Η γέννηση, η μετάλλαξη και η «επέλαση» προς την εξουσία – Τι σημαίνει για τη Γερμανία και την Ευρώπη

Μια κάλπη σε ένα μικρό κρατίδιο της ανατολικής Γερμανίας μπορεί να εξελιχθεί σε πολιτικό σεισμό για ολόκληρη την Ευρώπη.

Στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου ψηφίζουν περίπου 1,7 εκατ. πολίτες, το AfD συγκεντρώνει στις τελευταίες δημοσκοπήσεις ποσοστά 40%-42% και βρίσκεται κοντά σε κάτι που μέχρι πρόσφατα φαινόταν αδιανόητο: να σχηματίσει την πρώτη ακροδεξιά κυβέρνηση γερμανικού κρατιδίου μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ακόμη και χωρίς το 50% των ψήφων, μπορεί να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών, εάν αρκετά μικρά κόμματα μείνουν κάτω από το εκλογικό όριο του 5%. Σε αυτή την περίπτωση, το λεγόμενο «τείχος προστασίας» –η άτυπη συμφωνία των υπόλοιπων γερμανικών κομμάτων να μη συνεργάζονται μαζί του– θα καταρρεύσει μπροστά στην αριθμητική της κάλπης.

Το διακύβευμα, όμως, δεν είναι απλώς ποιος θα κυβερνήσει ένα κρατίδιο με λιγότερους από δύο εκατομμύρια κατοίκους. Είναι εάν το AfD θα αποκτήσει για πρώτη φορά ένα πραγματικό εργαστήριο εξουσίας: τη δυνατότητα να μετατρέψει τις ιδέες του σε διοίκηση, να ελέγξει κρίσιμους κρατικούς μηχανισμούς και να παρουσιάσει τη Σαξονία-Άνχαλτ ως πρότυπο για την κατάκτηση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.

Από την κρίση του ευρώ στην ακροδεξιά

Το AfD δεν γεννήθηκε ως αντιμεταναστευτικό κόμμα. Ιδρύθηκε το 2013 από συντηρητικούς οικονομολόγους, πανεπιστημιακούς και πρώην στελέχη της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης, με βασικό αίτημα την αντίθεση στις διασώσεις υπερχρεωμένων χωρών της Ευρωζώνης. Ήταν αρχικά ένα ευρωσκεπτικιστικό κόμμα της αστικής Δεξιάς, εχθρικό προς το κοινό νόμισμα και τις δημοσιονομικές μεταβιβάσεις, αλλά όχι ακόμη η δύναμη της εθνικιστικής ρήξης που είναι σήμερα.

Η μεγάλη μετάλλαξη ήρθε μετά το 2015. Η απόφαση της Άνγκελα Μέρκελ να επιτρέψει την είσοδο εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων και μεταναστών έδωσε στο AfD το ζήτημα που θα το εκτόξευε. Η αντίθεση στο ευρώ υποχώρησε και τη θέση της πήραν η μετανάστευση, το Ισλάμ, η ασφάλεια, η γερμανική ταυτότητα και η καταγγελία των ελίτ.

Το AfD μετατράπηκε από κόμμα καθηγητών σε κόμμα οργής και ακροδεξιών θέσεων. Εκμεταλλεύτηκε την ανασφάλεια που προκάλεσαν η προσφυγική κρίση, οι τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ευρώπη και η αίσθηση ότι η κυβέρνηση είχε χάσει τον έλεγχο των συνόρων. Το 2017 μπήκε για πρώτη φορά στην Bundestag. Στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025 ξεπέρασε το 20% και έγινε η δεύτερη μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της χώρας.

Σήμερα δεν αποτελεί πλέον μια προσωρινή ψήφο διαμαρτυρίας. Έχει σταθερό εκλογικό πυρήνα, οργανωμένο κομματικό μηχανισμό και ισχυρή παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κυρίως, έχει κατορθώσει να μετατρέψει διαφορετικές μορφές δυσαρέσκειας – οικονομική στασιμότητα, ενεργειακό κόστος, απώλεια βιομηχανικών θέσεων εργασίας, μετανάστευση, δυσπιστία προς το Βερολίνο – σε ένα ενιαίο πολιτικό αφήγημα: ότι η Γερμανία παρακμάζει επειδή οι κυβερνήσεις της φροντίζουν τους ξένους, την Ευρώπη και την Ουκρανία περισσότερο από τους δικούς της πολίτες.

