Ερευνητές πιστεύουν ότι ίσως εντόπισαν με ακρίβεια την ημερομηνία και τον νυχτερινό ουρανό που απεικονίζεται στον εμβληματικό πίνακα του Βίνσεντ βαν Γκογκ «Έναστρη Νύχτα».
Πρόκειται για ένα από τα διασημότερα έργα όχι μόνο του Βαν Γκογκ αλλά της σύγχρονης ιστορίας της τέχνης έχοντας αφήσει μια παρακαταθήκη που συνεχίζει να εμπνέει και να προκαλεί το ενδιαφέρον και την απορία των ανθρώπων από γενιά σε γενιά. Ωστόσο, ενώ μπορεί να θεωρείτε ότι οι στροβιλισμοί των χρωμάτων και οι φωτεινές κουκκίδες των αστεριών απεικονίζουν έναν νυχτερινό ουρανό που προέρχεται αποκλειστικά από τη φαντασία του καλλιτέχνη πολλοί ειδικοί έχουν προσπαθήσει να αποκρυπτογραφήσουν τον πίνακα προσπαθώντας να διαπιστώσουν αν όσα απεικονίζονται αντιστοιχούν σε πραγματικά ουράνια σώματα και φαινόμενα και έχουν διατυπωθεί διάφορες σχετικές θεωρίες.
Σε μια νέα μελέτη ερευνητική ομάδα υποστηρίζει ότι η «Έναστρη Νύχτα» απεικονίζει τον ουρανό λίγο πριν από την αυγή όπως ήταν περίπου στις 22 Ιουλίου 1889 στο Σεν-Ρεμί-ντε-Προβάνς όπου ο Βαν Γκογκ φιλοτέχνησε τον πίνακα. Ωστόσο παρότι ο συγκεκριμένος ουρανός που προτείνει η μελέτη ταιριάζει απόλυτα με εκείνον που απεικονίζεται στο έργο οι ιστορικοί τέχνης θεωρούν εδώ και καιρό ότι ο Βαν Γκογκ ζωγράφισε τον πίνακα τον Ιούνιο. Θα μπορούσαν αυτά τα ευρήματα να αλλάξουν την ημερομηνία δημιουργίας αυτού του εμβληματικού έργου;
Αναζητώντας τον ουρανό
Η έρευνα ξεκίνησε πριν από δεκαετίες, το 1984, με τον ιστορικό τέχνης Άλμπερτ Μπόιμ και τον αστρονόμο Τζορτζ Άμπελ στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA) και συνεχίστηκε τα επόμενα χρόνια με τον αστρονόμο Τσαρλς Γουίτνεϊ από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. Ωστόσο,οι προηγούμενες αναλύσεις δεν κατέληγαν στα ίδια συμπεράσματα και δεν υπήρχε πραγματική συναίνεση σχετικά με το πότε ακριβώς ο ουρανός ταίριαζε με τον πίνακα.
Έτσι το ερώτημα παρέμενε αναπάντητο απασχολώντας όσους αγαπούν τόσο την τέχνη όσο και το Διάστημα. Την έρευνα ανέλαβε εκ νέου μια ομάδα με επικεφαλής τον Ελάιτζα Τζονγκ-χιουν Κιμ, διευθύνοντα σύμβουλο της νοτιοκορεατικής εταιρείας ρομποτικών τηλεσκοπίων SLLAB και υποψήφιο διδάκτορα στη Σχολή Διαστημικής Έρευνας του Πανεπιστημίου Κιουνγκ Χι.
«Όταν βλέπουν ένα τμήμα ενός έναστρου ουρανού οι αστρονόμοι που πραγματοποιούν παρατηρήσεις, όπως εγώ αλλά και οι ερασιτέχνες αστρονόμοι θέλουν να λύσουν το αίνιγμα. Εγώ απλώς είμαι κάποιος που ακολούθησε αυτή τη διαδικασία λίγο πιο ενεργά», δήλωσε ο Κιμ στο Space.com.
