Ο πόλεμος με στόχο την ταχεία ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος διανύει ήδη τον όγδοο μήνα, χωρίς καμία προοπτική τερματισμού. Το πρώτο συμπέρασμα είναι σαφές: η ανθρώπινη ηλιθιότητα και η ανθρώπινη εφευρετικότητα δεν πρέπει ποτέ να υποτιμώνται. Μέχρι στιγμής, οι δύο δυνάμεις ισορροπούν οριακά, όμως το μεγάλο ερώτημα παραμένει το πόσο θα διαρκέσει αυτή η ισοπαλία.
Σε μια καθηλωτική ανάλυση, ο Τζον Μιρσχάιμερ του Πανεπιστημίου του Σικάγο χαρακτηρίζει τη σύγκρουση κατά του Ιράν ως «τη μητέρα όλων των στρατηγικών λαθών», γραφει στους Financial Times ο Μάρτιν Γουλφ.
Όπως επισημαίνει ο κορυφαίος αναλυτής, οι ΗΠΑ ενεπλάκησαν στον πόλεμο βασισμένες στο ψεύτικο αφήγημα ότι η Τεχεράνη βρισκόταν ένα βήμα πριν από την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Η Ουάσιγκτον πίστεψε τυφλά ότι η αεροπορική ισχύς αρκούσε για να επιβάλει αλλαγή καθεστώτος, στρατηγική που ιστορικά δεν απέδωσε ποτέ. Παράλληλα, το αμερικανικό επιτελείο στερείτο εναλλακτικού σχεδίου για την αντιμετώπιση του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν.
Η αποτυχία των ΗΠΑ είναι καθολική, καθώς δεν επιτεύχθηκε κανένας από τους τέσσερις κεντρικούς στόχους:
-Η ανατροπή του καθεστώτος.
-Ο τερματισμός του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος εμπλουτισμού.
-Η εξουδετέρωση του πυραυλικού οπλοστασίου μεγάλου βεληνεκούς.
-Η διακοπή της ιρανικής στήριξης προς τη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ προκαλεί ήδη ισχυρούς τριγμούς στην παγκόσμια οικονομία, με κίνδυνο περαιτέρω επιδείνωσης. Ταυτόχρονα, το δίκτυο των αμερικανικών συμμαχιών στον Κόλπο και διεθνώς έχει υποστεί βαρύτατο πλήγμα. Όλες αυτές οι διαπιστώσεις, μάλιστα, αποτελούν μόλις το μισό μέρος του συνολικού κατηγορητηρίου.
«Οι οικονομικές επιπτώσεις αποδείχθηκαν εκπληκτικά συγκρατημένες»
Το μέγεθος της στρατηγικής βλακείας προκαλεί πράγματι εντύπωση, καθώς ακόμη και τώρα είναι αδύνατον να προβλεφθεί η τελική έκβαση. Υπάρχει, ωστόσο, ένα ισχυρό αντεπιχείρημα. Μπορεί ο πόλεμος να αποτελεί τραγικό σφάλμα, αλλά οι οικονομικές επιπτώσεις αποδείχθηκαν εκπληκτικά συγκρατημένες.
Όπως επισήμανε τον Αύγουστο ο Γιοχάνες Ουρπελάινεν της Σχολής Προηγμένων Διεθνών Σπουδών Johns Hopkins, οι αρχικές εκτιμήσεις των ειδικών προέβλεπαν ότι το σοκ στην εφοδιαστική αλυσίδα θα εκτίνασσε την τιμή του πετρελαίου στα 200 δολάρια ανά βαρέλι, πυροδοτώντας καλπάζοντα πληθωρισμό και παγκόσμια ύφεση. Αντίθετα, η τιμή του μαύρου χρυσού κορυφώθηκε στα 126 δολάρια τον Απρίλιο του 2026, ενώ σήμερα η πραγματική τιμή του αργού πετρελαίου κινείται κοντά στον μακροπρόθεσμο μέσο όρο από το 1972.
