράσεων, οι οποίες θα υλοποιηθούν με ευθύνη του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
Οι υποστηρικτικές μελέτες των τριών πρώτων δράσεων θα ανατεθούν στο Πανεπιστήμιο του Wageningen της Ολλανδίας.
Οι μελέτες των τεσσάρων τελευταίων δράσεων θα ανατεθούν σε μια από τις πέντε μεγάλες διεθνείς συμβουλευτικές εταιρείες που είναι εγκατεστημένες στην Ελλάδα.
Οι εν λόγω δράσεις είναι οι εξής:
1. Δημιουργία Χάρτη «άριστων» αγροτικών καλλιεργειών για όλη τη χώρα, με εξειδίκευση σε επίπεδο Δήμου και Κοινότητας. Ο όρος «άριστος» αναφέρεται στη συνεκτίμηση των εδαφολογικών, καιρικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών παραγόντων κάθε γεωγραφικής ενότητας.
2. Για κάθε προτεινόμενη καλλιέργεια θα επιζητείται η πιο προωθημένη διεθνώς τεχνολογία παραγωγής, οι απαιτούμενοι εξοπλισμοί, η εκτίμηση της αναμενόμενης παραγωγής και οι απαιτούμενοι πόροι σε ανθρώπινο δυναμικό (επιστημονικές ειδικεύσεις και απλοί εργάτες). Με τον τρόπο αυτό θα εκτιμηθεί ο απαιτούμενος αριθμός και οι απαιτούμενες εξειδικεύσεις των εργαζόμενων στον αγροτικό τομέα.
3. Τα επιστημονικά δεδομένα των δύο προαναφερόμενων δράσεων θα παραδοθούν στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο οποίο θα ανατεθεί η μόνιμη διαδικασία επικαιροποίησης και βελτίωσης των εν λόγω υποδομών, σε συνεργασία με τα ξένα πανεπιστήμια για τη μεταφορά τεχνογνωσίας.
4. Με βάση τις δύο πρώτες δράσεις, θα εκπονηθούν σχέδια εγχώριας παραγωγής εξοπλισμών, λιπασμάτων, εφοδίων, λογισμικού κ.λπ., ούτως ώστε να επιτευχθεί ευρεία υποκατάσταση των αντίστοιχων εισαγωγών, με πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα για την εγχώρια μεταποίηση.
5. Δημιουργία μοντέλου «Τοπικής Αγροτικής Εταιρείας» (ΤΑΕ), που θα προκύψει με βάση τη μελέτη των αντίστοιχων διεθνών Best Practices. Αυτό το μοντέλο θα είναι ενιαίο για όλους τους δήμους της χώρας. Το μοντέλο οργάνωσης και οι πληροφορικές υποδομές (software) θα παρέχονται δωρεάν στις Τοπικές Αγροτικές Εταιρείες. Οι εταιρείες θα έχουν τη μορφή Ανώνυμης Εταιρείας. Στο μετοχικό τους κεφάλαιο θα μπορεί να συμμετέχει και η αντίστοιχη Περιφέρεια ή ο Δήμος. Ο κύριος στόχος των ΤΑΕ θα είναι η συγκέντρωση των καλλιεργούμενων καθώς και των σχολαζουσών γαιών, με στόχο τη δημιουργία μεγάλης κλίμακας παραγωγής. Στους ιδιοκτήτες τους θα προσφερθούν τρεις επιλογές: (α) πώληση της περιουσίας τους, (β) ενοικίαση, και (γ) καλλιέργεια της περιουσίας με ταυτόχρονη υπαγωγή στο σύστημα της «συμβολαιακής γεωργίας». Οι ενδιαφερόμενοι (αγρότες ή όσοι έχουν αγροτική περιουσία) θα εισφέρουν τους ατομικούς αγροτικούς πόρους (καλλιεργήσιμες εκτάσεις, φυτείες, τρακτέρ, εξοπλισμούς, εφόδια κ.λπ.) σε ένα ενιαίο σχήμα διαχείρισης που θα έχει τη μορφή ανώνυμης εταιρείας. Η εισφορά μπορεί να αφορά την κυριότητα ή τη χρήση και νομή του περιουσιακού στοιχείου. Τα μερίδια των αγροτών/μετόχων θα καθοριστούν με βάση σχετικό αλγόριθμο, που θα εκπονήσει το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Με τον τρόπο αυτό, εκτός από τα εισοδήματα που θα έχουν ως μέτοχοι, οι ενδιαφερόμενοι θα έχουν και τη δυνατότητα να εργάζονται και να αποκτούν επιπλέον εισοδήματα καθώς και ασφαλιστικές καλύψεις υγείας και συντάξεων, όπως και την εγγυημένη απορρόφηση της παραγωγής τους από τον Φορέα Αγροτικών Εξαγωγών. Στα καταστατικά των εταιρειών αυτών θα υπάρχει η πρόβλεψη για την επιλογή των κατάλληλων διοικήσεων και την αυστηρή εφαρμογή των αρχών της Εταιρικής Διακυβέρνησης.
