Η νέα στρατηγική για τις τράπεζες

Τoυ Γιώργου Πουλόπουλου, εταίρου και επικεφαλής Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών της EY Ελλάδος

ΓΙΑ ΧΡΟΝΙΑ, η αποδοτικότητα αποτελούσε έναν από τους κεντρικούς στόχους του τραπεζικού κλάδου.

Λιτές οργανωτικές δομές, αυστηρή πειθαρχία κόστους και βέλτιστη αξιοποίηση κεφαλαίων, ενίσχυσαν την κερδοφορία και δημιούργησαν ισχυρούς ισολογισμούς.

ΩΣΤΟΣΟ, το 2026 μας βρίσκει σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον «πολυκρίσης» (polycrisis):
γεωπολιτική αστάθεια, εμπορικοί πόλεμοι, κλιματικοί κίνδυνοι, εντεινόμενες
ψηφιακές απειλές, ενεργειακή αβεβαιότητα και διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ερώτημα για τις διοικήσεις των τραπεζών δεν είναι, πλέον, «πόσο αποδοτικό είναι το λειτουργικό μοντέλο;», αλλά πόσο αποδοτικό και, ταυτόχρονα, ανθεκτικό παραμένει αυτό σε περιόδους αστάθειας.

Ανθεκτικότητα: ένα πολυεπίπεδο σύστημα ικανοτήτων

Η ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ δεν ταυτίζεται με τη διαχείριση κρίσεων ή την ανάκαμψη από καταστροφές (Disaster Recovery). Ενώ η ανάκαμψη εστιάζει στην επιστροφή στην κανονικότητα, η ανθεκτικότητα εστιάζει στην ικανότητα του οργανισμού να συνεχίζει να λειτουργεί κατά τη διάρκεια ενός σοκ, χωρίς διακοπή κρίσιμων υπηρεσιών.

Για τον τραπεζικό κλάδο, που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της οικονομικής σταθερότητας, η ανθεκτικότητα είναι, πλέον, η υπόσχεση εμπιστοσύνης προς τους καταθέτες και την κοινωνία.

ΈΤΣΙ, ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ σε τέσσερις βασικούς άξονες:

• Λειτουργική ανθεκτικότητα: επίτευξη συνέχειας κρίσιμων λειτουργιών, χωρίς μοναδικά σημεία αποτυχίας.
• Χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα: εξασφάλιση επαρκών κεφαλαίων, διαφοροποιημένης χρηματοδότησης και δοκιμές stress tests με ακραία, αλλά εφικτά σενάρια.
• Στρατηγική ανθεκτικότητα: έγκαιρη προσαρμογή του επιχειρηματικού μοντέλου.
• Γεωπολιτική ανθεκτικότητα: ισορροπημένη έκθεση σε τρίτες χώρες, συναλλάγματα και αντισυμβαλλόμενους.

Η εποπτική διάσταση: SREP και DORA

ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ εποπτικές αρχές, και ειδικά ο SSM, έχουν ενισχύσει σημαντικά την έμφαση στη λειτουργική και ψηφιακή ανθεκτικότητα.

Στο πλαίσιο του SREP (Supervisory Review & Evaluation Process), οι αξιολογήσεις επικεντρώνονται, πλέον, σε:

• τεχνολογικούς κινδύνους και κυβερνοασφάλεια,
• εξάρτηση από τρίτους παρόχους,
• επάρκεια σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας, και
• διακυβέρνηση και ακεραιότητα δεδομένων.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ, το DORA (Digital Operational Resilience Act), που τέθηκε σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2025, θεσπίζει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ψηφιακή επιχειρησιακή ανθεκτικότητα, με απαιτήσεις για ενισχυμένη διαχείριση κινδύνων ICT (Information & Communication Technology), δοκιμές ανθεκτικότητας, εποπτεία κρίσιμων παρόχων και σαφείς στρατηγικές απεξάρτησης.

ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ των εποπτών είναι σαφές: δεν αρκεί να αντέχεις ένα σοκ, πρέπει να διατηρείς τη λειτουργικότητά σου εντός της κρίσης.

