Ένας επικοινωνιολόγος προτείνει στον Γκάντι Άιζενκοτ να αφηγηθεί πώς γνωρίστηκαν οι γονείς του σε έναν από τους καταυλισμούς υποδοχής Εβραίων μεταναστών της δεκαετίας του 1950. Είναι μια ιστορία που θα μπορούσε να μιλήσει κατευθείαν σε εκατομμύρια Ισραηλινούς: ξεριζωμός, δυσκολίες, κοινωνική άνοδος.
Υπάρχει μόνο ένα πρόβλημα. Οι γονείς του γνωρίστηκαν σε κιμπούτς. Ο συνομιλητής του απογοητεύεται: αυτή η εκδοχή δεν έχει την ίδια πολιτική δύναμη.
Το περιστατικό, με το οποίο αρχίζει η κοινωνιολόγος Μιχάλ Μπιτόν την ανάλυσή της στη Wall Street Journal, αποκαλύπτει μια διαχωριστική γραμμή του Ισραήλ που συχνά χάνεται στη διεθνή κάλυψη. Πίσω από την αντιπαράθεση για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, τη Γάζα, το Ιράν και τη λειτουργία της δημοκρατίας, υπάρχει μια κοινωνία διαμορφωμένη και από διαφορετικές ιστορίες καταγωγής, αποκλεισμού και ένταξης.
Στο κέντρο της βρίσκονται οι Μιζραχί, οι Εβραίοι με ρίζες στις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Σύμφωνα με την Μπιτόν, οι ίδιοι και οι απόγονοί τους αποτελούν πλέον περισσότερο από το μισό του εβραϊκού πληθυσμού της χώρας. Και στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, η στάση τους μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
Η διπλή μνήμη: καταφύγιο και υποτίμηση
Οι εβραϊκές κοινότητες της περιοχής προϋπήρχαν επί αιώνες του σύγχρονου Ισραήλ. Στο Ιράκ και στην Αίγυπτο η παρουσία τους εκτεινόταν σε περισσότερες από δύο χιλιετίες.
Η άνοδος του αραβικού εθνικισμού και η ίδρυση του Ισραήλ το 1948 άλλαξαν δραματικά τις συνθήκες ζωής τους. Οι εμπειρίες διέφεραν ανά χώρα: διώξεις, βία, επίσημες διακρίσεις, απελάσεις και κατασχέσεις περιουσιών συνδυάστηκαν με την επιθυμία πολλών να συμμετάσχουν στο νέο εβραϊκό κράτος.
Περίπου 650.000 Εβραίοι μετανάστες και πρόσφυγες από τον αραβικό κόσμο έφθασαν στο Ισραήλ τα πρώτα χρόνια μετά την ανεξαρτησία του. Πολλοί εγκαταστάθηκαν στα μααμπαρότ, τους προσωρινούς καταυλισμούς υποδοχής.
Το κράτος τούς πρόσφερε καταφύγιο, αλλά, σύμφωνα με το ρεπορτάζ της WSJ, η κυρίαρχη, κοσμική ελίτ των Ασκενάζι —των Εβραίων ευρωπαϊκής καταγωγής— συχνά αντιμετώπιζε υποτιμητικά τις παραδόσεις τους. Οι Μιζραχί παρέμεναν περισσότερο στους καταυλισμούς και κατευθύνονταν δυσανάλογα σε απομακρυσμένες περιοχές με περιορισμένες οικονομικές ευκαιρίες.
Έτσι, για πολλές οικογένειες, η μνήμη της εγκατάστασης περιλαμβάνει ταυτόχρονα τη σωτηρία και την ταπείνωση.
Γιατί η καταγωγή δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ψήφο
Η Μπιτόν προειδοποιεί ότι οι διακρίσεις μεταξύ κοινοτήτων χρειάζονται προσοχή, έπειτα από τρεις γενιές μεικτών γάμων. Πολλοί Μιζραχί έχουν ενταχθεί στη μεσαία τάξη, έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση και επαγγελματική σταδιοδρομία.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον κοινωνιολόγο Νισίμ Μιζραχί του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, εξακολουθούν να υπερεκπροσωπούνται στην κοινωνική περιφέρεια και να υποεκπροσωπούνται στην ακαδημαϊκή κοινότητα και σε άλλους θεσμούς της ελίτ.
