Άφθονους ενεργειακούς πόρους, τρόφιμα και το δεύτερο μεγαλύτερο απόθεμα σπάνιων γαιών στον κόσμο. Ελάχιστες χώρες στον κόσμο έχουν σήμερα στα χέρια τους τόσα πολλά όσα η Βραζιλία.
Δεν είναι υπερβολή. Η χώρα διαθέτει και παραγωγή πετρελαίου και άφθονη πράσινη ενέργεια, εξελίσσεται σε αγροτική υπερδύναμη, κάθεται πάνω σε έναν από τους μεγαλύτερους θησαυρούς σπάνιων γαιών στον πλανήτη και προσελκύει δεκάδες δισεκατομμύρια ξένων επενδύσεων.
Κι όμως, καθώς προσέρχεται στις κάλπες, κινδυνεύει να επιβεβαιώσει για ακόμη μία φορά την παλιά ειρωνική ρήση: η Βραζιλία είναι «η χώρα του μέλλοντος – και πάντα αυτό θα είναι». Γιατί στο παρόν συνεχώς κάτι πάει στραβά.
Αυτό είναι το σκληρό συμπέρασμα του Economist, ο οποίος πιστεύει πως η μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής οδεύει προς ακόμη τέσσερα χρόνια πόλωσης και πολιτικού αδιεξόδου.
Αντίπαλοι είναι ο 80χρονος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα και ο Φλάβιο Μπολσονάρου, μεγαλύτερος γιος του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου. Και οι δύο, σύμφωνα με το βρετανικό περιοδικό, κουβαλούν βαριά πολιτικά και οικονομικά βαρίδια.
Ένα πραγματικό Ελ Ντοράντο
Το παράδοξο είναι ότι η διεθνής συγκυρία θα μπορούσε να είναι ιδανική για τη Βραζιλία. Η κρατική Petrobras ανακάλυψε τον Αύγουστο το πρώτο της πετρέλαιο στο Equatorial Margin, ενώ η χώρα διαθέτει ήδη τεράστια παραγωγή από τα κοιτάσματα pre-salt.
Την ίδια στιγμή, το 89% της ηλεκτρικής ενέργειας παράγεται από ανανεώσιμες πηγές, κυρίως υδροηλεκτρικά, ενώ αιολικά και φωτοβολταϊκά έχουν αναπτυχθεί τόσο γρήγορα ώστε το δίκτυο συχνά αδυνατεί να απορροφήσει όλη την παραγωγή.
Η περίσσεια φθηνής πράσινης ενέργειας θα μπορούσε να τροφοδοτήσει data centers και να μετατρέψει τη χώρα σε κέντρο παραγωγής πράσινου χάλυβα και καθαρών καυσίμων για αεροπλάνα και πλοία.
Και δεν είναι μόνο η ενέργεια. Η Βραζιλία αναμένεται φέτος να ξεπεράσει τις ΗΠΑ και να γίνει ο μεγαλύτερος εξαγωγέας αγροτικών προϊόντων στον κόσμο, κυριαρχώντας ήδη σε προϊόντα όπως το βοδινό κρέας, ο καφές, το βαμβάκι, ο χυμός πορτοκαλιού, η σόγια και το ζαχαροκάλαμο.
Κάτω από το έδαφος βρίσκεται ένας ακόμη θησαυρός: η χώρα διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα σπάνιων γαιών παγκοσμίως, αποκτώντας στρατηγική σημασία για τη Δύση στην προσπάθειά της να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα.
Δεν είναι τυχαίο ότι πέρυσι προσέλκυσε 77 δισ. δολάρια ξένων άμεσων επενδύσεων, περισσότερα από κάθε άλλη αναπτυσσόμενη οικονομία πλην της Κίνας και σχεδόν διπλάσια από τα 39 δισ. της Ινδίας.
Λούλα ντα Σίλβα/ REUTERS/Adriano MachadoΧρέος σχεδόν 100% του ΑΕΠ, έλλειμμα πάνω από 9%
Πίσω από αυτόν τον πλούτο, όμως, βρίσκεται μια πολύ διαφορετική οικονομική πραγματικότητα. Τα πραγματικά επιτόκια κινούνται στο 9%, πνίγοντας την ανάπτυξη, αυξάνοντας τις εταιρικές χρεοκοπίες και επιβαρύνοντας τα νοικοκυριά.
Περίπου 9 εκατ. επιχειρήσεις βρίσκονται σε αθέτηση πληρωμών, από 4 εκατ. πριν από μία δεκαετία, ενώ η εξυπηρέτηση χρέους απορροφά το 30% του μέσου οικογενειακού εισοδήματος.
Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκεται το ίδιο το κράτος. Το δημόσιο χρέος πλησιάζει το 100% του ΑΕΠ και το έλλειμμα ξεπερνά το 9%, ενώ η Βραζιλία δαπανά μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕΠ της για τόκους από σχεδόν κάθε άλλη μεγάλη οικονομία.
