Έντονο προβληματισμό στις Βρυξέλλες προκαλεί η πρόταση για περικοπές ύψους 159 δισ. ευρώ στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προειδοποιεί ότι οι αλλαγές ενδέχεται να περιορίσουν σημαντικά τη δυνατότητα άμεσης παρέμβασης σε κρίσεις που πλήττουν τον πρωτογενή τομέα και τις ευρωπαϊκές περιφέρειες.
Η προειδοποίηση διατυπώθηκε από την ανώτατη αξιωματούχο της Κομισιόν για τον προϋπολογισμό, Στεφανί Ρισό, κατά τη διάρκεια κλειστής συνεδρίασης των 27 πρεσβευτών της ΕΕ την Κυριακή, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που ενημερώθηκαν για τις συνομιλίες.
Η παρέμβαση έρχεται λίγες ημέρες πριν από τη σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες, όπου θα εξεταστούν οι κατευθύνσεις για τις μελλοντικές δαπάνες της Ένωσης.
Κίνδυνος για τους αγρότες σε περιόδους κρίσης
Το βασικό σημείο τριβής αφορά την περικοπή των χρηματοδοτικών αποθεματικών που προορίζονται για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων καταστάσεων. Όπως ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης, η Επιτροπή ανησυχεί ιδιαίτερα για τον περιορισμό της ευελιξίας του προϋπολογισμού.
«Δεν θα μας απομείνουν τρόποι να βοηθήσουμε τους αγρότες και τις περιφέρειες όταν ξεσπούν κρίσεις, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής ή των γεωπολιτικών εντάσεων», ήταν το μήνυμα που μεταφέρθηκε στις διαβουλεύσεις, σύμφωνα με μία από τις πηγές.
Για τον ευρωπαϊκό αγροτικό τομέα, η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξανόμενους κινδύνους από ακραία καιρικά φαινόμενα, φυσικές καταστροφές και αναταράξεις στις διεθνείς αγορές. Τα χρηματοδοτικά αποθεματικά αποτελούν ένα από τα εργαλεία που μπορούν να αξιοποιηθούν για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών, όταν οι διαθέσιμοι πόροι του τακτικού προϋπολογισμού δεν επαρκούν.
Η ανησυχία της Κομισιόν αφορά, επομένως, όχι μόνο το συνολικό ύψος των διαθέσιμων κονδυλίων, αλλά και το κατά πόσο ο επόμενος προϋπολογισμός θα μπορεί να ανταποκρίνεται γρήγορα σε κρίσεις που επηρεάζουν την αγροτική παραγωγή και το εισόδημα των παραγωγών.
Περικοπές 159 δισ. ευρώ στο πακέτο των σχεδόν 2 τρισ. ευρώ
Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, η οποία συντονίζει τις διαπραγματεύσεις, πρότεινε τη μείωση του συνολικού προϋπολογισμού της Ένωσης για την περίοδο 2028-2034 κατά περίπου 8%, σε σχέση με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που προσεγγίζει τα 2 τρισ. ευρώ.
Σύμφωνα με το σχέδιο, οι περικοπές κατανέμονται ως εξής:
- 75 δισ. ευρώ αφαιρούνται από τα κονδύλια για την ανταγωνιστικότητα,
- 38 δισ. ευρώ περικόπτονται από την εξωτερική βοήθεια,
- Τουλάχιστον 22 δισ. ευρώ αφαιρούνται από τα χρηματοδοτικά αποθεματικά για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών,
Οι μειώσεις αυτές, σε τρέχουσες τιμές, φτάνουν συνολικά τα 159 δισ. ευρώ. Ωστόσο, ακόμη και το συγκεκριμένο επίπεδο περικοπών θεωρείται ανεπαρκές από ομάδα κρατών με επικεφαλής τη Γερμανία, η οποία επιδιώκει μεγαλύτερη μείωση των συνολικών δαπανών, κατά αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ.