EPA/FILIP SINGERΓιατί κυριαρχεί στην ανατολική Γερμανία

Η άνοδος είναι εντονότερη στα κρατίδια της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Εκεί, η επανένωση δεν βιώθηκε από όλους ως ιστορία οικονομικής επιτυχίας. Η αποβιομηχάνιση, η φυγή των νέων, οι χαμηλότεροι μισθοί και η αίσθηση ότι η Δύση αντιμετωπίζει την Ανατολή ως πολιτισμικά κατώτερη δημιούργησαν ένα βαθύ απόθεμα δυσπιστίας.

Το AfD αξιοποίησε αυτή την ταυτότητα των «ξεχασμένων», εκείνων που έμειναν πίσω ή ωθήθηκαν στο περιθώριο. Παρουσίασε τους κατοίκους της Ανατολής ως πολίτες που εξαπατήθηκαν δύο φορές: πρώτα από το κομμουνιστικό καθεστώς και κατόπιν από τις ελίτ της επανενωμένης Γερμανίας. Σήμερα αντλεί πολύ υψηλά ποσοστά μεταξύ εργατών και ψηφοφόρων χαμηλότερου εισοδήματος, παρότι το οικονομικό του πρόγραμμα περιλαμβάνει φορολογικές ελαφρύνσεις που ευνοούν κυρίως τα υψηλότερα εισοδήματα και βαθιές περικοπές του κοινωνικού κράτους.

Το παράδοξο εξηγείται από το γεγονός ότι οι ψηφοφόροι του δεν το επιλέγουν πρωτίστως για την οικονομική του πολιτική. Το ψηφίζουν επειδή θεωρούν ότι εκφράζει τον θυμό τους, αναγνωρίζει τους φόβους τους και υπόσχεται να αποκαταστήσει τον έλεγχο, την τάξη και την εθνική αυτοπεποίθηση.

Το πείραμα της Σαξονίας-Άνχαλτ

Το κυβερνητικό πρόγραμμα του AfD στο κρατίδιο δείχνει ότι δεν επιδιώκει απλώς μια πιο αυστηρή μεταναστευτική πολιτική. Προβλέπει απελάσεις παράτυπων μεταναστών «από το πρώτο λεπτό», χωριστές τάξεις για παιδιά προσφύγων, δραστικές περικοπές στη χρηματοδότηση των δημόσιων μέσων ενημέρωσης και κατάργηση προγραμμάτων κατά του ακροδεξιού εξτρεμισμού.

Στα σχολεία θέλει περισσότερες γερμανικές σημαίες, ανάκρουση του εθνικού ύμνου, περιορισμό των πολιτικών συμπερίληψης και αναθεώρηση της διδασκαλίας της Ιστορίας, ώστε –όπως υποστηρίζει– να μειωθεί η υπερβολική έμφαση στη ναζιστική περίοδο. Προτείνει επίσης περιορισμούς στις ανεμογεννήτριες, ενίσχυση της διδασκαλίας των ρωσικών και δημιουργία ομάδων πολιτών που θα συνδράμουν την αστυνομία.

Πρόκειται για πρόγραμμα πολιτισμικής και θεσμικής ανακατασκευής. Το AfD δεν θέλει μόνο να αλλάξει πολιτικές. Θέλει να αλλάξει το τι θεωρείται αποδεκτό στη μεταπολεμική Γερμανία: τη σχέση με το ιστορικό παρελθόν, τα δικαιώματα των μειονοτήτων, τον ρόλο των δημόσιων μέσων και τα όρια της κρατικής εξουσίας.

Ο 36χρονος επικεφαλής του στο κρατίδιο, Ούλριχ Ζίγκμουντ, εκφράζει τη νέα στρατηγική του κόμματος. Νεότερος, επικοινωνιακός και ιδιαίτερα αποτελεσματικός στο TikTok, αποφεύγει συχνά τη βαριά γλώσσα των παλαιότερων στελεχών. Υπόσχεται την επιστροφή στην «παλιά, ασφαλή Γερμανία», συσκευάζοντας ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα μέσα σε μια εικόνα κανονικότητας.