Και ο Λούλα δεν δείχνει διατεθειμένος να αλλάξει πορεία. Στις 17 Σεπτεμβρίου αύξησε κατά 15% τις παροχές του Bolsa Família, ενώ πρόσφατα δήλωσε ότι πρέπει να τελειώσει «όλη αυτή η ανοησία» περί πλεονασμάτων και δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Ένας προϋπολογισμός που καταβροχθίζεται
Η δημοσιονομική παγίδα είναι βαθύτερη, προειδοποιεί ο Economist. Οι συντάξεις συνδέονται με τον κατώτατο μισθό, ο οποίος αυξάνεται βάσει πληθωρισμού και ανάπτυξης. Για κάθε ένα ρεάλ αύξησης του μηνιαίου κατώτατου μισθού, οι ετήσιες δημόσιες δαπάνες αυξάνονται κατά 400 εκατ. ρεάλ.
Ήδη το 90% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού κατευθύνεται σε υποχρεωτικές δαπάνες, κυρίως συντάξεις. Εάν συνεχιστεί η ίδια τάση, υπολογίζει ο Economist, έως το 2029 δεν θα απομένουν χρήματα για δαπάνες που βρίσκονται στη διακριτική ευχέρεια της κυβέρνησης.
Η Βραζιλία δαπανά το 10% του ΑΕΠ της για συντάξεις – περίπου όσο η πολύ γηραιότερη Ιαπωνία – αλλά επενδύει μόλις το 18% του ΑΕΠ, λιγότερο από το μισό ποσοστό της Ινδίας.
Τα «υπερ-προνόμια» και το σκάνδαλο Banco Master
Στην εικόνα προστίθενται τα προνόμια του κρατικού μηχανισμού. Περισσότεροι από 67.000 δημόσιοι λειτουργοί εισπράττουν αποδοχές πάνω από το συνταγματικό όριο χάρη σε διάφορα επιδόματα, ενώ οι φοροαπαλλαγές προς επιχειρήσεις κοστίζουν πλέον περίπου 7% του ΑΕΠ ετησίως.
Και πάνω από όλα πλανάται το σκάνδαλο της Banco Master. Η κατάρρευση της τράπεζας αποκάλυψε ένα δίκτυο σχέσεων ανάμεσα στον τραπεζίτη Ντανιέλ Βορκάρο, πολιτικούς και δικαστές. Σύμφωνα με τον Economist, στοιχεία από τα κινητά τηλέφωνα του Βορκάρο αποκάλυψαν δεσμούς με σχεδόν τους μισούς δικαστές του Ανώτατου Δικαστηρίου.
Το αποτέλεσμα είναι ένα θεσμικό αδιέξοδο: το Ανώτατο Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ερευνά πολιτικούς για διαφθορά, ενώ οι πολιτικοί είναι εκείνοι που μπορούν να κινήσουν διαδικασίες καθαίρεσης δικαστών.
Φλάβιο Μπολσονάρου/ REUTERS/Pilar OlivaresΛούλα ή Μπολσονάρου – και πάλι αδιέξοδο
Ο Economist δεν βλέπει εύκολη διέξοδο σε κανέναν από τους δύο επικρατέστερους υποψηφίους.
Ο Φλάβιο Μπολσονάρου, γιος του Ζαΐρ Μπολσονάρου, υπόσχεται δημοσιονομική πειθαρχία, αλλά έχει ήδη καταφύγει σε λαϊκιστικές εξαγγελίες. Παράλληλα, τάσσεται υπέρ της απονομής χάριτος στον πατέρα του και επιδιώκει πολύ στενότερη ευθυγράμμιση της Βραζιλίας με τις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Λούλα, από την άλλη, προβάλλει επενδύσεις στην άμυνα, στην τεχνητή νοημοσύνη, στα data centers και στις σπάνιες γαίες και διαθέτει ισχυρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Δεν διαθέτει όμως, κατά το περιοδικό, αξιόπιστο σχέδιο αποκατάστασης των δημόσιων οικονομικών.
Και όποιος κερδίσει θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα κατακερματισμένο Κογκρέσο και πανίσχυρα οργανωμένα συμφέροντα.
Η Βραζιλία, επισημαίνει ο Economist, δεν είναι χαμένη υπόθεση. Μέσα σε λίγες δεκαετίες νίκησε την πείνα, τον υπερπληθωρισμό, τη στρατιωτική δικτατορία και μια απόπειρα πραξικοπήματος. Διαθέτει ισχυρή κοινωνία πολιτών, ελεύθερο Τύπο και ανεξάρτητη ομοσπονδιακή αστυνομία.
Το πρόβλημα είναι ότι, ενώ ο κόσμος βλέπει στη Βραζιλία έναν από τους μεγάλους κερδισμένους της νέας γεωπολιτικής εποχής, η ίδια εξακολουθεί να δυσκολεύεται να ξεφύγει από τις παλιές της παγίδες. Έχει τον πλούτο, την ενέργεια, τα τρόφιμα και τα ορυκτά. Αυτό που δεν φαίνεται να έχει ακόμη είναι την πολιτική που θα της επιτρέψει να τα αξιοποιήσει.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
