Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες ένας κανόνας στην αντιμετώπιση του HIV παρέμενε σχεδόν απαράβατος: τα αντιρετροϊκά φάρμακα μπορούν να καταστείλουν τον ιό σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, αλλά όταν η θεραπεία διακοπεί, ο HIV συνήθως επιστρέφει μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Ένα μικρό αλλά εντυπωσιακό πείραμα στις ΗΠΑ δείχνει τώρα ότι ο κανόνας αυτός ίσως μπορεί να αλλάξει. Όχι εξαφανίζοντας τον ιό από τον οργανισμό, αλλά εκπαιδεύοντας το ανοσοποιητικό σύστημα να τον κρατά μόνο του υπό έλεγχο.
Τα αποτελέσματα της έρευνας, που παρουσιάζει το Bloomberg, αποτελούν το τελευταίο κεφάλαιο μιας επιστημονικής αναζήτησης που ο Στίβεν Ντικς, ένας από τους κορυφαίους ερευνητές του HIV, ξεκίνησε πριν από περισσότερα από 30 χρόνια στη θρυλική Ward 86 του San Francisco General Hospital.
Επτά στους δέκα χωρίς θεραπεία
Από το 2020, δέκα άνθρωποι με HIV συμμετείχαν σε μια εξαιρετικά απαιτητική μελέτη που σχεδίασε και διηύθυνε ο Ντικς.
Καθένας πραγματοποίησε περίπου 50 επισκέψεις στο νοσοκομείο και έλαβε σειρά πειραματικών θεραπειών που στόχευαν στην ενίσχυση διαφορετικών μηχανισμών του ανοσοποιητικού συστήματος.
Στη συνέχεια ήρθε η κρίσιμη στιγμή: υπό στενή ιατρική παρακολούθηση, οι συμμετέχοντες διέκοψαν τα αντιρετροϊκά φάρμακα που κρατούσαν τον HIV κατασταλμένο.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, ο ιός επανεμφανίζεται μέσα σε λίγες εβδομάδες. Αυτή τη φορά συνέβη κάτι διαφορετικό.
Επτά από τους δέκα διατήρησαν τον HIV υπό έλεγχο χωρίς θεραπεία. Έξι κράτησαν τα επίπεδα του ιού χαμηλά επί μήνες, ενώ σε έναν συμμετέχοντα ο HIV δεν είχε επιστρέψει σε ανιχνεύσιμα επίπεδα περισσότερο από 18 μήνες αργότερα.
«Για πρώτη φορά, εμείς και άλλες ομάδες δείχνουμε ότι μπορούμε να αναδιαμορφώσουμε ουσιαστικά την ανοσολογική απόκριση στον HIV, ώστε να οδηγεί σε μερικό έλεγχο, τουλάχιστον σε ορισμένους ανθρώπους», λέει ο Ντικς.
Δεν είναι ακόμη θεραπεία
Τα αποτελέσματα είναι σημαντικά, αλλά χρειάζονται προσοχή. Η μελέτη περιελάμβανε μόλις δέκα ανθρώπους, δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου και το θεραπευτικό σχήμα ήταν τόσο σύνθετο ώστε απέχει πολύ από το να μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην καθημερινή ιατρική πρακτική.
Ο στόχος, όμως, σε αυτή τη φάση, όπως εξηγουν ειδικοί στο Bloomberg, ήταν διαφορετικός: να αποδειχθεί ότι είναι εφικτό να «πειραχτεί» το ανοσοποιητικό σύστημα με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί να συγκρατεί τον HIV ακόμη και όταν αποσύρονται τα φάρμακα.
Το επόμενο βήμα είναι να εντοπιστεί ποιο τμήμα του σύνθετου θεραπευτικού σχήματος προκάλεσε αυτή την αντίδραση και εάν μπορεί να αναπαραχθεί με πολύ απλούστερο τρόπο σε πολύ περισσότερους ανθρώπους.
