Από την «Αλλαγή» του Ανδρέα στο στοίχημα της επιστροφής
Πενήντα δύο χρόνια μετά, η 3η Σεπτεμβρίου εξακολουθεί να αποτελεί κάτι περισσότερο από την ημερομηνία γέννησης ενός κόμματος. Για το ΠΑΣΟΚ είναι το ισχυρότερο σύμβολο της ταυτότητάς του, η αφετηρία μιας πολιτικής διαδρομής που άλλαξε την Ελλάδα, αλλά και ένας καθρέφτης στον οποίο καλείται κάθε χρόνο να μετρήσει όσα πέτυχε και πού σκόνταψε.
Η φετινή επέτειος αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Με τις επόμενες εθνικές εκλογές να πλησιάζουν, το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να μετατρέψει τον εορτασμό των 52 χρόνων του σε αφετηρία μιας νέας πολιτικής και προεκλογικής πορείας. Το σύνθημα «3η Σεπτέμβρη – Ξεκίνημα Νίκης» αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη φιλοδοξία: η ιστορική μνήμη να λειτουργήσει όχι ως καταφύγιο νοσταλγίας, αλλά ως εφαλτήριο επιστροφής σε πρωταγωνιστικό ρόλο.
Η Διακήρυξη που άλλαξε το πολιτικό τοπίο
Στις 3 Σεπτεμβρίου 1974, λίγες εβδομάδες μετά την πτώση της δικτατορίας, ο Ανδρέας Παπανδρέου παρουσίαζε την Ιδρυτική Διακήρυξη του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος. Εθνική Ανεξαρτησία, Λαϊκή Κυριαρχία, Κοινωνική Απελευθέρωση και Δημοκρατική Διαδικασία ήταν οι τέσσερις βασικές αρχές γύρω από τις οποίες οικοδομήθηκε το νέο πολιτικό εγχείρημα.
Το ΠΑΣΟΚ δεν επιδίωκε απλώς να καταλάβει τον χώρο της παραδοσιακής Κεντροαριστεράς. Επιχείρησε να εκφράσει κοινωνικές δυνάμεις που έως τότε αισθάνονταν αποκλεισμένες από την εξουσία και να δώσει πολιτική υπόσταση στους περίφημους «μη προνομιούχους».
Η άνοδός του υπήρξε εντυπωσιακή. Από το 13,58% στις εκλογές του 1974, πέρασε στο 25,34% το 1977 και στην ιστορική νίκη της 18ης Οκτωβρίου 1981, όταν συγκέντρωσε 48,07% και 172 έδρες. Η «Αλλαγή» δεν ήταν πλέον σύνθημα. Έγινε κυβερνητικό γεγονός και σφράγισε μια ολόκληρη εποχή.
Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, το ΠΑΣΟΚ ταυτίστηκε με μεγάλες κοινωνικές και θεσμικές τομές, από την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και τη δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας έως τη μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου, την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τη βαθύτερη ευρωπαϊκή ενσωμάτωση της χώρας.
Η ιστορική διαδρομή του, ωστόσο, δεν ήταν γραμμική. Περιέλαβε μεγάλες εκλογικές νίκες, περιόδους εκσυγχρονισμού, κρίσεις, εσωτερικές συγκρούσεις και, τελικά, τη συντριπτική φθορά των μνημονιακών χρόνων. Το κόμμα που το 2009 είχε κερδίσει τις εκλογές με 43,9%, βρέθηκε το 2015 στο 4,7%. Η μετέπειτα πορεία του ήταν μια δύσκολη προσπάθεια πολιτικής επιβίωσης, επανασύνδεσης με την κοινωνική του βάση και ανάκτησης του ονόματος και των συμβόλων του.
Από την ιστορία στην Κρήτη
Η κεντρική φετινή εκδήλωση πραγματοποιείται στις 19.30 στην πλατεία Ελευθερίας, στο Ηράκλειο, όπου θα μιλήσει ο Νίκος Ανδρουλάκης. Είναι η πρώτη φορά που ο κεντρικός εορτασμός της επετείου μεταφέρεται εκτός Αττικής, με την επιλογή της Κρήτης να έχει ισχυρό πολιτικό και προσωπικό συμβολισμό.
Το νησί διαθέτει βαθιές δημοκρατικές και πασοκικές ρίζες, ενώ είναι και η ιδιαίτερη πατρίδα του προέδρου του κόμματος. Για αρκετές ημέρες, κλιμάκια του ΠΑΣΟΚ περιόδευσαν και στους τέσσερις νομούς, συνομίλησαν με πολίτες και φορείς και επιχείρησαν να αναδείξουν προβλήματα της καθημερινότητας: τις ελλείψεις στις δομές Υγείας, τις υποδομές, το οδικό δίκτυο, το Κτηματολόγιο, την ακρίβεια και το ιδιωτικό χρέος.
