Απολιτικοποίηση, κόμματα και επαγγελματικά στελέχη
«Η βάση της επιτυχίας του Στάλιν έγκειται στο γεγονός πως είναι εκπληκτικά μέτριος», Γ. Ζηνόβιεφ
Δεν μπορεί κανείς να κατανοήσει πλήρως όχι μόνο τις εξελίξεις στο εσωτερικό των κομμάτων που παρατηρούμε τον τελευταίο καιρό αλλά και τους μηχανισμούς παραγωγής της απομάγευσης της πολιτικής που βιώνουμε αν στην ανάλυση του δεν εντάξει, πέρα των άλλων, και την κατάσταση και την λειτουργία των μόνιμων υπαλλήλων των κομμάτων. Είναι κάτι που παραγνωρίζεται από τις σχετικές αναλύσεις. Αναφέρομαι στους κομματικούς γραμματείς, στους διοικητικούς υπαλλήλους, στους οργανωτικούς υπεύθυνους και, γενικότερα, τα επαγγελματικά στελέχη, όλους αυτούς, δηλαδή, που αποτελούν τον σταθερό πυρήνα του κομματικού μηχανισμού· όλους αυτούς τους λιγότερο ορατούς διαχειριστές του κομματικού μηχανισμού, οι οποίοι διαμορφώνουν, σε σημαντικό βαθμό, τις συνθήκες παραγωγής της πολιτικής.
Τα μόνιμα επαγγελματικά στελέχη των κομμάτων, μέσω της μακροχρόνιας παραμονής τους στους κομματικούς οργανισμούς, αποκτούν ένα σύνολο τεχνικών γνώσεων, μια ειδική γλώσσα, καθώς και εξειδικεύσεις στους κανόνες λειτουργίας του πολιτικού πεδίου. Αυτή η ειδική κατάρτιση υποστηρίζεται από ένα πολιτικό ήθος το οποίο συντίθεται από ένα σύστημα πρακτικών δεξιοτήτων, τρόπων σκέψης και ύφους, μορφών επικοινωνίας, και στρατηγικές δράσης, που δεν είναι κατανοητό στους εξωτερικούς παρατηρητές ή στα απλά μέλη του κόμματος, και ακόμα λιγότερο στους απλούς πολίτες. Πρόκειται για μια ειδική κουλτούρα, αυτή των απαράτσικ, όπως λέγαμε παλιά, που βασίζεται, τελικά, στην ιστορία των «μικρουποθέσεων» τους.
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των επαγγελματικών στελεχών είναι ότι το πολιτικό τους κεφάλαιο δεν συνίσταται τόσο στην δημόσια αναγνωρισιμότητα, αλλά κυρίως στη γνώση και διαχείριση των εσωτερικών διαδικασιών και οργανωτικών ζητημάτων του κόμματος. Ωστόσο, η λειτουργία αυτών των επαγγελματικών στελεχών δεν περιορίζεται στη διοικητική υποστήριξη. Αντίθετα, αποτελούν βασικούς διαμορφωτές της ίδιας της πολιτικής δράσης του κόμματος: οργανώνουν τις εσωτερικές διαδικασίες, προετοιμάζουν τα συνέδρια, συντονίζουν τις τοπικές οργανώσεις, διαχειρίζονται τους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, οργανώνουν τις προεκλογικές εκστρατείες και διατηρούν τη συνεχή λειτουργία του κομματικού οργανισμού. Επιπλέον, η δύναμη τους συνδέεται και με την ευθύνη που έχουν για τη διασφάλιση της συνέχειας και της σταθερότητας των υλικών, τεχνικών και συμβολικών δομών του κομματικού οργανισμού καθώς επιφορτίζονται και ελέγχουν σε μεγάλο βαθμό τις διαδικασίες επιλογής, κοινωνικοποίησης και εκπαίδευσης νέων στελεχών. Μέσα από αυτές τις αρμοδιότητες αποκτούν σημαντικό έλεγχο στη ροή της πληροφόρησης και στη λήψη αποφάσεων, και, σωρεύοντας μια θεσμική μνήμη, γνωρίζουν καλύτερα από τα αιρετά στελέχη τις πραγματικές ισορροπίες ισχύος στο εσωτερικό του κόμματος.
Με την σταδιακή αύξηση της σχετικής αυτονομίας του πολιτικού πεδίου σε σχέση με την κοινωνική βάση, της επαγγελματικοποίησης» και της σύνθετης κομματικής «γραφειοκρατικοποίησης» της πολιτικής εργασίας, τα επαγγελματικά στελέχη ανέπτυξαν τα (ει)δικά τους συμφέροντα, τα οποία συνδέονται με τη διατήρηση της θέσης τους, και την αναπαραγωγή της ισχύος του κομματικού οργανισμού. Έτσι, πολλές κομματικές αποφάσεις καταλήγουν συχνά να λαμβάνονται με κριτήριο όχι μόνο την πολιτική αποτελεσματικότητα και την κοινωνική εκπροσώπηση, αλλά και την διατήρηση της εσωτερικής ισορροπίας του κόμματος.
Πρόκειται, όπως παρατηρούσε ο Μπουρντιέ, για μια κατηγορία ανθρώπων στους οποίους τα κόμματα δίνουν την εξουσία πάνω στον κομματικό μηχανισμό καθώς του αφιερώνονται, του δίνουν τα πάντα και περιμένουν από αυτόν τα πάντα καθώς δεν έχουν τίποτα ή δεν είναι τίποτα χωρίς αυτόν. Άνθρωποι, συχνά, που δεν έχουν καμία προσωπική αξία, εκτός από αυτή που διαθέτει η ίδια η θέση τους, δηλαδή η δυνατότητά τους να συνθλίβουν, μέσα στη γραφειοκρατική ρουτίνα που εξαντλεί χρόνο και ενέργεια, κάθε αιρετική σκέψη και συμπεριφορά που θα μπορούσε να αμφισβητήσει την κομματική κανονικότητα και να απειλήσει τη συνέχεια του κομματικού μηχανισμού.
Και όλοι αυτοί οι «Γκρούεζες», οδηγούνται σήμερα, για να διαιωνιστούν, στην ανάπτυξη ενός νομιμοποιητικού αφηγήματος που συγκαλύπτει την παράδοξη ανατροπή της σχέσης τους με τους εντολείς: καταδικάζουν την αποχή των πολιτών, την αδιαφορία τους για τα συλλογικά και εθνικά συμφέροντα, χωρίς να παρατηρούν ότι όλα αυτά παράγονται από τη συγκέντρωση της εξουσίας και στα χέρια τους, ως μονίμων κομματικών στελεχών.
Και όπως εξελίσσονται μπροστά στα μάτια μας, σε αυτή την νέα προεκλογική περίοδο τα διάφορα κομματικά τερτίπια και η σταθερότητα της απολιτικοποίησης, αναρωτιέται κανείς μήπως οδηγούμαστε, αργά αλλά σταθερά, στην έμπρακτη υλοποίηση του ονείρου όλων αυτών των επαγγελματικών κομματικών στελεχών: σε ένα κομματικό μηχανισμό, με διαδικασίες καθαρά αυτοκαθιέρωσης, χωρίς βάση, χωρίς πιστούς, χωρίς στρατευμένα μέλη, μόνο με τους λαμπαδάριους της θεοδικίας του κομματικού μηχανισμού και τους ιερομνήμονες της ιακωβινικής αποθέωση του πολιτικού ιερατείου, μόνο με τους τους «μόνιμους».
* Καθ. Κοινωνιολογίας, ΕΚΠΑ
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
