Μερικές φορές μια φωτογραφία αρκεί για να προκαλέσει μεγαλύτερη πολιτική συζήτηση από μια ολόκληρη ομιλία. Και οι εικόνες του Αλέξη Τσίπρα από το Άγιο Όρος κατάφεραν ακριβώς αυτό: να προκαλέσουν αντιδράσεις από διαφορετικές και αντίθετες πλευρές του πολιτικού φάσματος. Ο πρώην πρωθυπουργός έγινε αντικείμενο κριτικής και σχολιασμού από εχθρούς και πρώην φίλους και συντρόφους.
Από τον Άδωνι Γεωργιάδη και την κυβερνητική κριτική περί «rebranding» μέχρι τη Ζωή Κωνσταντοπούλου ή ακόμα και τον Κυριάκο Βελόπουλο, τα πυρά μπορεί να έχουν διαφορετική αφετηρία, συναντώνται όμως σε ένα σημείο: στην προσπάθεια να αποκωδικοποιηθεί πολιτικά η παρουσία του Τσίπρα στην Αθωνική Πολιτεία. Αξίζει να σημειωθεί ότι όταν ο Αλέξης Τσίπρας βρέθηκε στο Άγιο Όρος 12 χρόνια πριν και μάλιστα κατά την περίοδο που διατηρούσε τη θέση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, τόσος ντόρος δεν είχε γίνει.
Ο «άθεος» και τα «ιερά» του rebranding
Ο «όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω», Άδωνις Γεωργιάδης επέλεξε την ειρωνεία. «Για άθεος κατά δήλωσή του τα λέει πολύ ωραία πάντως ο άτιμος…», σχολίασε για την ανάρτηση του Τσίπρα, επαναφέροντας μια συζήτηση που στην πραγματικότητα κρατά περισσότερο από μία δεκαετία: τη σχέση ενός πολιτικού, που δεν έχει κρύψει ότι δεν είναι θρησκευόμενος, με την Ορθοδοξία και τους συμβολισμούς της.
Από την άλλη, περισσότερο πολιτική ήταν η παρέμβαση του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη. Αναφερόμενος στην επίσκεψη, υποστήριξε ότι εάν πρόκειται για «ειλικρινή προσχώρηση» στην πίστη είναι καλοδεχούμενη, εάν όμως εντάσσεται στο πλαίσιο ενός rebranding, τότε «υπάρχουν και κάποια ιερά» που δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με αυτόν τον τρόπο.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η ουσία της κυβερνητικής κριτικής. Το Μέγαρο Μαξίμου επιχειρεί να τοποθετήσει την επίσκεψη μέσα στη συνολικότερη πολιτική επανεμφάνιση του Τσίπρα και να δημιουργήσει το ερώτημα κατά πόσο οι κινήσεις του αποτελούν αυθεντική εξέλιξη των απόψεών του ή μια προσπάθεια ανακατασκευής της δημόσιας εικόνας του. Εμμέσως πλην σαφώς αποδίδουν πολιτική σκοπιμότητα και την αναδεικνύουν με το δικό τους τρόπο.
Μόνο που ο πρώην πρωθυπουργός δεν βρέθηκε αντιμέτωπος αποκλειστικά με τη Δεξιά. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου ήταν εξαιρετικά αιχμηρή. «Πήγε να ψάλει ο Τσίπρας;», αναρωτήθηκε, για να προσθέσει ότι «η κοινωνία έχει αρκετούς θεομπαίχτες υποστεί, δεν χρειαζόμαστε άλλον έναν». Η κριτική της δεν αφορά τόσο τη θρησκεία όσο την πολιτική αυθεντικότητα. Η πρόεδρος της Πλεύσης επιχειρεί να εντάξει την επίσκεψη στη συνολικότερη κριτική της απέναντι στον πρώην πρωθυπουργό, παρουσιάζοντας τη δημόσια εικόνα του ως πολιτική κατασκευή.
Είναι ίσως περιττό να θυμίσουμε ότι το 2014 η κα Κωνσταντοπούλου, ούσα τότε στενή συνεργάτιδα του Αλέξη Τσίπρα στον ΣΥΡΙΖΑ, δεν είχε κάνει καμία κριτική για την επίσκεψή του στο Άγιο Όρος. Τέλος, η κριτική που έγινε στον πρώην πρωθυπουργό, από τον Κυριάκο Βελόπουλο είναι τουλάχιστον αστεία. Και είναι αστεία επειδή ακριβώς προέρχεται από τον άνθρωπο που διαφήμιζε πως έχει στην κατοχή του τις… επιστολές του Ιησού.