Εκτός περικοπών η γεωργία, προς το παρόν
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του ιρλανδικού σχεδίου είναι ότι αφήνει ανέπαφες τις παραδοσιακές πολιτικές της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η γεωργία και οι περιφερειακές ενισχύσεις. Οι δύο αυτές κατηγορίες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Η εξέλιξη αυτή χαιρετίστηκε από την ομάδα των 17 κρατών-μελών που είναι γνωστή ως «Φίλοι της Συνοχής» (Friends of Cohesion), η οποία υποστηρίζει τη διατήρηση ισχυρής χρηματοδότησης για τις περιφέρειες και τις παραδοσιακές ευρωπαϊκές πολιτικές.
Η διατήρηση των αγροτικών ενισχύσεων εκτός του άμεσου πακέτου περικοπών αποτελεί θετική εξέλιξη για τον πρωτογενή τομέα. Δεν εξαλείφει, ωστόσο, τις ανησυχίες για την επάρκεια των διαθέσιμων πόρων σε περίπτωση έκτακτων αναγκών, καθώς η Κομισιόν υποστηρίζει ότι ο περιορισμός των αποθεματικών θα δυσκολέψει την κινητοποίηση πρόσθετης στήριξης όταν προκύπτουν κρίσεις.
Παράλληλα, οι περικοπές σε άλλες ευρωπαϊκές προτεραιότητες, όπως η ανταγωνιστικότητα, ενδέχεται να επηρεάσουν το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται η ευρωπαϊκή οικονομία και ο αγροδιατροφικός τομέας.
Η Κομισιόν προειδοποιεί για έναν πιο άκαμπτο προϋπολογισμό
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι προτεινόμενες αλλαγές θα μπορούσαν να καταστήσουν τον επόμενο προϋπολογισμό λιγότερο ευέλικτο από τον σημερινό, περιορίζοντας τη δυνατότητα ανακατανομής πόρων ανάλογα με τις ανάγκες που προκύπτουν.
Η Επιτροπή προειδοποιεί επίσης ότι, εάν οι αλλαγές διατηρηθούν, ο επόμενος προϋπολογισμός —χωρίς να συνυπολογίζονται οι αποπληρωμές του χρέους που δημιουργήθηκε μετά την πανδημία— θα είναι μικρότερος από τον τρέχοντα.
Στο πλαίσιο αυτό, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να χρειαστεί ενδιάμεση αναθεώρηση του προϋπολογισμού, ώστε να αντιμετωπιστούν ενδεχόμενες αδυναμίες που θα προκύψουν κατά την εφαρμογή του.
Από την πλευρά της, η ιρλανδική προεδρία απορρίπτει την κριτική περί περιορισμένης ευελιξίας. Ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ιρλανδίας, Τόμας Μπερν, υποστήριξε ότι η πρόταση προσφέρει αυξημένη ευελιξία, ανταποκρινόμενη στο αίτημα των κρατών-μελών για έναν απλούστερο και πιο σύγχρονο προϋπολογισμό.
Αγώνας δρόμου για συμφωνία έως το τέλος του έτους
Οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών επιδιώκουν να καταλήξουν σε συμφωνία για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό έως το τέλος του 2026, πριν από τις εκλογικές αναμετρήσεις στη Γαλλία, την Ιταλία και την Πολωνία, οι οποίες ενδέχεται να περιπλέξουν τις διαπραγματεύσεις.
Η σύνοδος κορυφής της Πέμπτης και της Παρασκευής αναμένεται να δώσει τις πρώτες ενδείξεις για το κατά πόσο είναι εφικτή η επίτευξη συμφωνίας εντός της προθεσμίας.
Παράλληλα, διαφωνίες καταγράφονται και ως προς τη σύνδεση των ευρωπαϊκών πληρωμών με την υλοποίηση οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η σύνδεση των χρηματοδοτήσεων με μεταρρυθμίσεις μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για τις κυβερνήσεις, ώστε να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών τους. Η ιρλανδική πρόταση, ωστόσο, αποδυναμώνει αυτή τη σύνδεση.
Για τον αγροτικό κόσμο, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει εάν ο επόμενος προϋπολογισμός θα διατηρήσει επαρκή περιθώρια παρέμβασης σε περιόδους κρίσης, ακόμη και αν οι βασικές γεωργικές ενισχύσεις παραμείνουν εκτός των άμεσων περικοπών. Η έκβαση των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό τα χρηματοδοτικά περιθώρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επόμενη επταετία.
Πηγή: με πληροφορίες από Politico
