Η Μέση Ανατολή όπως τη γνωρίζαμε από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αρχίζει να εξαφανίζεται. Στη θέση της διαμορφώνεται ένα πολύ ευρύτερο και περισσότερο επικίνδυνο γεωπολιτικό πεδίο.
Σε αυτό πόλεμοι, συμμαχίες και ανταγωνισμοί από την Ουκρανία έως την Ινδία και από την Ελλάδα έως το Κέρας της Αφρικής παύουν να αποτελούν ξεχωριστές κρίσεις και αρχίζουν να συνδέονται.
Αυτή είναι η κεντρική θέση μιας μεγάλης ανάλυσης που υπογράφει στη Wall Street Journal ο Βρετανός ιστορικός και συγγραφέας Σάιμον Σίμπαγκ Μόντεφιορε, με τίτλο «The Death of the Old Middle East—and the Dangerous New World Replacing It».
Ο Μόντεφιορε, συγγραφέας μεταξύ άλλων του «Jerusalem: The Biography» και του πρόσφατου «The Cauldron: The Making of the Modern Middle East», βλέπει πίσω από τις αλλεπάλληλες κρίσεις κάτι πολύ μεγαλύτερο: τη σύγκλιση έξι διαφορετικών γεωπολιτικών θεάτρων σε ένα ενιαίο σύστημα ανταγωνισμών.
Και σε αυτό το νέο σύστημα τοποθετεί ρητά και την Ελλάδα.
Η Ελλάδα και το Βυζαντινό Θέατρο
Η Αθήνα εμφανίζεται στην ανάλυση της Wall Street Journal ως ένας από τους κρίκους που συνδέουν τη Μέση Ανατολή με τη Νότια Ευρώπη.
Ο Μόντεφιορε αναφέρεται στην αμυντική συμφωνία ύψους 3,5 δισ. δολαρίων που υπέγραψε τον Αύγουστο η Ελλάδα με το Ισραήλ, υπογραμμίζοντας ότι είναι η μεγαλύτερη συμφωνία εξαγωγής οπλικών συστημάτων στην ιστορία του Ισραήλ. Στο επίκεντρο βρίσκεται το δίκτυο αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Η σημασία της Ελλάδας, όμως, για τον ιστορικό δεν εξαντλείται σε μία εξοπλιστική συμφωνία. Ένα από τα έξι μέτωπα που περιγράφει το ονομάζει χαρακτηριστικά «Βυζαντινό Θέατρο».
Στην ανάγνωσή του, η Τουρκία παραμένει η κατεξοχήν δύναμη-γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, χριστιανικού και μουσουλμανικού κόσμου. Υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, όμως, επιχειρεί να προβάλει ταυτόχρονα τη στρατιωτική και οικονομική της ισχύ, την ισλαμική της ταυτότητα και την οθωμανική κληρονομιά της.
Αυτή η προσπάθεια προβολής ισχύος προς τη Νότια Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή τη φέρνει, σύμφωνα με τον Μόντεφιορε, αντιμέτωπη όχι μόνο με το Ισραήλ αλλά και με την Ελλάδα.
Οι ελληνοτουρκικές θαλάσσιες διαφορές και οι ανακαλύψεις φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν, κατά την ανάλυσή του, ωθήσει την Αθήνα σε στενότερη στρατηγική σύμπλευση με το Ισραήλ.
ΓΡ. ΤΥΠΟΥ ΓΕΝ /EUROKINISSI/Φωτογραφία αρχείουΈξι μέτωπα αρχίζουν να γίνονται ένα
Το επιχείρημα του Μόντεφιορε ξεκινά από μια διαπίστωση: οι παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές της Μέσης Ανατολής δεν αρκούν πλέον για να εξηγήσουν όσα συμβαίνουν.
Οι αντιπαραθέσεις δεν οργανώνονται αποκλειστικά γύρω από το παλιό σχήμα Σουνίτες εναντίον Σιιτών ή Δύση εναντίον Ισλάμ. Τα κράτη κινούνται ολοένα περισσότερο με βάση το ψυχρό συμφέρον: ασφάλεια, στρατιωτική ισχύ, τεχνολογία, ενέργεια και οικονομία.
Στο κέντρο παραμένουν τρεις μεγάλες περιφερειακές στρατιωτικές δυνάμεις: Τουρκία, Ιράν και Ισραήλ.
Το Ιράν μάχεται για την επιβίωση και την επιρροή του στον Κόλπο. Η Τουρκία επιχειρεί, κατά τον ιστορικό, να εδραιώσει μια νεοοθωμανική παρουσία στη Συρία και ευρύτερα στην περιοχή. Το Ισραήλ αναζητεί ένα νέο πλαίσιο ασφαλείας.
Γύρω τους κινούνται η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και οι μοναρχίες του Κόλπου, ενώ πάνω από το περιφερειακό παιχνίδι βρίσκονται οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία.
Από την Ουκρανία στον Κόλπο
Το πρώτο από τα έξι σημεία σύγκλισης είναι ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας. Η σχέση Μόσχας–Τεχεράνης από τη μία πλευρά και οι νέες συμφωνίες ασφαλείας του Κιέβου με χώρες του Κόλπου από την άλλη ενώνουν πλέον το ουκρανικό μέτωπο με την αντιπαράθεση Ιράν–Ισραήλ–ΗΠΑ.
