Το ΙΟΒΕ διατηρεί την πρόβλεψη για ετήσια ανάπτυξη +1,8% σε σταθερές τιμές. Ως προς τις συνιστώσες της ανάπτυξης στο βασικό σενάριο για το 2026, αναμένεται αύξηση των πάγιων επενδύσεων (+6,5%) και των εξαγωγών (+2,5%), επιβράδυνση της ιδιωτικής κατανάλωσης (+1,4%), με επιδείνωση του ελλείμματος στο εξωτερικό ισοζύγιο, καθώς οι εισαγωγές αυξάνονται κατά +3,6%. Ο μέσος πληθωρισμός στο βασικό σενάριο για το 2026 αναμένεται να διαμορφωθεί στο +4,0%, υψηλότερα από τον μέσο όρο στην Ευρωζώνη, ενώ η ανεργία εκτιμάται ότι θα μειωθεί στην περιοχή του 8,6%.
Η κρισιμότερη ερώτηση είναι το πόσο γρήγορα θα μειωθεί η αβεβαιότητα ώστε να ενισχυθούν οι επενδύσεις που θα αυξήσουν την παραγωγικότητα και τους ρυθμούς ανάπτυξης στη συνέχεια. Επί του παρόντος, η αβεβαιότητα μαζί με τον υψηλό κόστος ενέργειας και το αυξανόμενο κόστος χρηματοδότησης αποτελούν επιβαρυντικούς παράγοντες για τις επενδύσεις. Οι θετικές προοπτικές εκφράζονται κυρίως από την εκθετικά αυξανόμενη ένταση των επενδύσεων σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, ιδίως στις ΗΠΑ και την Κίνα. Οι σχετικές εξελίξεις μπορούν να αλλάξουν δραστικά το επίπεδο της παραγωγικότητας και τη δομή της παραγωγής σε πολλούς κλάδους κατά τα επόμενα χρόνια.
Σταθερότητα για την ελληνική οικονομία
Σε αυτό το πλαίσιο προκλήσεων, η ελληνική οικονομία επιδεικνύει σταθερότητα. Οι ρυθμοί μεγέθυνσης του ΑΕΠ δεν έχουν πληγεί σημαντικά και παραμένουν ανώτεροι του μέσου όρου της ευρωζώνης. Το ίδιο ισχύει για την πορεία της ανεργίας και της αύξησης των επενδύσεων, όπου οι τάσεις είναι στην επιθυμητή κατεύθυνση. Δημοσιονομικά δεν υφίσταται ορατός κίνδυνος, ιδίως καθώς το δημόσιο χρέος μπορεί να παραμένει ιδιαίτερα υψηλό, όμως τα ειδικά χαρακτηριστικά του ακόμη επιτρέπουν διαχείριση που στο τρέχον διάστημα δεν έχει υψηλό κόστος.
Η ιδιωτική κατανάλωση παρουσιάζει ανθεκτικότητα, παρά τη δυσμενή επίδραση του πληθωρισμού, ενώ ο τουρισμός συνεχίζει να έχει θετική συμβολή στα εισοδήματα. Ασφαλώς, όμως, η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται ακόμη από σημαντικές αδυναμίες και η διατηρήσιμη ανάπτυξη κατά τα επόμενα χρόνια διέρχεται μέσα από την επίλυση των σχετικών προβλημάτων.
Συνδυαστικά, αυτά εκφράζονται με τον πληθωρισμό, που κυμαίνεται υψηλότερα από την υπόλοιπη ευρωζώνη, το συστηματικά ελλειμματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και το σχετικά χαμηλό επίπεδο επενδύσεων, ιδίως όσων εκφράζουν καινοτομία και ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών. Η ζήτηση στην οικονομία κατά τα τελευταία χρόνια έχει ισχυρότερη δυναμική από την προσφορά και το ονομαστικό επίπεδο εισοδήματος πολλών νοικοκυριών δεν έχει κινηθεί ανοδικά όσο το κόστος διαβίωσης.
Εκτός από τα διαρθρωτικά, υπάρχουν και ειδικότερα προβλήματα που έχουν κληρονομηθεί από τη δεκαετή κρίση χρέους και λειτουργούν σαφώς ανασχετικά, όπως το συσσωρευμένο επενδυτικό κενό που επιβαρύνει την παραγωγικότητα, η επιτάχυνση της δημογραφικής συρρίκνωσης και γήρανσης σε συνέχεια της προηγούμενης εξόδου πολλών νέων ανθρώπων από τη χώρα, και το πλήθος των μη εξυπηρετούμενων δανείων, σημαντικό μέρος των οποίου, δεν επιτρέπει την παραγωγική ενεργοποίηση πολλών επιχειρήσεων. Αν και κατά το επόμενο διάστημα η πορεία της οικονομίας μας συνολικά αναμένεται θετική, η μεσοπρόθεσμη τάση της θα εξαρτηθεί από το εάν θα υπάρξει ενδυνάμωση της επενδυτικής βάσης και στροφή προς παραγωγή υψηλότερης αξίας.