Οι άνθρωποι που ελέγχουν φυσικά τον HIV
Η ιδέα πίσω από το πείραμα γεννήθηκε από μια μικρή και εξαιρετικά σπάνια ομάδα ασθενών, γνωστών ως elite controllers.
Πρόκειται για ανθρώπους των οποίων το ανοσοποιητικό σύστημα κατορθώνει φυσικά να κρατά τον HIV υπό έλεγχο χωρίς αντιρετροϊκή θεραπεία.
Ήδη από τη δεκαετία του 1990, οι επιστήμονες είχαν διαπιστώσει ότι σημαντικό ρόλο σε αυτή την ασυνήθιστη άμυνα παίζουν τα λεγόμενα «φονικά» Τ-κύτταρα.
Η ύπαρξη αυτών των ανθρώπων γέννησε μια διαφορετική προσέγγιση στο πρόβλημα: εάν ο οργανισμός ορισμένων ασθενών μπορεί να ελέγξει μόνος του τον ιό, μήπως είναι δυνατόν να διδαχθεί το ανοσοποιητικό των υπολοίπων να κάνει το ίδιο;
Σαν «γάτα που περιμένει το ποντίκι»
Στο πρόσφατο πείραμα χρησιμοποιήθηκαν πολλές προσεγγίσεις ταυτόχρονα. Ανάμεσά τους ήταν ένα θεραπευτικό εμβόλιο για την ενίσχυση των Τ-κυττάρων που καταπολεμούν τον HIV και εργαστηριακά παραγόμενα αντισώματα σχεδιασμένα τόσο για να περιορίζουν τον ιό όσο και για να κινητοποιούν το ανοσοποιητικό εναντίον του.
Οι επιστήμονες εντόπισαν ανοσοκύτταρα που έμοιαζαν να βρίσκονται σε κατάσταση ετοιμότητας εβδομάδες πριν ο HIV γίνει και πάλι ανιχνεύσιμος.
Η ανοσολόγος Ρέιτσελ Ρουτισχάουζερ τα παρομοίασε με «μια γάτα που περιμένει να ορμήσει στο ποντίκι».
Και η CAR T-cell μπαίνει στη μάχη
Ενθαρρυντικές ενδείξεις υπάρχουν και από μια τεχνολογία που έχει ήδη αλλάξει τη θεραπεία ορισμένων μορφών καρκίνου: την CAR T-cell therapy.
Σε ξεχωριστή μελέτη εννέα ατόμων, η ομάδα του Ντικς τροποποίησε γενετικά τα Τ-κύτταρα των ίδιων των ασθενών ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν τον HIV και στη συνέχεια τα επανεισήγαγε στον οργανισμό τους.
Δύο από τους συμμετέχοντες κατάφεραν να διατηρήσουν τον ιό κατασταλμένο για παρατεταμένο διάστημα χωρίς αντιρετροϊκή θεραπεία. Στον έναν, το διάστημα αυτό ξεπέρασε τα δύο χρόνια.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι διαφορετικές ερευνητικές ομάδες αρχίζουν πλέον να αναγνωρίζουν κομμάτια του ίδιου μηχανισμού: τι ακριβώς επιτρέπει σε ορισμένα ανοσοποιητικά συστήματα να ελέγχουν τον HIV μετά τη διακοπή των φαρμάκων.
Ο άνθρωπος που απέδειξε ότι ο HIV μπορεί να νικηθεί
Καθοριστική στιγμή στην πορεία της έρευνας υπήρξε ο Τίμοθι Ρέι Μπράουν, ο περίφημος «ασθενής του Βερολίνου» και ο πρώτος άνθρωπος που θεωρήθηκε ότι θεραπεύτηκε από τον HIV.
Ο Μπράουν είχε υποβληθεί το 2007 σε μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων για τη θεραπεία λευχαιμίας. Ο δότης έφερε μια σπάνια γενετική μετάλλαξη που εμποδίζει τον HIV να εισέλθει στα κύτταρα που συνήθως προσβάλλει.
