Το «παράδοξο της απόδοσης» και ένα ελληνικό σχέδιο

Του Πέτρου Σταυρουλάκη, επίκουρου καθηγητή του Τμήματος Ναυτιλιακών Σπουδών Πανεπιστημίου Πειραιώς

Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ της κρουαζιέρας αντιμετωπίζει σήμερα προκλήσεις βιωσιμότητας που πηγάζουν από το «παράδοξο της απόδοσης» (performance paradox).

Ενώ τα μεμονωμένα κρουαζιερόπλοια γίνονται αποδεδειγμένα πιο φιλικά προς το περιβάλλον και ενεργειακά αποδοτικά, οι συνολικές επιδράσεις στους λιμένες προορισμού και τα τοπικά οικοσυστήματα παραμένουν πιεστικές.

Αυτό συμβαίνει επειδή η διαρκής επέκταση του στόλου και ο ρυθμός αύξησης του όγκου των επιβατών υπερκαλύπτουν τα τεχνολογικά οφέλη αποδοτικότητας.

Για την  αντιμετώπιση αυτής της συστημικής ανισορροπίας, απαιτείται η μετάβαση προς την προσαρμοστική διακυβέρνηση με στρατηγικές όπως ένα Ελληνικό Περιφερειακό Σύμφωνο Κρουαζιέρας για την εναρμόνιση της περιφερειακής συνεργασίας και την εφαρμογή κοινών περιβαλλοντικών προτύπων.

ΒΑΣΕΙ της έρευνάς μας Beyond green claims: a social ecological assessment of cruise tourism sustainability, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Tourism Management με συν-συγγραφείς τη δρ. Liliana Soe Figueras από το Universitat Autonoma de Barcelona, τον Πέτρο Ι. Σταυρουλάκη, επίκουρο καθηγητή του Τμήματος Ναυτιλιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, και την κ. Νεφέλη Αλεξανδράκη, εντοπίσαμε δύο κύριες τάσεις.

Αυτές λειτουργούν ερμηνευτικά για την κατανόηση των προκλήσεων βιωσιμότητας στον τομέα της κρουαζιέρας: η «ενισχυτική τάση επέκτασης» (reinforcing expansion loop) και η «υποβαθμιστική τάση αποδοχής» (degrading acceptance loop).

Η αλληλεπίδραση αυτών των δύο μηχανισμών εξηγεί γιατί το παράδοξο της απόδοσης παραμένει τόσο ανθεκτικό.

Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ της ενισχυτικής τάσης επέκτασης ξεκινά όταν ο τουρισμός κρουαζιέρας δημιουργεί αυξημένα έσοδα στα λιμάνια και τις τοπικές επιχειρήσεις.

Αυτά τα οφέλη παρέχουν κίνητρα για την επέκταση των λιμενικών υποδομών η οποία αυξάνει τη χωρητικότητα ελλιμενισμού και επιτρέπει την υποδοχή περισσότερων και μεγαλύτερων πλοίων.

Η αυξημένη κίνηση ενισχύει ακόμη περισσότερο την οικονομική σύνδεση της τοπικής κοινωνίας με τον κλάδο, αλλά και την εστίαση των τοπικών επιχειρήσεων στους επισκέπτες της κρουαζιέρας.

ΜΕ ΤΗ ΣΕΙΡΑ ΤΗΣ, αυτή η σύνδεση δημιουργεί προτεραιότητες για εμπορικούς και οικονομικούς φορείς, που συχνά διστάζουν να αποδεχτούν την επιβολή ορίων στις αφίξεις.

Αντιθέτως, οι αρχές έχουν κίνητρο να επεκτείνουν περαιτέρω τις υποδομές τους για να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους στην αγορά.

Έχοντας επενδύσει σημαντικά κεφάλαια, η μετάβαση σε εναλλακτικές τροχιές ανάπτυξης γίνεται πιο απαιτητική, οδηγώντας τον προορισμό σε μονόπλευρη οικονομική εστίαση (structural lock-in).

Η ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΤΙΚΗ τάση αποδοχής λειτουργεί παράλληλα ως το φυσικό και κοινωνικό αντίβαρο της ταχείας μεγέθυνσης της κρουαζιέρας.

Καθώς η κίνηση των πλοίων εντείνεται μέσω της πρώτης τάσης, οι συσσωρευμένες κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις τείνουν να δοκιμάζουν τις αντοχές της τοπικής κοινωνίας.

Η τοπική δυσαρέσκεια σταδιακά εξελίσσεται από ατομικούς προβληματισμούς σε οργανωμένη κινητοποίηση μέσω διαλόγου, διαμαρτυριών, και πολιτικής έκφρασης.

Αυτή η αντίδραση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την εικόνα του προορισμού, μειώνοντας ενδεχομένως τη ζήτηση και οδηγώντας το σύστημα σε αναγκαίες προσαρμογές.

ΣΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΑΣ αναπτύξαμε ένα πλαίσιο πολιτικής για την ορθολογική διαχείριση του κλάδου. Το πλαίσιο αυτό βασίζεται στην ανάγκη μετάβασης από την εστίαση αποκλειστικά στο πλοίο, προς ένα μοντέλο συστημικής και προσαρμοστικής διακυβέρνησης, ενσωματωμένης στις ανάγκες του εκάστοτε προορισμού.

