Η συνάντηση που θα δείξει ποιος κρατά πια τα χαρτιά

Η επικείμενη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο δεν θυμίζει τις ιστορικές στιγμές προσέγγισης του παρελθόντος.

Δεν είναι το 1972 του Νίξον και του Μάο. Δεν είναι καν η εποχή όπου η Ουάσιγκτον πίστευε ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση θα μεταμόρφωνε σταδιακά την Κίνα σε έναν πιο προβλέψιμο εταίρο του δυτικού συστήματος.

Αντιθέτως, η συνάντηση γίνεται σε μια περίοδο όπου και οι δύο πλευρές έχουν πλέον αποδεχθεί ότι η στρατηγική αντιπαλότητα ήρθε για να μείνει. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν ΗΠΑ και Κίνα θα λύσουν τις διαφορές τους. Είναι αν μπορούν να αποτρέψουν την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση — εμπορική, τεχνολογική ή ακόμη και στρατιωτική.

Γι’ αυτό και η λέξη-κλειδί στην Ουάσιγκτον δεν είναι πλέον «μετασχηματισμός» της Κίνας, αλλά «σταθερότητα» ή όπως το περιγράφουν Αμερικανοί αξιωματούχοι, μια «decent peace» — μια ανεκτή ειρήνη ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη.

Το τέλος της εποχής που η Αμερική «κρατούσε όλα τα χαρτιά»

Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ λειτουργούσαν με την πεποίθηση ότι η οικονομική και τεχνολογική υπεροχή τους θα τους επέτρεπε να καθορίζουν τους όρους της σχέσης με το Πεκίνο.

Σήμερα αυτή η βεβαιότητα έχει ραγίσει.Η Κίνα απέδειξε τα τελευταία χρόνια ότι διαθέτει ισχυρά αντίμετρα απέναντι στην αμερικανική πίεση: από τις σπάνιες γαίες και τα κρίσιμα ορυκτά μέχρι τη βιομηχανική της ισχύ, τις αλυσίδες εφοδιασμού και την κυριαρχία της σε στρατηγικούς τομείς όπως οι μπαταρίες, τα φωτοβολταϊκά και τα ηλεκτρικά οχήματα.

Το σοκ για την Ουάσιγκτον ήρθε όταν το Πεκίνο έδειξε ότι μπορεί να απαντήσει συμμετρικά στον εμπορικό πόλεμο και στους περιορισμούς εξαγωγών τεχνολογίας. Το μήνυμα ήταν σαφές: η εποχή που οι ΗΠΑ «κρατούσαν όλα τα χαρτιά» έχει περάσει.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα έχει ξεπεράσει την Αμερική. Σημαίνει όμως ότι η αλληλεξάρτηση μετατράπηκε σε αμοιβαίο όπλο.

Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να κυριαρχούν στα προηγμένα chips και στην τεχνητή νοημοσύνη αιχμής. Η Κίνα όμως παραμένει κρίσιμη για την παγκόσμια μεταποίηση και για πρώτες ύλες χωρίς τις οποίες η δυτική βιομηχανία δυσκολεύεται να λειτουργήσει.

Alex Brandon/Pool via REUTERSΟι νίκες που θέλει να φέρει πίσω ο Τραμπ

Ο Τραμπ πηγαίνει στο Πεκίνο με έναν σαφή πολιτικό στόχο: να επιστρέψει στην Ουάσιγκτον με απτά αποτελέσματα που μπορούν να παρουσιαστούν ως αμερικανικές νίκες.

Στο τραπέζι βρίσκονται μεγάλες κινεζικές αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων, νέες συμφωνίες για Boeing, πιθανή χαλάρωση εντάσεων στους δασμούς και ένα πιο μόνιμο πλαίσιο διαχείρισης των εμπορικών διαφορών μέσω ενός «Board of Trade» — ενός μηχανισμού που θα επιχειρεί να αποτρέπει τις εκρήξεις εμπορικού πολέμου πριν αυτές ξεφύγουν.

