Το πιο επικίνδυνο πέρασμα στον κόσμο

Κάθε μέρα στον Περσικό Κόλπο δεκάδες δεξαμενόπλοια περιμένουν τη σειρά τους για να περάσουν από ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα πλάτους μόλις 39 χιλιομέτρων. Από εκεί διέρχεται σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.

Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένας ναυτιλιακός διάδρομος. Είναι η ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Και κάθε φορά που η ένταση κλιμακώνεται μεταξύ Ιράν και Δύσης, ο κόσμος κοιτάζει εκεί.

Σήμερα, με τα πλήγματα Ισραήλ–ΗΠΑ κατά του Ιράν και την Τεχεράνη να εξαπολύει αντίποινα, το ερώτημα επανέρχεται: Θα επιχειρήσει το Ιράν να κλείσει το πιο επικίνδυνο πέρασμα στον κόσμο; Η ναυτιλιακή κοινότητα παρακολουθεί σε αυξημένη επιφυλακή. 53 ελληνικών συμφερόντων πλοία βρίσκονται στον Κόλπο. 

Η γεωγραφία της ισχύος

Το στενό συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Από εκεί περνά το πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κουβέιτ, του Ιράκ και του ίδιου του Ιράν.

Η ναυσιπλοΐα γίνεται σε δύο λωρίδες πλάτους μόλις λίγων χιλιομέτρων — μία για κάθε κατεύθυνση. Αυτό σημαίνει ότι ένα μόνο περιστατικό μπορεί να παραλύσει τη ροή.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι ΗΠΑ διατηρούν ισχυρή ναυτική παρουσία στην περιοχή επί δεκαετίες. Ο έλεγχος του Ορμούζ είναι έλεγχος της παγκόσμιας ενέργειας.

Το προηγούμενο του «Πολέμου των Τάνκερ»

Στη δεκαετία του 1980, κατά τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ, τα Στενά μετατράπηκαν σε πεδίο επιθέσεων κατά δεξαμενόπλοιων. Η περίοδος έμεινε γνωστή ως «Πόλεμος των Τάνκερ».

Ναρκοθετήσεις, πυραυλικές επιθέσεις, αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή. Το μήνυμα ήταν σαφές: το Ιράν μπορεί να μην κλείσει τυπικά το πέρασμα, αλλά μπορεί να το κάνει επικίνδυνο.

Το 2019, μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία για τα πυρηνικά, ιρανικές δυνάμεις κατέλαβαν ή παρενόχλησαν εμπορικά πλοία. Οι τιμές του πετρελαίου αντέδρασαν άμεσα.

Πόσο θα κόστιζε ένα κλείσιμο;

Περίπου το 20%-30% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου περνά από εκεί. Αν η ροή διακοπεί:

• Το Brent θα μπορούσε να εκτιναχθεί απότομα πάνω από τα 100 δολάρια.
• Ο πληθωρισμός θα δεχόταν νέο σοκ.
• Οι κεντρικές τράπεζες θα εγκλωβίζονταν μεταξύ ύφεσης και ανατιμήσεων.
• Οι ναυλαγορές δεξαμενόπλοιων θα κατέγραφαν εκρηκτική άνοδο.

Η Ελλάδα, με έναν από τους μεγαλύτερους στόλους στον κόσμο παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.

REUTERS/Dado Ruvic/IllustrationΜπορεί πραγματικά να το κλείσει το Ιράν;

Θεωρητικά, ναι — μέσω ναρκοθετήσεων, πυραυλικών επιθέσεων ή παρεμπόδισης ναυσιπλοΐας.

Πρακτικά, όμως, ένα πλήρες κλείσιμο θα ισοδυναμούσε με ευθεία σύγκρουση με τις χώρες του Κόλπου. Και θα έπληττε και το ίδιο το Ιράν, που εξάγει πετρέλαιο από το ίδιο πέρασμα.

Πιο πιθανό θεωρείται ένα «ελεγχόμενο χάος»: περιορισμένες επιθέσεις, αύξηση του ρίσκου, εκτίναξη ασφαλίστρων και νευρικότητα στις αγορές.

Η αγορά ήδη ακούει τον ήχο

Ακόμη και πριν ξεκινήσει η επιχείρηση ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν, με βάση τις πληροφορίες και μόνο για επικείμενο πλήγμα, το Brent είχε σκαρφαλώσει σε υψηλά επταμήνου.

Οι αγορές δεν περιμένουν να κλείσει το Ορμούζ. Αρκεί να φοβηθούν ότι μπορεί να κλείσει.

Στον κόσμο της ενέργειας, η προσδοκία είναι συχνά πιο ισχυρή από το γεγονός.

Το πέρασμα που δεν έχει κλείσει ποτέ

Παρά τις απειλές, τα Στενά του Ορμούζ δεν έχουν κλείσει ποτέ πλήρως. Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι ένα τέτοιο βήμα θα προκαλούσε διεθνή συσπείρωση εναντίον της — ακόμη και από χώρες όπως η Κίνα, που εξαρτώνται από τον Κόλπο για την ενεργειακή τους ασφάλεια.

Αλλά όσο η σύγκρουση Ισραήλ–ΗΠΑ με το Ιράν κλιμακώνεται, το Ορμούζ μετατρέπεται ξανά σε παγκόσμιο βαρόμετρο κινδύνου.

Μια υδάτινη λωρίδα 39 χιλιομέτρων κρατά στα χέρια της τις τιμές της βενζίνης, τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών και την ισορροπία της παγκόσμιας οικονομίας.

Και αυτό το γνωρίζουν όλοι.