Η ιστορία αυτή δεν τους οδήγησε αναγκαστικά στην Αριστερά. Από την εκλογική νίκη του Μεναχέμ Μπέγκιν το 1977, αποτελούν σταθερό στήριγμα του Λικούντ.
Κατά την ανάλυση της WSJ, πολλοί θεωρούν ότι η Δεξιά σέβεται περισσότερο την οικογένεια, τη θρησκευτική παράδοση και την ταυτότητά τους. Αντίθετα, αντιμετωπίζουν με δυσπιστία μια Αριστερά που πιστεύουν ότι εξακολουθεί να τους προσεγγίζει συγκαταβατικά.
Αυτό εξηγεί και το φαινομενικό παράδοξο: ο Νετανιάχου είναι Ασκενάζι, αλλά το κόμμα του παραμένει πολιτικό σπίτι πολλών Μιζραχί. Ο Άιζενκοτ είναι γιος Μαροκινών μεταναστών, αλλά αυτό δεν του εξασφαλίζει την ψήφο τους.
Ο στρατηγός που δεν θέλει να εκλεγεί λόγω καταγωγής
Ο Άιζενκοτ, επικεφαλής του νέου κόμματος Yashar, μεγάλωσε σε εργατική γειτονιά του Εϊλάτ. Η στρατιωτική του διαδρομή τον οδήγησε στη διοίκηση της Ταξιαρχίας Γκολάνι και στη συνέχεια στην ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων.
Τον Δεκέμβριο του 2023, ο μικρότερος γιος του, Γκαλ, σκοτώθηκε πολεμώντας στη Γάζα.
Παρά το ισχυρό προσωπικό αφήγημα, ο ίδιος αποφεύγει να οργανώσει την εκστρατεία του γύρω από τη μαροκινή καταγωγή του. Δηλώνει ότι δεν βίωσε διακρίσεις και προβάλλει την εργασία, την ευθύνη και την κοινή ισραηλινή ταυτότητα.
Η ατζέντα του περιλαμβάνει την καταπολέμηση της διαφθοράς, στρατιωτική ή εθνική υπηρεσία για όλους και κρατική επιτροπή έρευνας για τις αποτυχίες της 7ης Οκτωβρίου.
Για μέρος των δεξιών ψηφοφόρων, όμως, οι πιθανές συμμαχίες του και η σύνδεσή του με την Αριστερά μετρούν περισσότερο από το οικογενειακό του υπόβαθρο.
Η σύγκρουση για τους θεσμούς έχει και κοινωνικό βάθος
Η δυσπιστία δεν αφορά μόνο την εξωτερική πολιτική. Αγγίζει τα δικαστήρια, τα μέσα ενημέρωσης, τα πανεπιστήμια και τη στρατιωτική ηγεσία.
Πολλοί Μιζραχί ψηφοφόροι, σύμφωνα με τους κοινωνιολόγους που επικαλείται η Μπιτόν, εξακολουθούν να βλέπουν σε αυτούς τους θεσμούς την επιρροή της παλαιάς ασκεναζικής ελίτ.
Υπό αυτό το πρίσμα, η σύγκρουση για τη δικαστική μεταρρύθμιση του Νετανιάχου αποκτά διαφορετική σημασία. Για τους επικριτές της, διακυβεύονται οι θεσμικές εγγυήσεις της δημοκρατίας. Για ορισμένους υποστηρικτές της, το Ανώτατο Δικαστήριο αποτελεί μηχανισμό που μπορεί να ακυρώνει τις επιλογές τους στην κάλπη.
Ανάλογη ένσταση εμφανίζεται και για την επιτροπή έρευνας της 7ης Οκτωβρίου: κάποιοι δεν απορρίπτουν την ανάγκη ανεξάρτητης διερεύνησης, αλλά δυσπιστούν απέναντι στη διαδικασία επιλογής των μελών της από τον πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου.