Η λογική είναι βαθιά τραμπική: λιγότερη ιδεολογία, περισσότερη συναλλαγή. Ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να πιστεύει ότι μπορεί να διαχειριστεί τη σχέση προσωπικά, μέσα από απευθείας συνεννοήσεις με τον Σι. Άλλωστε έχει επανειλημμένα μιλήσει για τη «χημεία» τους, ενώ δεν κρύβει ότι θεωρεί τις προσωπικές σχέσεις μεταξύ ηγετών κεντρικό εργαλείο εξωτερικής πολιτικής.

Όμως πίσω από τη βιτρίνα των πιθανών εμπορικών συμφωνιών, ο Λευκός Οίκος επιδιώκει και κάτι βαθύτερο: χρόνο.

Χρόνο για να μειώσει την εξάρτηση των ΗΠΑ από τις κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού. Χρόνο για να οργανώσει συμμαχίες σε κρίσιμα ορυκτά και τεχνολογία. Χρόνο για να ενισχύσει την αμερικανική βιομηχανική βάση στον ανταγωνισμό για την AI και τους ημιαγωγούς.

Sputnik/Sergei Savostyanov/Pool via REUTERSΤο Πεκίνο παίζει άμυνα — αλλά από θέση ισχύος

Το ενδιαφέρον είναι ότι και η Κίνα επιθυμεί τη σταθεροποίηση της σχέσης. Παρά τη ρητορική αυτοπεποίθησης, το Πεκίνο γνωρίζει ότι η κινεζική οικονομία παραμένει ευάλωτη: κρίση ακινήτων, ασθενική κατανάλωση, δημογραφική πίεση και επιβράδυνση της ανάπτυξης.

Γι’ αυτό ο Σι δεν θέλει ανεξέλεγκτη σύγκρουση με τις ΗΠΑ. Θέλει προβλεψιμότητα. Ταυτόχρονα, όμως, η Κίνα αισθάνεται ότι ο συσχετισμός ισχύος έχει μεταβληθεί υπέρ της σε σύγκριση με το πρώτο σοκ των δασμών του 2018.

Έχει διαφοροποιήσει τις εξαγωγές της, έχει ενισχύσει τη θέση της στον Παγκόσμιο Νότο και εμφανίζεται σε πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες ως πιο σταθερός εταίρος από μια Αμερική που αλλάζει στρατηγική ανάλογα με τον εκάστοτε πρόεδρο.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ενίσχυσε περαιτέρω αυτή την εικόνα. Στο Πεκίνο εκτιμούν ότι η εμπλοκή των ΗΠΑ στο Ιράν αποδυνάμωσε τη διαπραγματευτική θέση της Ουάσιγκτον και ανέδειξε την Κίνα ως δύναμη σταθερότητας.

Δεν είναι τυχαίο ότι Κινέζοι αξιωματούχοι και αναλυτές μιλούν πλέον ανοιχτά για μια Αμερική που «πολεμά χωρίς να κερδίζει», ενώ η Κίνα «κερδίζει χωρίς να πολεμά».

Τα πραγματικά αγκάθια

Παρά τις πιθανές εμπορικές συμφωνίες, τα βαθύτερα προβλήματα της σινοαμερικανικής σχέσης όχι μόνο παραμένουν, αλλά γίνονται ολοένα πιο εκρηκτικά.

Πρώτο και κυριότερο: η Ταϊβάν

Για το Πεκίνο είναι το σημαντικότερο ζήτημα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ. Η κινεζική ηγεσία επιδιώκει όχι μόνο περιορισμό των αμερικανικών εξοπλισμών προς την Ταϊπέι, αλλά ακόμη και αλλαγή στη διατύπωση της αμερικανικής πολιτικής — από το «δεν υποστηρίζουμε την ανεξαρτησία της Ταϊβάν» στο πιο σκληρό «αντιτιθέμεθα στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν».

