Η απαγωγή Μαδούρο και τα όρια της αμερικανικής ισχύος

Ο κόσμος σοκαρίστηκε από την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο, αλλά δεν αιφνιδιάστηκε. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν προβεί συχνά στο παρελθόν σε παρόμοιες ενέργειες, ώστε το γεγονός αυτό να θεωρηθεί άνευ προηγουμένου.

Ωστόσο, υπήρχαν διαφορές σε σχέση με τις προηγούμενες φορές. Η ρητορική ήταν ασυνήθιστα απροκάλυπτη, με τον Τραμπ να διατυπώνει τους στόχους των ΗΠΑ σχεδόν ρητά, χωρίς να καταβάλει προσπάθεια να συγκαλύψει τα πραγματικά του κίνητρα. Η πρόσβαση στο πετρέλαιο, ο έλεγχος των εμπορικών δρόμων και η πολιτική υπακοή παρουσιάστηκαν ως βασικά αμερικανικά συμφέροντα. Σε αντίθεση με προηγούμενες επεμβάσεις, υπήρξε πολύ μικρή προσπάθεια να νομιμοποιηθούν πολιτικά οι επιδιωκόμενοι στόχοι μέσω της επίκλησης της διάδοσης της φιλελεύθερης δημοκρατίας ή να πλαισιωθούν επικοινωνιακά μέσω αναφορών σε επιλεκτικά εφαρμοζόμενες νόμιμες διεθνείς πρακτικές.

Οι όποιες δικαιολογίες προβλήθηκαν είχαν ως κύριο και ουσιαστικό σκοπό να επιτρέψουν στην εκτελεστική διοίκηση να παρακάμψει το Κογκρέσο, αξιοποιώντας υφιστάμενα νομικά και διοικητικά πλαίσια. Είναι ενδεικτικό ότι, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της επιχείρησης, η κυβέρνηση των ΗΠΑ προχώρησε αθόρυβα σε αναθεώρηση της  προηγούμενης επίσημης θέσης της, εγκαταλείποντας τον χαρακτηρισμό του Νικολάς Μαδούρο ως «ηγέτη καρτέλ» και περιορίζοντάς τον πλέον στον ρόλο συνεργάτη καρτέλ.

ΗΠΑ και Δυτικό Ημισφαίριο

Όπως υπογραμμίζεται στη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, το Δυτικό Ημισφαίριο κατέχει κεντρική θέση στην πολιτική ατζέντα της κυβέρνησης Τραμπ. Στην περιοχή αυτή, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν, για πρώτη φορά στην ιστορία τους, την ανάδυση ενός περιφερειακού πόλου, της Βραζιλίας. Ταυτόχρονα, έρχονται αντιμέτωπες με έντονη πληθυσμιακή αύξηση στην ευρύτερη περιοχή, η οποία στη συνέχεια τροφοδοτεί αυξανόμενες μεταναστευτικές ροές, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση μιας «γκρίζας» πολιτισμικής και δημογραφικής ζώνης που εκτείνεται από το κεντρικό Μεξικό έως τις νότιες Πολιτείες τους.

Παράλληλα, η Κίνα διευρύνει την οικονομική της παρουσία στη Λατινική Αμερική, η οποία βασίζεται τόσο στο παραδοσιακό εμπόριο —όπως οι πρώτες ύλες και τα φθηνά βιομηχανικά προϊόντα— όσο και σε προηγμένους τομείς, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα EVs, οι τηλεπικοινωνίες 5G, οι ψηφιακές υποδομές, τα κρίσιμα ορυκτά και οι λιμενικές και logistics υποδομές.

Την ίδια στιγμή, οι Ηνωμένες Πολιτείες στερούνται ουσιαστικής πρόσβασης στις αρκτικές θαλάσσιες οδούς, μια περιοχή που κυριαρχείται από τη Ρωσία. Στην Αρκτική, η σύμπραξη Ρωσίας–Κίνας έχει ουσιαστικά καταστεί το μόνο διμερές σχήμα στρατηγικής συνεργασίας, χωρίς άλλες μεγάλες δυνάμεις να διαθέτουν συγκρίσιμες δυνατότητες ή επιρροή.

Θόρυβος χωρίς αποτελέσματα

Ο Τραμπ είναι ωμός, χαοτικός και διαρκώς απασχολημένος με πολλαπλά μέτωπα. Αυτό τον καθιστά εξαιρετικό παραγωγό πρωτοσέλιδων και, κατά καιρούς, προσφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρησιακά πλεονεκτήματα. Ωστόσο, στο τέλος, τα αποτελέσματα των στρατηγικών του πρωτοβουλιών είναι στις περισσότερες περιπτώσεις κατώτερα των προσδοκιών και των στόχων του.

Ο Τραμπ προκάλεσε έναν σκληρό εμπορικό πόλεμο με την Κίνα, όμως το Πεκίνο αντέδρασε αποτελεσματικά. Πέραν της εξασφάλισης μειώσεων στους δασμολογικούς συντελεστές και άλλων παραχωρήσεων, η Κίνα διατήρησε ρυθμούς ανάπτυξης υψηλότερους από τις αρχικές προβλέψεις του ΔΝΤ, όπως αποτυπώθηκε στις μεταγενέστερες αναθεωρήσεις των εκτιμήσεων του Ταμείου, ενώ ταυτόχρονα επιτάχυνε με επιτυχία τη διαφοροποίηση των εμπορικών της σχέσεων εκτός του αμερικανικού πλαισίου.