Η επιλογή αυτή αποκαλύπτει μία από τις βασικές επιδιώξεις της Χαριλάου Τρικούπη: την επιστροφή του κόμματος στον δρόμο και την άμεση επαφή με κοινωνικές ομάδες που κάποτε αποτελούσαν τον πυρήνα της δύναμής του, αλλά τα τελευταία χρόνια είτε απομακρύνθηκαν από την πολιτική είτε στράφηκαν σε άλλους χώρους.
Οι νέοι «μη προνομιούχοι»
Στο μήνυμά του για την επέτειο, ο Νίκος Ανδρουλάκης επιχειρεί να μεταφέρει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες έννοιες του ιδρυτικού λόγου του ΠΑΣΟΚ στο σήμερα. Οι σύγχρονοι «μη προνομιούχοι», όπως τους περιγράφει, είναι ο εργαζόμενος που δεν βγάζει τον μήνα, ο νέος που δεν μπορεί να αποκτήσει σπίτι, ο μικρομεσαίος που πιέζεται από τα ολιγοπώλια, ο αγρότης που αγωνίζεται να παραμείνει στη γη του, ο συνταξιούχος που ζητεί αξιοπρέπεια και ο επιστήμονας που αναζητεί αξιοκρατία και προοπτική.
Πρόκειται για μια προσπάθεια να αποκτήσει σύγχρονο κοινωνικό περιεχόμενο η ιστορική παρακαταθήκη της 3ης Σεπτέμβρη. Διότι το πραγματικό ερώτημα για το ΠΑΣΟΚ δεν είναι εάν τα σύμβολά του παραμένουν αναγνωρίσιμα. Είναι εάν μπορεί να μεταφράσει ξανά τις ανασφάλειες και τις προσδοκίες της κοινωνίας σε ένα πειστικό πολιτικό σχέδιο.
Αυτονομία, ενότητα και κυβερνητική αξιοπιστία
Το δεύτερο μήνυμα της επετείου αφορά την πολιτική αυτονομία. Ο Νίκος Ανδρουλάκης απορρίπτει τόσο το ενδεχόμενο συμπόρευσης με τη Νέα Δημοκρατία όσο και την εικόνα ενός ΠΑΣΟΚ που θα περιοριστεί στον ρόλο συμπληρωματικής δύναμης σε σχέδια άλλων κομμάτων. Επαναφέρει ως στόχο την εκλογική νίκη και παρουσιάζει την πολιτική αλλαγή ως προϋπόθεση για μια διαφορετική πορεία της χώρας.
Το τρίτο μήνυμα στρέφεται προς το εσωτερικό. Η κοινή παρουσία βουλευτών, μελών του Πολιτικού Συμβουλίου και κορυφαίων στελεχών στην Κρήτη επιδιώκει να προβάλει εικόνα ενότητας και εκλογικής ετοιμότητας. Η ηγεσία γνωρίζει ότι ο δρόμος προς τις κάλπες δεν αφήνει περιθώρια για εσωστρέφεια, προσωπικές στρατηγικές ή αμφίσημα μηνύματα.
Το κρισιμότερο στοίχημα, όμως, είναι η κυβερνητική αξιοπιστία. Στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης το ΠΑΣΟΚ αναμένεται να παρουσιάσει ολοκληρωμένο πρόγραμμα, επιχειρώντας να αποδείξει ότι διαθέτει εφαρμόσιμες απαντήσεις για την ακρίβεια, τη στέγη, το ιδιωτικό χρέος, την Υγεία, την Παιδεία, το δημογραφικό και τη λειτουργία των θεσμών.
Στα 52 του χρόνια, το ΠΑΣΟΚ έχει ιστορία, σύμβολα, οργανωμένη παρουσία και κυβερνητική εμπειρία. Αυτό που καλείται να αποδείξει είναι ότι διαθέτει και μια νέα πρόταση ικανή να υπερβεί τη μνήμη των παλαιότερων γενεών και να συνομιλήσει με εκείνους που δεν έζησαν ούτε την 3η Σεπτέμβρη του 1974 ούτε τη νίκη του 1981.
Διότι οι επέτειοι μπορούν να θυμίζουν από πού ξεκίνησε ένα κόμμα. Δεν αρκούν, όμως, για να δείξουν πού πηγαίνει.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