Οι πολιτικά «άστεγοι» που μπορεί να κρίνουν την αναμέτρηση
Δεν κινούνται, ωστόσο, όλοι οι Μιζραχί προς την ίδια κατεύθυνση. Για τους σταθερά δεξιούς, η επιλογή μπορεί να αφορά ποιο κόμμα του συνασπισμού Νετανιάχου θα στηρίξουν: το Λικούντ, το υπερορθόδοξο Shas ή το Otzma Yehudit του Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ.
Για άλλους, περισσότερο μορφωμένους και κοινωνικά ανερχόμενους, ο Άιζενκοτ προσφέρει πιθανή διέξοδο.
Ο κοινωνικός ακτιβιστής και σχολιαστής Οφίρ Τουμπούλ εκτιμά ότι υπάρχει ένα εκλογικό ακροατήριο αντίστοιχο με 10 έως 12 έδρες της Κνεσέτ που αισθάνεται πολιτικά άστεγο. Πρόκειται για δική του εκτίμηση, όχι για καταγεγραμμένο δημοσκοπικό μέγεθος.
Αυτοί οι μετριοπαθείς, συχνά κεντροδεξιοί ψηφοφόροι μπορεί να αναγνωρίζουν στον Άιζενκοτ έναν άνθρωπο με οικεία διαδρομή, αλλά και μια δυνατότητα αλλαγής χωρίς απόρριψη της ισραηλινής ταυτότητας και της σημασίας της ασφάλειας.
Η στρατιωτική θητεία ως δοκιμασία δικαιοσύνης
Ένα από τα ισχυρότερα σημεία της εκστρατείας του είναι η απαίτηση καθολικής στρατιωτικής ή πολιτικής υπηρεσίας.
Οι εκτεταμένες απαλλαγές των υπερορθόδοξων κοινοτήτων προκαλούν εντάσεις και μέσα στον συνασπισμό της Δεξιάς. Για οικογένειες με ισχυρή παράδοση στρατιωτικής υπηρεσίας, το ζήτημα συνδέεται με την ισότητα των υποχρεώσεων και την αλληλεγγύη.
Ο κοινωνιολόγος Νισίμ Λεόν του Πανεπιστημίου Μπαρ-Ιλάν θεωρεί ότι ο Άιζενκοτ μπορεί να μιλήσει πειστικά σε αυτό το ακροατήριο: ως στρατηγός με κοινωνικές ρίζες και ως πατέρας που έχασε τον γιο του στον πόλεμο.
Ο Νετανιάχου, αντίθετα, εξαρτάται από τα υπερορθόδοξα κόμματα για τη συγκρότηση κυβερνητικής πλειοψηφίας.
Η ιστορική μνήμη πίσω από την ανασφάλεια
Η Μπιτόν συνδέει επίσης τη δυσπιστία απέναντι σε μεγάλες ειρηνευτικές υποσχέσεις με την οικογενειακή μνήμη των διώξεων και του ξεριζωμού από αραβικές χώρες.
Στην ερμηνεία αυτή, η πολιτισμική συγγένεια με τη Μέση Ανατολή συνυπάρχει με την πεποίθηση ότι η ασφάλεια των Εβραίων δεν μπορεί να εξαρτάται από την προστασία άλλων.
Η 7η Οκτωβρίου ενίσχυσε αυτή την ανασφάλεια. Αυτό δεν καθιστά τις πολιτικές επιλογές όλων των Μιζραχί ίδιες, αλλά βοηθά να εξηγηθεί γιατί η ασφάλεια, η κοινότητα και η κρατική ισχύς έχουν τόσο μεγάλο βάρος.
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η κοινωνική μετατόπιση έχει ήδη συντελεστεί, ανεξαρτήτως εκλογικού νικητή. Το ερώτημα είναι ποιος μπορεί να εκπροσωπήσει αυτό το Ισραήλ και με ποιους θεσμούς θα το κυβερνήσει.
Ο Νετανιάχου διεκδικεί ξανά την εμπιστοσύνη ενός ακροατηρίου που έχει στηρίξει επί δεκαετίες τη Δεξιά. Ο Άιζενκοτ επιχειρεί να πείσει μέρος του ότι η αλλαγή εξουσίας δεν σημαίνει εγκατάλειψη των αξιών του. Εκεί μπορεί να κριθεί η εκλογή — και η κατεύθυνση της χώρας μετά από αυτήν.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