Το δεύτερο βρίσκεται στον Καύκασο και στην Κεντρική Ασία. Η Τουρκία ενισχύει τους δεσμούς της με το Αζερμπαϊτζάν, ενώ η Αρμενία εξοπλίζεται από την Ινδία. Το Πακιστάν συνδέεται με την Τουρκία, η Ινδία με το Ισραήλ, και το Καζακστάν επιχειρεί να απομακρυνθεί από την παραδοσιακή ρωσική επιρροή.
Και ακριβώς δίπλα βρίσκεται το τρίτο, το «Βυζαντινό Θέατρο», όπου μπαίνουν η Ελλάδα, η Τουρκία, το Ισραήλ και η Ανατολική Μεσόγειος.
Ο πυρηνικός κίνδυνος της Νότιας Ασίας
Ακόμη πιο επικίνδυνη είναι η σύνδεση με τη Νότια Ασία. Ινδία και Πακιστάν είναι δύο πυρηνικές δυνάμεις με ιστορική αντιπαλότητα.
Την ίδια ώρα, το Πακιστάν εμβαθύνει τις σχέσεις του με Σαουδική Αραβία και Τουρκία, ενώ η Ινδία ισορροπεί ανάμεσα στη στρατηγική της προσέγγιση με το Ισραήλ και στις παραδοσιακές σχέσεις της με το Ιράν και τη Ρωσία.
Σε αυτό το πλέγμα εντάσσεται και ο οικονομικός διάδρομος India–Middle East–Europe (IMEC), που φιλοδοξεί να συνδέσει την Ινδία, τον Κόλπο και την Ευρωπαϊκή Ένωση και ο οποίος, κατά τον Μόντεφιορε, θα μπορούσε μελλοντικά να επανέλθει στο προσκήνιο.
ShutterstockΗ μάχη μεταφέρεται στην Αφρική
Τα επόμενα δύο μέτωπα βρίσκονται στην Αφρική. Σουδάν, Σομαλία, Αιθιοπία και Ερυθρά Θάλασσα έχουν μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνισμού περιφερειακών δυνάμεων. Ισραήλ, Τουρκία, Αίγυπτος, Ιράν και χώρες του Κόλπου διεκδικούν επιρροή, πρόσβαση σε λιμάνια, εμπορικούς δρόμους, πρώτες ύλες και στρατηγικά σημεία.
Στο Σαχέλ, την ίδια ώρα, ασταθή καθεστώτα, τζιχαντιστικές οργανώσεις και η παρουσία εξωτερικών δυνάμεων δημιουργούν έναν ακόμη κρίκο μιας αλυσίδας που μπορεί να φτάσει έως τη Λιβύη και την Αίγυπτο.
Είναι ακόμη «Μέση Ανατολή»;
Για τον Μόντεφιορε, η γεωγραφική έννοια της Μέσης Ανατολής ίσως να μην επαρκεί πλέον. Η περιοχή που πρέπει να παρακολουθούν κυβερνήσεις και επιχειρήσεις εκτείνεται πια από τη Νότια Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική έως τη Νότια Ασία και την Ανατολική Αφρική.
Και αυτή ακριβώς η διασύνδεση είναι ταυτόχρονα η μεγάλη αλλαγή και ο μεγάλος κίνδυνος.
Διότι όσο περισσότερο ενώνονται τα διαφορετικά μέτωπα τόσο αυξάνεται η πιθανότητα μια σχετικά περιορισμένη σύγκρουση να πυροδοτήσει αντιδράσεις πολύ μακριά από το αρχικό της σημείο.
REUTERSΟ φόβος του «flashover»
Ο ιστορικός χρησιμοποιεί έναν όρο από τη δυναμική των πυρκαγιών: flashover. Είναι η στιγμή κατά την οποία διαφορετικές εστίες φωτιάς ενώνονται και η πυρκαγιά μετατρέπεται σχεδόν ακαριαία σε γενικευμένη ανάφλεξη.
Αυτός είναι και ο γεωπολιτικός κίνδυνος που βλέπει σήμερα: ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας να συνδεθεί ακόμη περισσότερο με τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν–Ισραήλ και αυτή, με τη σειρά της, με μια ενδεχόμενη νέα ανάφλεξη μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, μια κρίση στα Στενά του Ορμούζ, μια σύγκρουση στην Ερυθρά Θάλασσα ή μια ανατροπή ισορροπιών στον Καύκασο δεν μένει πια τοπική. Οι εμπορικές οδοί, οι αγωγοί, η ενέργεια και οι αμυντικές συμμαχίες μεταφέρουν το σοκ από το ένα γεωπολιτικό θέατρο στο άλλο.
Και κάπου εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η ελληνική διάσταση της ανάλυσης της Wall Street Journal. Η Ελλάδα δεν εμφανίζεται απλώς ως ευρωπαϊκό κράτος που παρακολουθεί όσα συμβαίνουν στη Μέση Ανατολή. Στον χάρτη του Μόντεφιορε βρίσκεται μέσα σε ένα από τα σημεία όπου τα διαφορετικά γεωπολιτικά μέτωπα συναντώνται: απέναντι στην Τουρκία, δίπλα στο Ισραήλ και πάνω στις ενεργειακές και στρατηγικές γραμμές της Ανατολικής Μεσογείου.
Η «παλιά Μέση Ανατολή» μπορεί πράγματι να αλλάζει. Το καινούργιο που αναδύεται, όμως, έχει ήδη φτάσει πολύ πιο κοντά στην Ευρώπη – και στην Ελλάδα.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