Πώς όμως κατέληξε η ομάδα του Κιμ στο συμπέρασμά της ενώ άλλοι ερευνητές δεν είχαν καταφέρει επί δεκαετίες να προσδιορίσουν με ακρίβεια την ημερομηνία; «Εν συντομία αναλύσαμε τον πίνακα από αστρονομική σκοπιά, μελετήσαμε έγγραφα σχετικά με τις συνθήκες ζωής του καλλιτέχνη τον Ιούλιο του 1889 και στη συνέχεια, πραγματοποιήσαμε οικολογικές και μετεωρολογικές έρευνες», ανέφερε ο Κιμ.
Αρχικά, η ομάδα ανέλυσε τον ουρανό από την ακριβή τοποθεσία στο Σεν-Ρεμί όπου θεωρείται ότι ο Βαν Γκογκ ζωγράφισε την «Έναστρη Νύχτα». Στη συνέχεια χρησιμοποίησε γεωμετρικές μεθόδους παρατήρησης για να ανασυνθέσει τον νυχτερινό ουρανό της εποχής.
«Τα σύγχρονα τηλεσκόπια διαθέτουν μια λειτουργία που ονομάζεται αστρομετρία. Αυτή συγκρίνει μια εικόνα του νυχτερινού ουρανού με ουράνιες συντεταγμένες αποθηκευμένες σε έναν υπολογιστή και εξάγει αυτόματα τις συντεταγμένες της εικόνας. Χρησιμοποιήσαμε την ανάλυση Procrustes, μια μέθοδο που συγκρίνει μόνο το “σχήμα” δύο συνόλων σημείων. Αφού προσαρμόσει τη θέση, το μέγεθος και την περιστροφή τους, μετρά πόσο μοιάζουν τα δύο σχήματα, εξετάζοντας τις διαφορές που απομένουν — τις λεγόμενες υπολειμματικές αποκλίσεις. Επειδή ένα αστρικό σμήνος στον καμβά μπορεί να είναι μεγαλύτερο ή μικρότερο από ό,τι στην πραγματικότητα και να έχει ελαφρώς διαφορετική κλίση, αυτή η μέθοδος ήταν η κατάλληλη. Μας επέτρεψε να εξηγήσουμε ποσοτικά κάτι που παλαιότερες μελέτες περιέγραφαν μόνο ποιοτικά, λέγοντας ότι ένα σχήμα “μοιάζει με έναν συγκεκριμένο αστερισμό» εξήγησε ο Κιμ.
Ωστόσο αυτή η ποσοτική ανάλυση δεν αρκούσε για να αποδειχθεί με βεβαιότητα ότι επρόκειτο για τον σωστό ουρανό καθώς διαφορετικοί αστερισμοί θα μπορούσαν να παρουσιάζουν παρόμοιο βαθμό αντιστοιχίας λέει ο Κιμ. Για να πλησιάσει περισσότερο στην απάντηση η ομάδα συνδύασε την ανάλυση με μια εκτενή ιστορική έρευνα.
«Ελέγξαμε επίσης αν τα αστέρια βρίσκονταν πράγματι σε εκείνο το τμήμα του ουρανού πριν από την αυγή τη συγκεκριμένη ημερομηνία, αν βρίσκονταν μέσα στο οπτικό πεδίο του ζωγράφου και αν η όψη της Σελήνης και της Αφροδίτης ταίριαζε με τον πίνακα. Το σμήνος των Υάδων ήταν εκείνο που πληρούσε όλες αυτές τις προϋποθέσεις» δήλωσε ο Κιμ. Το σμήνος των Υάδων είναι το πλησιέστερο στη Γη ανοικτό αστρικό σμήνος, σε απόσταση περίπου 151 έτη φωτός.
Εξερευνώντας την ιστορία της αστρονομίας μέσα από την τέχνη
Όπως αναφέρθηκε, η ημερομηνία κατά την οποία ο ουρανός ταίριαζε με τον πίνακα τοποθετείται στα τέλη Ιουλίου έναν μήνα αργότερα από την περίοδο κατά την οποία οι ιστορικοί τέχνης θεωρούν ότι ο Βαν Γκογκ ζωγράφισε την «Έναστρη Νύχτα». Ωστόσο, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα ευρήματά τους θα μπορούσαν να ενισχύσουν την άποψη ότι το έργο φιλοτεχνήθηκε τελικά τον Ιούλιο.
