Πώς 4 Ρώσοι τραπεζίτες έβγαλαν εκατομμύρια από τις ευρωπαϊκές κυρώσεις

Οι κυρώσεις της Δύσης είχαν σχεδιαστεί για να απομονώσουν τη ρωσική οικονομία μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Για τέσσερα κορυφαία στελέχη της Gazprombank στο Λουξεμβούργο, όμως, η αναταραχή που προκάλεσαν στις αγορές φαίνεται ότι μετατράπηκε σε μια εξαιρετικά επικερδή επενδυτική ευκαιρία.

Έρευνα των Financial Times, βασισμένη σε εσωτερικά έγγραφα και επικοινωνίες της τράπεζας, αποκαλύπτει έναν μηχανισμό εντυπωσιακό στην απλότητά του: οι τέσσερις τραπεζίτες έλαβαν προσωπικά δάνεια εκατομμυρίων ευρώ από την Gazprombank, αγόρασαν σε εξευτελισμένες τιμές ομόλογα της Gazprom που είχαν ουσιαστικά εγκλωβιστεί στην Ευρώπη λόγω των κυρώσεων και στη συνέχεια τα αντάλλαξαν με νέους τίτλους στη Ρωσία, αποτιμημένους στην πλήρη αξία τους.

Περισσότερες από 50 τέτοιες συναλλαγές θα μπορούσαν, σύμφωνα με τους υπολογισμούς των FT, να έχουν αποφέρει συνολικά κέρδη άνω των 9 εκατ. ευρώ.

Και κάπου εδώ αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα: ορισμένες αγορές πραγματοποιήθηκαν προτού γίνει γνωστό ποια ακριβώς ομόλογα θα μπορούσαν να ενταχθούν στο πρόγραμμα ανταλλαγής.

Το παράθυρο που άνοιξε

Η ευκαιρία δημιουργήθηκε μέσα από μια από τις μεγαλύτερες στρεβλώσεις που προκάλεσαν οι κυρώσεις του 2022.

Μετά τη ρωσική εισβολή, κρίσιμοι κόμβοι του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Ρωσίας αποκλείστηκαν από τις δυτικές αγορές. Παρότι η ίδια η Gazprom δεν βρέθηκε στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών κυρώσεων, οι περιορισμοί κατέστησαν εξαιρετικά δύσκολη την πληρωμή τόκων στους κατόχους ομολόγων της στο εξωτερικό.

Οι τίτλοι ουσιαστικά εγκλωβίστηκαν στην Ευρώπη και οι τιμές τους κατέρρευσαν. Ορισμένοι διαπραγματεύονταν ακόμη και στο 50% της αρχικής αξίας τους.

Η Μόσχα απάντησε με έναν μηχανισμό που άλλαξε πλήρως τα δεδομένα. Με διάταγμα της 5ης Ιουλίου 2022, ο Βλαντίμιρ Πούτιν επέτρεψε στους επενδυτές να αντικαθιστούν τα «παγιδευμένα» ομόλογα του εξωτερικού με νέους τίτλους στη Ρωσία, διαπραγματεύσιμους σε ρούβλια και στην αρχική τους αξία.

Με άλλα λόγια, ένας επενδυτής μπορούσε δυνητικά να αγοράσει στην Ευρώπη έναν τίτλο με τεράστια έκπτωση και, εφόσον αυτός γινόταν δεκτός στο πρόγραμμα, να τον ανταλλάξει στη Ρωσία σε πολύ υψηλότερη αξία.

Αγόρασε για 65.000 ευρώ τίτλο ονομαστικής αξίας 150.000

Ο πρώτος που κινήθηκε ήταν ο τότε διευθυντής της Gazprombank Luxembourg, Ντμίτρι Ντέρκατς.

Σύμφωνα με τους FT, είχε ταξιδέψει στη Μόσχα τον Ιούνιο του 2022. Μετά την επιστροφή του άνοιξε προσωπικό λογαριασμό στην Gazprombank Luxembourg – παρότι η εσωτερική πολιτική της τράπεζας δεν προέβλεπε προσωπικούς λογαριασμούς για εργαζομένους – και εξασφάλισε προσωπικό δάνειο από τη Gazprombank στη Μόσχα.

Μόλις εννέα ημέρες μετά το διάταγμα Πούτιν άρχισε να αγοράζει ομόλογα.

Σε μία από τις πρώτες συναλλαγές κατέβαλε περίπου 65.000 ευρώ για τίτλο ονομαστικής αξίας 150.000 ευρώ. Το συγκεκριμένο ομόλογο αντικαταστάθηκε αργότερα στη Ρωσία, δημιουργώντας δυνητικό κέρδος περίπου 85.000 ευρώ.