Η ανθεκτικότητα πρέπει να μετριέται

ΣΗΜΕΡΑ, η ανθεκτικότητα δεν μπορεί να παραμένει αφηρημένη έννοια. Αποτυπώνεται μέσω συγκεκριμένων δεικτών, όπως:

• ο χρόνος αποκατάστασης κρίσιμων λειτουργιών (MTTR),
• οι δείκτες συγκέντρωσης κινδύνου (εσόδων, κερδοφορία των 20 μεγαλύτερων πελατών, αγορών, παρόχων),
• τα κεφαλαιακά αποθέματα πέραν των ελάχιστων απαιτήσεων,
• οι δείκτες επιχειρησιακής συνέχειας (recovery times, επιτυχία ασκήσεων BCP).

ΌΛΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΩ, στη βάση μίας θεμελιώδους αρχής: Η βελτίωση προϋποθέτει τη δυνατότητα μέτρησης των επιδόσεων.

Ο στρατηγικός συμβιβασμός: αποδοτικότητα και ανθεκτικότητα

Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ της ανθεκτικότητας απαιτεί επενδύσεις που δεν ευθυγραμμίζονται πάντα με τη βραχυπρόθεσμη αποδοτικότητα. Οι διοικήσεις καλούνται να διαχειριστούν τον συμβιβασμό, με βάση δεδομένα, σενάρια και μετρήσιμα επίπεδα ανοχής κινδύνου.

ΟΙ ΠΙΟ ΏΡΙΜΟΙ οργανισμοί ήδη προσαρμόζονται: επεκτείνουν τον σχεδιασμό σεναρίων, επενδύουν στο cybersecurity, ενισχύουν τη διαχείριση κινδύνων τρίτων και αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων.

Παράλληλα, επαναξιολογούν τα λειτουργικά τους μοντέλα, αναζητώντας τη σωστή ισορροπία μεταξύ συγκέντρωσης και ευελιξίας.

Προς ένα ανθεκτικό λειτουργικό μοντέλο

ΈΝΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟ λειτουργικό μοντέλο προϋποθέτει πέντε στρατηγικές κινήσεις:

1. Ενσωμάτωση στόχων ανθεκτικότητας στο στρατηγικό πλάνο. Δεν είναι μία άσκηση συμμόρφωσης, αλλά στρατηγική επιλογή που πρέπει να τοποθετείται στο επίκεντρο του σχεδιασμού, όχι στις υποσημειώσεις.

2. Καθιέρωση συγκεκριμένων δεικτών ανθεκτικότητας, με τακτική παρακολούθηση (reporting).

3. Συστηματικός σχεδιασμός σεναρίων και ασκήσεων προσομοίωσης κρίσεων.

4. Μείωση λειτουργικών και τεχνολογικών συγκεντρώσεων.

5. Ολιστική διαχείριση κινδύνων τρίτων παρόχων, ευθυγραμμισμένη με SREP και DORA.

Στην EY, υποστηρίζουμε καθημερινά τράπεζες στην Ελλάδα, και σε όλο τον κόσμο, στον σχεδιασμό και την υλοποίηση ολοκληρωμένων πλαισίων ανθεκτικότητας σε επίπεδο διακυβέρνησης, τεχνολογίας και κινδύνων, πλήρως ευθυγραμμισμένων με SSM, SREP και DORA, μετατρέποντας την ανθεκτικότητα σε μετρήσιμο στρατηγικό πλεονέκτημα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ, οι τράπεζες που θα ηγηθούν την επόμενη δεκαετία, θα είναι εκείνες που θα συνδυάσουν:

• Υψηλή, μεν, αποδοτικότητα (χαμηλό C/I ratio), αλλά
• Ισχυρούς και μετρήσιμους δείκτες ανθεκτικότητας, και
• Ικανότητα ταχείας προσαρμογής σε κάθε κρίση.

ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ανταγωνιστικό πλεονέκτημα δεν είναι η αποδοτικότητα ή η ανθεκτικότητα μεμονωμένα, αλλά η ικανότητα επίτευξης και των δύο ταυτόχρονα.