Ο Τραμπ άσκησε πιέσεις στην Ινδία μέσω υψηλών δασμών προκειμένου να ανοίξει την αγροτική της αγορά και να περιορίσει τις εισαγωγές ρωσικών υδρογονανθράκων. Η Ινδία αντιστάθηκε και, παρά τη διατήρηση υψηλών δασμών, κατέγραψε το 2025 ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης υψηλότερους από τις αρχικές επίσημες προβλέψεις, όπως αποτυπώθηκε και στις μεταγενέστερες αναθεωρήσεις τους, με την Κεντρική Τράπεζα και τις ρυθμιστικές αρχές να εφαρμόζουν μέτρα στήριξης της ρευστότητας και του τραπεζικού τομέα για την ενίσχυση της ανάπτυξης.

Ταυτόχρονα, απέτυχε να εξασφαλίσει ειρήνη, ή έστω μια εκεχειρία, στην Ουκρανία και, παρά τη συνέχιση των κυρώσεων, η ρωσική οικονομία το 2025 παρέμεινε σε τροχιά ανάπτυξης, αν και με σαφώς βραδύτερους ρυθμούς σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη, ενώ ο πληθωρισμός παρουσίασε τάσεις αποκλιμάκωσης τόσο σε σχέση με τα υψηλά επίπεδα του Μαρτίου όσο και σε ετήσια βάση. Παράλληλα, η Ρωσία κατέγραψε το 2025 τα μεγαλύτερα ετήσια εδαφικά της κέρδη στον πόλεμο μετά το 2022.

Μεταβαλλόμενος κόσμος

Οι Ηνωμένες Πολιτείες μετά τα τελευταία γεγονότα, προβάλλουν πλέον δημοσίως τη δύναμή τους απέναντι στο Καράκας και συνολικά στο Δυτικό Ημισφαίριο· ωστόσο, οι παράλληλα εξελισσόμενες παγκόσμιες τάσεις, οι οποίες στην πράξη αντιστρατεύονται τα αμερικανικά συμφέροντα και το στρατηγικό σχεδιασμό της Ουάσιγκτον, αποκαλύπτουν μια συνολική υποχώρηση της ισχύος τους.

Ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας, Λι Τζε-Μιούνγκ, έγινε ο πρώτος ηγέτης της Δημοκρατίας της Κορέας που επισκέπτεται την Κίνα από το 2017, μετά τη συνάντησή του με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ στο περιθώριο της συνόδου του APEC του περασμένου έτους. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες πιέζουν τους εταίρους τους στην Ανατολική Ασία να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος στον περιορισμό της Κίνας, και η Ιαπωνία κλιμακώνει προκλήσεις και διαμάχες με το Πεκίνο, η Σεούλ ακολουθεί μια διαφορετική —σχεδόν αντίθετη— πορεία σε σχέση με το Τόκιο.

Στην Υεμένη, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συγκρούστηκαν μεταξύ τους, υπονομεύοντας τη συνοχή του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, το οποίο τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε αναταραχή λόγω του Ισραήλ. Η σύγκλιση μεταξύ Ισραήλ και ΗΑΕ εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς, ενώ η αποδοκιμασία της Σαουδικής Αραβίας στην εξέλιξη αυτή εκφράζεται πλέον ανοιχτά και με σαφήνεια.

Η ευρωπαϊκή αντίδραση

Με την απαγωγή Μαδούρο, η Ευρώπη βρίσκεται διπλά εκτεθειμένη. Από τη μία πλευρά, ο βασικός της σύμμαχος επανέρχεται ως δύναμη ηγεμονικής επιβολής στη διεθνή σκηνή, απομακρυνόμενος από αυτήν και φτάνοντας ακόμη και στην εκτόξευση άμεσων απειλών που αφορούν εδαφικό τμήμα κράτους-μέλους της, έστω και εκτός του θεσμικού πλαισίου της Ένωσης (Γροιλανδία). Από την άλλη πλευρά, η αδυναμία της Ευρώπης να αντιδράσει υπονομεύει την αξιοπιστία της και ενδέχεται να της κοστίσει μια άμεση, ωκεάνια και γεωστρατηγικά κρίσιμη πρόσβαση στην Αρκτική, εξέλιξη που συνιστά σοβαρό πλήγμα και σαφή στρατηγική αποτυχία για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ανεξάρτητα από το αν η συνολική ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών έχει μειωθεί σε διεθνές επίπεδο, η τρέχουσα κρίση στη Βενεζουέλα αποκαλύπτει ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να ασκούν σχεδόν πλήρη επιρροή στην Ευρώπη. Παραδόξως, η πλειονότητα της ευρωπαϊκής αντιπολίτευσης, ακόμη και εκείνοι που υποτίθεται συγγενεύουν ιδεολογικά με τον Τραμπ,  έχει εμφανιστεί πιο πρόθυμη να επικρίνει την αμερικανική παρέμβαση στη Βενεζουέλα και να αντιταχθεί στις αμερικανικές απειλές σχετικά με τη Γροιλανδία. Συμπερασματικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικό γεωοικονομικό βάρος, το οποίο εάν αξιοποιηθεί αποτελεσματικά, θα μπορούσε να δημιουργήσει πιέσεις αντίστοιχες με εκείνες που ασκούνται από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, περιορίζοντας έτσι την αμερικανική επιθετικότητα.

(*) Μηχανικός Ορυκτών Πόρων, γεωπολιτικός αναλυτής