Ανθρώπινη εφευρετικότητα, η απάντηση
Πώς εξηγείται όμως αυτή η ανατροπή, όταν ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποιούσε τον Μάρτιο ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη απειλή στην ιστορία της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας; Η απάντηση κρύβεται στην ανθρώπινη εφευρετικότητα.
Σύμφωνα με τον Ουρπελάινεν, η ανατροπή αυτή οφείλεται σε τέσσερις παράγοντες. Πρώτον, η ενεργειακή μετάβαση έχει περιορίσει την εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από το πετρέλαιο. Δεύτερον, οι εφοδιαστικές αλυσίδες αποδείχθηκαν ιδιαίτερα ανθεκτικές και προσαρμοστικές. Τρίτον, οι πετρελαιοπαραγωγοί χώρες εκτός Μέσης Ανατολής κινήθηκαν ταχύτατα, αυξάνοντας την παραγωγή αργού και φυσικού αερίου. Τέλος, η αξιοποίηση των παγκόσμιων στρατηγικών αποθεμάτων κάλυψε τα όποια κενά.
Η ευελιξία αυτή αποτυπώνεται έντονα και στον ίδιο τον Περσικό Κόλπο. Όπως επισημαίνει ο πρώην διπλωμάτης Μοχάμεντ Ελσουκάρι, μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου οι περιφερειακές εξαγωγές αργού πετρελαίου διαμορφώθηκαν περίπου στα 16,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, παρουσιάζοντας ελεγχόμενη πτώση σε σύγκριση με τα 19,5 εκατομμύρια του Φεβρουαρίου. Από αυτά, μάλιστα, περίπου 9,7 εκατομμύρια βαρέλια εξακολουθούν να διακινούνται μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Ελλείψεις τελικών προϊόντων
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί εντυπωσιακό επίτευγμα, όμως η αγορά καταναλώνει τελικά παράγωγα και όχι αργό πετρέλαιο. Οι σοβαρές ζημιές που έχουν υποστεί τα διυλιστήρια στον Κόλπο προκαλούν σημαντικά προσκόμματα. Καθώς οι συγκεκριμένες μονάδες είναι σχεδιασμένες για την επεξεργασία συγκεκριμένων τύπων αργού πετρελαίου, η αγορά έρχεται πλέον αντιμέτωπη με ελλείψεις τελικών προϊόντων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ντίζελ, η έλλειψη του οποίου ανάγκασε τον Αμερικανό Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να εξετάσει ένα σχέδιο για πλήρη παύση των εξαγωγών από τις ΗΠΑ, το οποίο ωστόσο εγκαλείφθηκε. Παράλληλα, άλλα παράγωγα καταγράφουν πολύ μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών σε σύγκριση με το αργό πετρέλαιο, με κυριότερα το φυσικό αέριο και το θείο.
Ρουμπινί: Βοήθεια από την επενδυτική άνθηση που πυροδότησε η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Παρά τις αντιξοότητες, οι κραδασμοί στον εφοδιασμό πετρελαίου, στις τιμές των καυσίμων και στην παγκόσμια οικονομία παρέμειναν σε εκπληκτικά διαχειρίσιμα επίπεδα. Όπως επισημαίνει ο Νουριέλ Ρουμπινί στο Project Syndicate, η σταθερότητα της διεθνούς οικονομίας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην τεράστια επενδυτική άνθηση που πυροδότησε η Τεχνητή Νοημοσύνη. Ωστόσο, για τη μελλοντική θωράκιση των αγορών, σημασία δεν έχει το τρέχον ύψος των επενδύσεων, αλλά ο ρυθμός ανάπτυξής τους, καθώς και η τελική παραγωγική συνεισφορά της ίδιας της τεχνολογίας. Είναι δεδομένο ότι κάποια στιγμή η επενδυτική δραστηριότητα θα επιβραδυνθεί. Όσο για το αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα φέρει οικονομική απογείωση ή την καταστροφή, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με σιγουριά.