6. Δημιουργία Επαγγελματικών Στελεχών Αγροτικού Τομέα. Η λειτουργία ενός πλήρως αναβαθμισμένου αγροτικού τομέα απαιτεί και την ύπαρξη επαρκούς αριθμού εξειδικευμένων στελεχών. Τα στελέχη αυτά μπορούν να παραχθούν μέσω της δραστικής αναβάθμισης των Επαγγελματικών Σχολών (ΕΠΑΣ) Μαθητείας του υπουργείου Αγροτικής
Ανάπτυξης, αφού βέβαια προηγηθεί η σχετική αναβάθμιση των σχετικών ειδικεύσεων στα Επαγγελματικά Λύκεια (ΕΠΑΛ), με βάση τις προτάσεις της μελέτης της ΔΙΑΝΕΟΣΙΣ για την επικαιροποίηση των αντίστοιχων «επαγγελματικών περιγραμμάτων» του ΕΟΠΠΕΠ (βλέπε: Μ. Νεκτάριος, Σ. Καρκαλάκος, et al., Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση, ΔΙΑΝΕΟΣΙΣ, 2020).
7. Επανίδρυση του ΕΛΓΑ, με βάση το ισπανικό μοντέλο. Με βάση σχετική μελέτη του Πανεπιστημίου Πειραιώς, προτείνεται η επανίδρυση του ΕΛΓΑ στα πρότυπα του αντίστοιχου κρατικού οργανισμού γεωργικών ασφαλίσεων της Ισπανίας. Η συνεργασία του ΕΛΓΑ με τις ασφαλιστικές εταιρείες θα βελτιώσει την γκάμα των ασφαλιστικών καλύψεων και θα συμβάλει στη σημαντική επέκταση της ασφαλιστικής κάλυψης της αγροτικής οικονομίας. Εάν το κράτος χρησιμοποιήσει το εργαλείο της επιδότησης των ασφαλίστρων, τότε, με τον συντονισμό του ΕΛΓΑ και τη συνεργασία με τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες, θα επιτευχθεί (α) μια δραστική αύξηση των καλύψεων των αγροτικών κινδύνων και των ασφαλιστικών αποζημιώσεων, και (β) μια καλύτερη απόδοση στα κεφάλαια της κρατικής χρηματοδότησης.
Η συνεργασία του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα θα οδηγήσει στην καλύτερη διαχείριση των κινδύνων και θα επιτρέψει στις αγροτικές επιχειρήσεις να βελτιώσουν τόσο τον προγραμματισμό και την οικονομική τους συγκρότηση όσο και τις εξαγωγικές τους επιδόσεις.
ΟΙ ΤΟΠΙΚΕΣ Αγροτικές Εταιρείες αποτελούν την κεντρική μεταβλητή στον σχεδιασμό της ανάπτυξης της προσφοράς αγροτικών προϊόντων στη χώρα. Θα αντικαταστήσουν τους αποτυχημένους αγροτικούς συνεταιρισμούς της Μεταπολίτευσης, οι οποίοι έχουν απαξιωθεί πλήρως πλέον στην κοινωνία των αγροτών.