Σε επιστολές που είχε γράψει ήδη από το 1888 ο Βαν Γκογκ περιέγραφε την επιθυμία του να ζωγραφίσει έναν ουρανό γεμάτο αστέρια. Σε μια επιστολή με ημερομηνία 12 Απριλίου 1888 έγραφε: «Ένας έναστρος ουρανός, για παράδειγμα, ναι είναι κάτι που θα ήθελα να δοκιμάσω όπως την ημέρα θα προσπαθούσα να ζωγραφίσω ένα πράσινο λιβάδι γεμάτο πικραλίδες».
Ο Κιμ μελέτησε τις επιστολές του ζωγράφου από μήνα σε μήνα, αναζητώντας πρόσθετες πληροφορίες που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την απόκλιση ανάμεσα στην ημερομηνία κατά την οποία ο ουρανός ταίριαζε με τον πίνακα και στον μήνα που θεωρείται ότι δημιουργήθηκε το έργο.
Ο Κιμ αναφέρθηκε σε μια επιστολή που γράφτηκε μεταξύ των τελών Μαΐου και των αρχών Ιουνίου του 1889 στην οποία ο Βαν Γκογκ σημείωνε: «Σήμερα το πρωί παρατηρούσα για πολλή ώρα την ύπαιθρο από το παράθυρό μου, πολύ πριν από την ανατολή του Ήλιου, και δεν υπήρχε τίποτε άλλο παρά μόνο το άστρο της αυγής, που έμοιαζε πολύ μεγάλο».
Ο Κιμ αξιοποίησε την «προσωπική του φαντασία» για να εντοπίσει συνδέσεις ανάμεσα στις παρατηρήσεις του ουρανού από τον Βαν Γκογκ εκείνους τους μήνες και στο τι θα μπορούσαν να σημαίνουν για τη χρονολόγηση του πίνακα, όπως ανέφερε. Επομένως, τα στοιχεία αυτά δεν αλλάζουν οριστικά την καθιερωμένη άποψη για την ιστορία του έργου.
Ωστόσο, ο Κιμ πρότεινε ότι οι συγκεκριμένες αναφορές ενδέχεται να δείχνουν πως ο Βαν Γκογκ παρατηρούσε επανειλημμένα τον ουρανό πριν από την αυγή, κάτι που θα μπορούσε να τον οδήγησε να δει αυτόν ακριβώς τον ουρανό στις 22 Ιουλίου. Ακόμη και ο ίδιος ο πίνακας προκαλεί αβεβαιότητα στους ιστορικούς τέχνης. Όπως αναφέρουν οι ερευνητές στη νέα τους μελέτη, κορυφαίοι ιστορικοί τέχνης θεωρούν ότι η «Έναστρη Νύχτα» παρουσιάζει υφολογικές διαφορές σε σχέση με τα άλλα έργα του Βαν Γκογκ που φιλοτέχνησε τον Ιούνιο γεγονός που δημιουργεί επιπλέον ερωτήματα σχετικά με την ημερομηνία δημιουργίας της.
«Αυτό που δείχνει η μελέτη μας είναι ότι ο ουρανός του πίνακα ταιριάζει, τόσο ως προς τα παρατηρησιακά δεδομένα όσο και ως προς το σχήμα, με τον πραγματικό ουρανό πριν από την αυγή γύρω στις 22 Ιουλίου. Επομένως, αυτό που προτείνουμε είναι το ενδεχόμενο ο Βίνσεντ να συνέλαβε την ιδέα τον Ιούνιο και να ολοκλήρωσε τον πίνακα μετά τις 22 Ιουλίου. Πιστεύω ότι περαιτέρω έρευνα στην ιστορία της τέχνης και στην επιστήμη της συντήρησης έργων τέχνης θα μπορούσε να φωτίσει περισσότερο αυτό το ζήτημα» λέει ο Κιμ.
Naftemporiki.gr
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