Για συμμάχους των ΗΠΑ στην Ασία, από την Ιαπωνία έως τη Νότια Κορέα, αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό ενδεχόμενο της συνάντησης.

Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο είναι η τεχνολογία

Η μάχη για ημιαγωγούς, AI και προηγμένα συστήματα δεν είναι πλέον απλώς οικονομική. Είναι γεωπολιτική και στρατηγική. Οι ΗΠΑ προσπαθούν να περιορίσουν την πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένη τεχνολογία, ενώ το Πεκίνο επενδύει μαζικά στην αυτάρκεια.

Την ίδια στιγμή, δεν υπάρχει ακόμη πραγματικό πλαίσιο συνεννόησης για τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης ή για τον τρόπο αποφυγής κρίσεων σε έναν κόσμο όπου AI, κυβερνοπόλεμος και στρατιωτικά συστήματα αλληλοσυνδέονται όλο και περισσότερο.

Τρίτο μέτωποι οι κρίσιμες ύλες

Και βέβαια υπάρχει το ζήτημα των σπάνιων γαιών και των κρίσιμων ορυκτών — ένα από τα πιο ισχυρά γεωοικονομικά όπλα της Κίνας.

Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERSΗ σκιά του Ιράν και ο πειρασμός του μεγάλου παζαριού

Η χρονική συγκυρία της συνάντησης δίνει στη Μέση Ανατολή πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η Ουάσιγκτον γνωρίζει ότι το Πεκίνο διαθέτει επιρροή στην Τεχεράνη, ως ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου. Η Κίνα, από την πλευρά της, θέλει πάση θυσία να αποφευχθεί μια μακρά αποσταθεροποίηση που θα κρατήσει κλειστό ή επισφαλές το Στενό του Ορμούζ, απ’ όπου περνά τεράστιο μέρος των ενεργειακών της εισαγωγών.

Κάπου εδώ εμφανίζεται ο πειρασμός ενός ευρύτερου «μεγάλου παζαριού». Θα μπορούσε ο Τραμπ να αναζητήσει κινεζική βοήθεια στο Ιράν με αντάλλαγμα ηπιότερη στάση σε άλλα μέτωπα; Θα μπορούσε η Κίνα να πιέσει για παραχωρήσεις στην Ταϊβάν ή στην τεχνολογία αξιοποιώντας την ανάγκη της Ουάσιγκτον για αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή;

Αυτό είναι το ερώτημα που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία σε συμμάχους των ΗΠΑ στην Ασία.

Τι να περιμένουμε

Η επικείμενη συνάντηση πιθανότατα θα παράξει χαμόγελα, μεγάλες δηλώσεις, εμπορικές συμφωνίες και μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης. Δεν θα αλλάξει όμως τη βαθιά δομή της αντιπαράθεσης.

Οι ΗΠΑ και η Κίνα δεν κινούνται προς συμφιλίωση. Κινούνται προς μια πιο οργανωμένη, πιο ψυχρή και πιο ρεαλιστική διαχείριση του ανταγωνισμού τους.

Ο Τραμπ φαίνεται να πιστεύει ότι μπορεί να πετύχει μια προσωπική «μεγάλη συμφωνία» με τον Σι. Ο Σι, αντίθετα, μοιάζει να βλέπει τη σχέση ως παιχνίδι μακράς διάρκειας: αγορά χρόνου, ενίσχυση της κινεζικής αυτάρκειας και σταδιακή μετατόπιση της παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος.

Και ίσως αυτή να είναι η ουσία της συνάντησης στο Πεκίνο: όχι το τέλος της σινοαμερικανικής σύγκρουσης, αλλά η αρχή μιας νέας φάσης, όπου οι δύο υπερδυνάμεις θα προσπαθούν ταυτόχρονα να συνεργάζονται, να ανταγωνίζονται και να προετοιμάζονται για έναν κόσμο όπου καμία από τις δύο δεν μπορεί πλέον να επιβάλει μόνη της τους κανόνες.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.