Όταν ο Μπράουν διέκοψε τα αντιρετροϊκά φάρμακα, ο ιός δεν επέστρεψε. Η συγκεκριμένη διαδικασία είναι υπερβολικά επικίνδυνη για να χρησιμοποιηθεί ως θεραπεία του HIV σε ανθρώπους που δεν χρειάζονται μεταμόσχευση για άλλη σοβαρή ασθένεια.
Απέδειξε, όμως, κάτι θεμελιώδες: η παρουσία του HIV στον ανθρώπινο οργανισμό δεν είναι κατ’ ανάγκην μη αναστρέψιμη.
Από μια πτέρυγα γεμάτη ετοιμοθάνατους σε μια διαφορετική εποχή
Όταν ο Ντικς έφτασε στη Ward 86 το 1993, περισσότερο από το μισό νοσοκομείο ήταν γεμάτο με νέους, μέχρι πρότινος υγιείς ανθρώπους που πέθαιναν από μια τότε ανίατη ασθένεια.
Το AIDS σκότωνε περισσότερους από 1.000 ανθρώπους τον χρόνο στο Σαν Φρανσίσκο το 1995. Τρία χρόνια αργότερα, μετά την εμφάνιση των ισχυρών συνδυασμών αντιρετροϊκών φαρμάκων, οι θάνατοι είχαν μειωθεί σε λιγότερους από 200.
Σήμερα τα σύγχρονα φάρμακα μπορούν να καταστείλουν τον HIV τόσο αποτελεσματικά ώστε οι άνθρωποι να ζουν για δεκαετίες και, όταν το ιικό φορτίο παραμένει μη ανιχνεύσιμο, να μην μεταδίδουν σεξουαλικά τον ιό.
Αυτό που δεν μπορούν να κάνουν είναι να τον εξαφανίσουν. Ο HIV μπορεί να παραμένει κρυμμένος επί χρόνια μέσα σε μακρόβια κύτταρα του ανοσοποιητικού και να επανεμφανίζεται όταν σταματήσει η αγωγή.
Η μεγάλη ειρωνεία
Η επιστημονική πρόοδος έρχεται σε μια δύσκολη στιγμή για την έρευνα γύρω από τον HIV στις ΗΠΑ.
Χρηματοδοτήσεις μακροχρόνιων ερευνητικών προγραμμάτων δεν ανανεώνονται, ενώ αβέβαιο είναι το μέλλον δικτύων κλινικών δοκιμών για εμβόλια, πρόληψη και θεραπεία.
Μία από τις πρόσφατες σημαντικές μελέτες, που έδειξε ότι διαδοχικοί εμβολιασμοί μπορούν να καθοδηγήσουν το ανοσοποιητικό προς την παραγωγή ευρέως εξουδετερωτικών αντισωμάτων κατά του HIV, χρειάστηκε 14 χρόνια για να ολοκληρωθεί. Η χρηματοδότησή της από τα αμερικανικά Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας έληξε την ίδια ημέρα που η εργασία δημοσιεύθηκε στο Nature.
Η σημασία αυτής της έρευνας ξεπερνά κατά πολύ το AIDS. Δεκαετίες επιστημονικής δουλειάς πάνω στον HIV άνοιξαν δρόμους για θεραπείες του καρκίνου και συνέβαλαν στη δημιουργία των υποδομών που επέτρεψαν την ταχύτατη ανάπτυξη διαγνωστικών τεστ, φαρμάκων και εμβολίων κατά της Covid-19.
Περισσότερα από 30 χρόνια μετά την πρώτη του ημέρα στη Ward 86, ο Ντικς εξακολουθεί να βλέπει εκεί ασθενείς. Με ορισμένους βρίσκεται μαζί από τη δεκαετία του 1990.
«Γεράσαμε μαζί», λέει. Μαζί τους γέρασε και ένας από τους πιο επίμονους κανόνες της ιατρικής του HIV: σταματά η θεραπεία, επιστρέφει ο ιός. Για πρώτη φορά, οι επιστήμονες αρχίζουν να βλέπουν έναν δρόμο ώστε η εξαίρεση να πάψει κάποτε να είναι εξαίρεση.
Με πληροφορίες από Bloomberg
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