Το μοντέλο μας διαρθρώνεται σε πέντε αλληλένδετους πυλώνες, οι οποίοι έχουν σχεδιαστεί για να λειτουργούν εποικοδομητικά στα κρίσιμα σημεία των τάσεων ώστε να ενισχύουν την ανθεκτικότητα:

• Διακυβέρνηση Περιβαλλοντικής Χωρητικότητας (Environmental Capacity Governance): Στρέφουμε την προσοχή από το «τι εκπέμπουν τα πλοία» στο «ποια είναι η ιδανική φέρουσα ικανότητα του τοπικού οικοσυστήματος».
• Διακυβέρνηση Κοινωνικής Ανοχής και Ορίων (Social Tolerance and Threshold Governance): Η εμπειρία των κατοίκων οφείλει να αξιολογείται ως ένας κρίσιμος δείκτης για την ευημερία του προορισμού.
• Διακυβέρνηση Οικονομικής Ανθεκτικότητας και Διαφοροποίησης (Economic Resilience and Diversification Governance): Για να μετριαστεί η μονόπλευρη ανάπτυξη (lock-in), προτείνεται η διαφοροποίηση των οικονομικών οφελών της τουριστικής μεγέθυνσης.
• Διακυβέρνηση Διαπραγματευτικής Ισχύος (Power and Negotiation Capacity Governance): Σήμερα, λίγες μεγάλες εταιρείες έχουν πλεονέκτημα κατά τον σχεδιασμό δρομολογίων, ειδικά σε μικρότερους προορισμούς. Ο βέλτιστος τρόπος διαχείρισης αυτής της συνθήκης είναι η περιφερειακή συνεργασία μεταξύ των λιμένων (crossport coordination).
• Προσαρμοστική Διακυβέρνηση Ευθυγράμμισης Πολλαπλών Επιπέδων (Adaptive Multi-level Governance Alignment): Απαιτούνται μηχανισμοί συντονισμού, ώστε η τοπική εμπειρία να συμβάλλει στη διαμόρφωση των κανονισμών.

ΜΕ ΒΑΣΗ το νέο πλαίσιο διακυβέρνησης που προτείνεται, η έννοια της κοινωνικής φέρουσας ικανότητας στον τουρισμό κρουαζιέρας αποτελεί πλέον κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού.

Ειδικά σε χώρες με αποκεντρωμένες θαλάσσιες γεωγραφίες (λόγω πολυνησιωτικότητας, εκτεταμένης ακτογραμμής, κ.λπ.) όπως η Ελλάδα, ένας μεμονωμένος νησιωτικός προορισμός δυσκολεύεται να εφαρμόσει ανεξάρτητα αυστηρά όρια περιβαλλοντικής χωρητικότητας, καθώς ενδέχεται να αντιμετωπίσει την πιθανότητα αναδιάρθρωσης των δρομολογίων των πλοίων.

Για να εξισορροπηθεί αυτή η δυναμική της αγοράς, οι ελληνικοί προορισμοί μπορούν να διαμορφώσουν ένα συντονισμένο περιφερειακό πλαίσιο που θα στοχεύει στην κανονικοποίηση της συνεργασίας μέσω ενιαίων ρυθμιστικών προτύπων.

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ενός Ελληνικού Περιφερειακού Συμφώνου Κρουαζιέρας θα μπορούσε να λειτουργήσει καθολικά υπό τρεις θεμελιώδεις δομικούς πυλώνες:

• Ενιαία Περιβαλλοντικά Όρια και Πρότυπα Ισότιμης Εφαρμογής: Προβλέπουν ένα σταθερό επίπεδο περιβαλλοντικών κανονισμών που θα εφαρμόζεται ομοιόμορφα σε όλα τα λιμάνια, διασφαλίζοντας ότι η προσέγγιση στα ελληνικά χωρικά ύδατα προϋποθέτει την τήρηση υψηλών προτύπων.
• Ενιαία Πλατφόρμα Δυναμικής Κατανομής Θέσεων Ελλιμενισμού: Στοχεύει στον βέλτιστο συντονισμό των αφίξεων μέσω ενός κεντρικά διοικούμενου συστήματος.
• Καθολικό Τέλος Βιωσιμότητας και Ταμείο Διαφοροποίησης: Επιδιώκει να αμβλύνει τον ανταγωνισμό μεταξύ των λιμένων, εισάγοντας ένα τυποποιημένο, περιφερειακό τέλος βιωσιμότητας για την υποστήριξη των τοπικών υποδομών.

ΜΕΣΑ ΑΠΟ τη διαλιμενική συνεργασία και τη διαφοροποίηση του ισοζυγίου κόστους και οφέλους, οι ελληνικές παράκτιες κοινωνίες θα μπορούν να διαχειρίζονται πιο αποτελεσματικά τις προκλήσεις του κλάδου.

Με αυτόν τον τρόπο, το τουριστικό μοντέλο της χώρας θα έχει την ευκαιρία να εξελιχθεί πέρα από τη λογική της μαζικής κινητικότητας.

Αυτές οι κατευθύνσεις, ξεκινώντας από τον τουρισμό κρουαζιέρας, μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για μια ευρύτερη εθνική πολιτική τουρισμού.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.