Οι κίνδυνοι του δημόσιου χρέους
Παράλληλα, στο προσκήνιο παραμένουν και άλλες εστίες αστάθειας. Μία από τις κυριότερες αφορά τη βιωσιμότητα του παγκόσμιου χρέους σε μια περίοδο αυξανόμενων επιτοκίων. Στο στόχαστρο των αγορών βρίσκονται ήδη η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ. Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα οξύς για τις χώρες των οποίων το δημόσιο χρέος είναι συντριπτικά βραχυπρόθεσμο, καθώς στερούνται προστασίας απέναντι στις επιπτώσεις που επιφέρει ο υψηλός πληθωρισμός στα επιτόκια δανεισμού.
Ένα από τα κρισιμότερα ερωτήματα είναι το κατά πόσο θα συνεχιστεί η τιτανομαχία ανάμεσα στη στρατηγική βλακεία και την ανθρώπινη εφευρετικότητα. Εάν η ισορροπία διατηρηθεί, το ενεργειακό σοκ θα παραμείνει ελεγχόμενο. Τίποτα όμως δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Η τρέχουσα κατάσταση, και κυρίως η πτώση των μετοχών, έχει ημερομηνία λήξης. Παράλληλα, η αξιοσημείωτη κάμψη της εγχώριας ζήτησης στην Κίνα ενδέχεται να ανατραπεί. Εάν οι άμυνες αυτές καταρρεύσουν, οι τιmêmes του αργού πετρελαίου απειλούν να εκτοξευθούν σε άκρως επικίνδυνα επίπεδα.
Ένα ακόμη μεγαλύτερο ερώτημα αφορά την τελική κατάληξη του ίδιου του πολέμου. Μήπως ο Ντόναλντ Τραμπ οδηγήσει τη σύγκρουση στα άκρα όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των επερχόμενων ενδιάμεσων εκλογών; Μια εκλογική νίκη ίσως του δώσει το ελεύθερο για μεγαλύτερη επιθετικότητα. Αντίθετα, μια ήττα ίσως τον ωθήσει να ξεμπερδέψει βίαια με την Τεχεράνη για να αλλάξει την πολιτική ατζέντα. Αν συμβεί αυτό, είναι άγνωστο μέχρι πού μπορεί να φτάσει το Ιράν στην καταστροφή των πετρελαϊκών υποδομών των γειτονικών κρατών. Το αξιοσημείωτο μέχρι στιγμής είναι ότι το πετρέλαιο του Κόλπου συνεχίζει να ρέει, όμως κανείς δεν εγγυάται ότι η τροφοδοσία δεν θα διαταραχθεί ξανά.
Εναλλακτικά, θα μπορούσε το νέο Κογκρέσο που θα προκύψει από τις κάλπες να βάλει φρένο σε τέτοιες πολεμικές πρωτοβουλίες; Ή μήπως ο Αμερικανός Πρόεδρος απλώς βαρεθεί τη σύγκρουση, επιτρέποντας στις εχθροπραξίες να διολισθήσουν σε μια άτυπη εκεχειρία;
Με πάταγο ή με κλαψούρισμα;
Ένα από τα χαρακτηριστικά των απρόβλεπτων ηγετών είναι ότι χάνουν εύκολα το ενδιαφέρον τους. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι ο Τραμπ βρίσκει πλέον ελκυστικό τον πόλεμο με το Ιράν. Ακόμη και ο ίδιος μάλλον δυσκολεύεται να πείσει τον εαυτό του ότι πέτυχε μια μεγάλη νίκη. Άλλωστε, όπως σωστά επισημαίνει ο Μιρσάιμερ, κανένας από τους αμερικανικούς στόχους δεν υλοποιήθηκε. Το Ιράν μπορεί να έχει υποστεί πλήγματα, όμως το καθεστώς και η περιφερειακή επιρροή του στον Κόλπο παραμένουν ανέπαφα. Ο Τραμπ σίγουρα θα μπει στον πειρασμό να ανακηρύξει μια εικονική νίκη και να προχωρήσει παρακάτω, εξέλιξη που θα ενθουσίαζε την αμερικανική κοινή γνώμη. Μήπως λοιπόν ο πόλεμος τελειώσει όχι με έναν πάταγο, αλλά με ένα άδοξο κλαψούρισμα;
naftemporiki.gr
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