Επί του παρόντος, πάντως, νοικοκυριά και επιχειρήσεις πιέζονται έντονα από τον πληθωρισμό, με κέντρο τις τιμές ενέργειας, μια εικόνα που αναμένεται να επιδεινωθεί και από τη σχετική αύξηση στο κόστος χρήματος. Εύλογα, στον δημόσιο διάλογο όσο και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις είναι κεντρικό το ερώτημα πώς οι κυβερνήσεις μπορούν να παρέμβουν και ποιες προσαρμογές πρέπει να γίνουν στην οικονομική πολιτική. Μία επιφανειακή προσέγγιση, θα ήταν ότι μπορούν και πρέπει να μειωθούν στα προηγούμενα επίπεδα οι τιμές που αυξήθηκαν, με νέες δαπάνες που θα καλυφθούν από τον κρατικό προϋπολογισμό, και πως το μόνο εμπόδιο στο να γίνει αυτό είναι τεχνητά ζητήματα που τίθενται από την μη ανταπόκριση της ευρωπαϊκής ένωσης. Η προσέγγιση αυτή στηρίζεται σε επισφαλείς υποθέσεις και κρύβει κινδύνους.
Συνοψίζοντας, για το 2026, το ΙΟΒΕ διατηρεί την πρόβλεψη για ετήσια ανάπτυξη +1,8% σε σταθερές τιμές. Ως προς τις συνιστώσες της ανάπτυξης στο βασικό σενάριο για το 2026, αναμένεται αύξηση των πάγιων επενδύσεων (+6,5%) και των εξαγωγών (+2,5%), επιβράδυνση της ιδιωτικής κατανάλωσης (+1,4%), με επιδείνωση του ελλείμματος στο εξωτερικό ισοζύγιο, καθώς οι εισαγωγές αυξάνονται κατά +3,6%. Ο μέσος πληθωρισμός στο βασικό σενάριο για το 2026 αναμένεται να διαμορφωθεί στο +4,0%, υψηλότερα από τον μέσο όρο στην Ευρωζώνη, ενώ η ανεργία εκτιμάται ότι θα μειωθεί στην περιοχή του 8,6%.
Η ελληνική οικονομία επιδεικνύει σταθερότητα. Κρίσιμη η επιλογή των μέτρων στήριξης για τον πληθωρισμό
Ενώ οι κυβερνήσεις οφείλουν να παρεμβαίνουν σε ακραίες εξελίξεις στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών, αυτό είναι λάθος να γίνεται με εξουδετέρωση του μηχανισμού των τιμών. Για παράδειγμα, στην αγορά καυσίμων κίνησης, είναι αποτελεσματικότερη η απευθείας υποστήριξη των ιδιωτών, ακόμη και με άμεσες μεταβιβάσεις προς αυτούς ή μείωση των τελών κυκλοφορίας, παρά με επιδότηση της τελικής τιμής, όπως με μείωση των φόρων, καθώς αυτό θα σήμαινε υποστήριξη της κατανάλωσης στις λάθος συνθήκες. Η εικόνα και προτεραιότητες των μέτρων πολιτικής είναι βέβαια διαφορετικές όσον αφορά καύσιμα θέρμανσης ή κίνησης για επαγγελματικά αυτοκίνητα, καθώς έχουν διαφορετική ελαστικότητα υποκατάστασης ή αποτελούν στοιχείο κόστους για την υπόλοιπη οικονομία.
Αντίστοιχα, είναι επικίνδυνο να διαμορφώνεται στους πολίτες της Ευρώπης, με ευθύνη τόσο των ευρωπαϊκών οργάνων όσο και των κυβερνήσεων των κρατών, η εντύπωση ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί είναι το εμπόδιο για την υποστήριξη των πολιτών, ιδίως σε δύσκολες περιστάσεις. Αποτελεί κοινή ευθύνη ο συντονισμός πολιτικών και η χάραξη πολιτικών που δεν θα είναι μεταξύ τους αντιφατικές, ιδίως σε ένα περιβάλλον υψηλών δημοσιονομικών ελλειμμάτων και κόστους χρηματοδότησης.