Ο Ούλριχ Ζίγκμουντ/ REUTERS/Annegret HilseΑνάμεσα στον Τραμπ και τη Μόσχα

Το AfD έχει οικοδομήσει στενούς δεσμούς με το κίνημα MAGA στις ΗΠΑ. Η συμπρόεδρός του, Άλις Βάιντελ, έχει συναντηθεί με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και έχει συνομιλήσει δημόσια με τον Έλον Μασκ. Στις συγκεντρώσεις του εμφανίζονται ακόμη και καπέλα με το σύνθημα «Make Germany Great Again».

Η σχέση, ωστόσο, δεν είναι χωρίς αντιφάσεις. Το AfD συμμερίζεται τη σκληρή γραμμή του Τραμπ στη μετανάστευση και στους πολιτισμικούς πολέμους, αλλά αντιδρά στους αμερικανικούς δασμούς και στις στρατιωτικές επεμβάσεις που πλήττουν τα γερμανικά οικονομικά συμφέροντα.

Παράλληλα, σημαντικά στελέχη του διατηρούν στενές σχέσεις με τη Ρωσία. Το κόμμα ζητεί τον τερματισμό της βοήθειας προς την Ουκρανία, την αποκατάσταση των οικονομικών δεσμών με τη Μόσχα και την επιστροφή στο φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο. Ένα AfD ισχυρότερο σε ομοσπονδιακό επίπεδο θα δυσκόλευε σημαντικά την κοινή ευρωπαϊκή στάση απέναντι στον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Άλις Βάιντελ/ EPA/CLEMENS BILANΗ ευρωπαϊκή διάσταση της γερμανικής ανατροπής

Η εκτίναξη του AfD δεν είναι αποκλειστικά γερμανικό φαινόμενο. Εντάσσεται στη μεγαλύτερη μετατόπιση της ευρωπαϊκής πολιτικής προς τα δεξιά, από τη Γαλλία και την Ιταλία έως την Αυστρία και την Ολλανδία. Η γερμανική περίπτωση, όμως, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.

Η Γερμανία είναι η μεγαλύτερη οικονομία και το βασικό πολιτικό κέντρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εάν η ακροδεξιά παγιωθεί ως δύναμη εξουσίας εκεί, θα πάψει να αντιμετωπίζεται ως περιφερειακή εξαίρεση. Η είσοδός της σε κρατική κυβέρνηση θα ενισχύσει ομοειδή κόμματα σε όλη την ήπειρο και θα αποδείξει ότι η πολιτική απομόνωση μπορεί να ξεπεραστεί.

Ταυτόχρονα, θα περιορίσει ακόμη περισσότερο την ικανότητα του Βερολίνου να ηγηθεί της Ευρώπης. Ακόμη και εάν το AfD δεν συμμετάσχει σύντομα στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, η δύναμή του ήδη πιέζει τα υπόλοιπα κόμματα να σκληρύνουν τη στάση τους στη μετανάστευση, να γίνουν πιο επιφυλακτικά απέναντι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και να δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στα στενά εθνικά συμφέροντα.

Για την Ευρώπη, αυτό σημαίνει δυσκολότερες αποφάσεις για την Ουκρανία, την άμυνα, τη διεύρυνση, το κλίμα και τον κοινό προϋπολογισμό. Σημαίνει επίσης ότι η πολιτική ατζέντα θα καθορίζεται όλο και περισσότερο από τον φόβο της ακροδεξιάς – ακόμη και όταν εκείνη δεν κυβερνά.

Η Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι ακόμη η κατάληψη της Γερμανίας από το AfD. Μπορεί, όμως, να αποδειχθεί η στιγμή κατά την οποία έπαψε να θεωρείται κόμμα διαμαρτυρίας και άρχισε να αντιμετωπίζεται ως πιθανό κόμμα εξουσίας.

Και αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό ρήγμα: όχι μόνο ότι η γερμανική Ακροδεξιά πλησιάζει την κυβέρνηση ενός κρατιδίου, αλλά ότι πλησιάζει στην κανονικοποίηση. Εάν περάσει αυτή την πύλη, η Γερμανία –και μαζί της η Ευρώπη– θα εισέλθει σε μια πολύ διαφορετική εποχή.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.