2014-2026, δώδεκα χρόνια μετά
Όταν ο Αλέξης Τσίπρας βρέθηκε στην Αθωνική Πολιτεία το 2014 ήταν η περίοδος που επιχειρούσε να μετατρέψει έναν ΣΥΡΙΖΑ της ριζοσπαστικής Αριστεράς σε πλειοψηφικό πολιτικό ρεύμα. Σήμερα, 12 χρόνια μετά το ερώτημα αφορά το εύρος της απεύθυνσης που επιδιώκει για την ΕΛΑΣ και κατά πόσο αυτή μπορεί να ξεπεράσει τα παραδοσιακά σύνορα του αριστερού ακροατηρίου. Υπό αυτό το πρίσμα, η εικόνα του Τσίπρα στο Άγιο Όρος αποκτά αναπόφευκτα πολιτικό συμβολισμό.
Αυτό όμως δημιουργεί μια δύσκολη ισορροπία. Όσο περισσότερο διευρύνεται η πολιτική απεύθυνση, τόσο εντονότερα εμφανίζεται από τμήματα της Αριστεράς το ερώτημα εάν πρόκειται για διεύρυνση ή για μετατόπιση. Η αλήθεια είναι πάντως ότι οι εξ αριστερών κριτική δεν περίμενε το Άγιο Όρος για να διατυμπανίσει ότι ο πρώην πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ έχει απομακρυνθεί από την Αριστερά.
Παράλληλα όσο ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να υπερβεί τις παλιές διαχωριστικές γραμμές, τόσο ευκολότερα οι αντίπαλοί του από τη Δεξιά μπορούν να μιλούν για πολιτικό rebranding. Έτσι εξηγείται ίσως και το παράδοξο της υπόθεσης. Η ίδια φωτογραφία ενοχλεί διαφορετικούς ανθρώπους για ακριβώς αντίθετους λόγους.
Για ένα κομμάτι της Δεξιάς, παραμένει ο «άθεος» που επιχειρεί τώρα να προσεγγίσει ένα θρησκευόμενο και συντηρητικότερο ακροατήριο. Για ορισμένους επικριτές του από τα αριστερά, αντιθέτως, η εικόνα αυτή μπορεί να εκληφθεί ως ακόμη ένα σημάδι ότι επιχειρεί να απομακρυνθεί από παραδοσιακά σύμβολα και ταυτότητες του χώρου από τον οποίο προέρχεται.
Η μάχη για το νέο εγχείρημα
Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας απέφυγε να δώσει τέτοιο χαρακτήρα στην επίσκεψή του. Έγραψε για την ιστορία, την πολιτιστική κληρονομιά και «το βαθύτερο νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης», χωρίς να παρουσιάσει την παρουσία του εκεί ως κάποια αλλαγή στις προσωπικές θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι εικόνες στερούνται πολιτικού συμβολισμού. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το σημαντικότερο στοιχείο της υπόθεσης.
Η συζήτηση που προκλήθηκε από μια επίσκεψη στο Άγιο Όρος λειτουργεί σαν μικρογραφία μιας πολύ μεγαλύτερης μάχης που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη: της μάχης για την πολιτική ταυτότητα του νέου εγχειρήματος Τσίπρα. Πόσο αριστερό θα είναι, πόσο κεντρώο, πόσο ανοιχτό σε κοινωνικά ακροατήρια που δεν ανήκουν στην ιστορική Αριστερά; Ποια σύμβολα θα κρατήσει και ποια ταμπού θα εγκαταλείψει; Και μέχρι πού μπορεί να φτάσει η διεύρυνση χωρίς να δημιουργήσει αντιδράσεις στο εσωτερικό του δυνητικού ακροατηρίου του;
Υπό αυτή την έννοια, ίσως το σημαντικότερο από όσα συνέβησαν στο Άγιο Όρος να μην βρίσκεται τελικά στο Άγιο Όρος. Βρίσκεται στις αντιδράσεις που ακολούθησαν στην Αθήνα.
Γιατί αυτές δείχνουν ότι κάθε κίνηση του Τσίπρα θα περνά πλέον από δύο διαφορετικά μικροσκόπια: από εκείνο της Δεξιάς που αναζητά την παραμικρή ευκαιρία ώστε να ψέξει τον πρώην πρωθυπουργό αλλά και από εκείνο που προέρχεται από ένα μέρος της Αριστεράς και μετράει τις ιδεολογικές μετατοπίσεις του.
Προς το παρόν πάντως, οι κινήσεις αυτές δεν φαίνεται να επηρεάζουν τον επικεφαλής της ΕΛΑΣ. Μάλλον απολαμβάνει να ασχολούνται μαζί του όλοι, ακόμα και την ώρα που ανεβάζει μια φωτογραφία από το Άγιο Όρος. Οι δε επιθέσεις στο πρόσωπό του, μάλλον συσπειρώνουν το κοινό του, παρά το το αποθαρρύνουν. Το ερώτημα είναι πως θα εκλάβουν αυτές τις κινήσεις εκείνοι που δεν τον ψήφιζαν έως σήμερα και στα πρόσωπα των οποίων ο ίδιος βλέπει δυνητικούς υποστηρικτές.