Το εντυπωσιακότερο στοιχείο είναι το timing: όταν ο Ντέρκατς έκανε την αγορά, η Gazprom δεν είχε ακόμη ανακοινώσει δημοσίως ότι ο συγκεκριμένος τίτλος θα ήταν επιλέξιμος για ανταλλαγή. Η σχετική ανακοίνωση έγινε μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο.

Οι τέσσερις άρχισαν να αγοράζουν μαζί

Από τον Σεπτέμβριο μπήκαν στο παιχνίδι και τα άλλα τρία μέλη του διοικητικού συμβουλίου της μονάδας του Λουξεμβούργου: Σεργκέι Νεκράσοφ, Σεργκέι Μπελούσοφ και Πάβελ Μπολσάκοφ.

Από εκείνο το σημείο εμφανίζεται ένα μοτίβο που βρίσκεται στον πυρήνα των ερωτημάτων που θέτουν οι FT.

Οι τέσσερις τραπεζίτες αγόραζαν συχνά το ίδιο ομόλογο, την ίδια ημέρα και στην ίδια ποσότητα, ενώ αρκετές από τις συναλλαγές προηγούνταν της δημόσιας ανακοίνωσης της Gazprom ότι ο συγκεκριμένος τίτλος θα μπορούσε να ανταλλαγεί.

Το γεγονός έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή τα συγκεκριμένα ομόλογα δεν ήταν εύκολο να βρεθούν στην αγορά και τα χρονικά περιθώρια για την ολοκλήρωση των ανταλλαγών ήταν περιορισμένα.

Σε χαρακτηριστική περίπτωση, οι τέσσερις άρχισαν να αγοράζουν ένα ομόλογο σε δολάρια στα τέλη Σεπτεμβρίου. Η Gazprom ανακοίνωσε στις 7 Οκτωβρίου ότι θα μπορούσε να αντικατασταθεί και το παράθυρο έκλεισε στις 24 Οκτωβρίου. Στην Ευρώπη ο τίτλος διαπραγματευόταν περίπου στο 50% της αξίας του. Ο ρωσικός τίτλος που τον αντικατέστησε έφθασε τον Δεκέμβριο στο 120%.

Πάνω από 17 εκατ. ευρώ για τις αγορές

Το μέγεθος των συναλλαγών ήταν κάθε άλλο παρά αμελητέο. Από τον Ιούλιο έως τον Νοέμβριο του 2022, οι τέσσερις τραπεζίτες έλαβαν μεταφορές συνολικού ύψους άνω των 17 εκατ. ευρώ, μετά τη μετατροπή ποσών από ρούβλια, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για δεκάδες αγορές ομολόγων.

Με βάση τις τιμές αγοράς, τις ονομαστικές αξίες και τις ιστορικές συναλλαγματικές ισοτιμίες, οι FT υπολογίζουν το συνολικό δυνητικό κέρδος τους σε πάνω από 9 εκατ. ευρώ.

Στελέχη της ίδιας της Gazprombank γνώριζαν τις συναλλαγές. Σε εσωτερικό email του Οκτωβρίου του 2022 προς τον επικεφαλής συμμόρφωσης αναφερόταν ότι οι τέσσερις είχαν λάβει ξεχωριστά προσωπικά δάνεια και είχαν αγοράσει διαφορετικά ευρωομόλογα της Gazprom.

Οι υποψίες για εσωτερική πληροφόρηση

Ακριβώς το timing των αγορών είναι αυτό που γεννά τις μεγαλύτερες υποψίες.

Ο Σεργκέι Αλεξασένκο, πρώην υποδιοικητής της κεντρικής τράπεζας της Ρωσίας, σημειώνει στους FT ότι η αγορά τέτοιων τίτλων αμέσως μετά το διάταγμα του Πούτιν ενείχε σημαντικό ρίσκο, ιδιαίτερα για κάποιον που δανειζόταν χρήματα και πλήρωνε τόκους προκειμένου να επενδύσει.

Κατά την εκτίμησή του, ο χρόνος των συναλλαγών του Ντέρκατς αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να γνώριζε εκ των προτέρων ότι συγκεκριμένοι τίτλοι επρόκειτο να ενταχθούν στο πρόγραμμα ανταλλαγής.

Ανησυχίες για πιθανή χρήση εσωτερικής πληροφόρησης είχαν εκφραστεί και μέσα στην ίδια την τράπεζα, αν και άλλα στελέχη υποστήριζαν ότι δεν υπήρχαν ενδείξεις χειραγώγησης ή insider trading. Οι συναλλαγές μέσω της τράπεζας σταμάτησαν μετά από εσωτερική έρευνα στα τέλη του 2022.

Και το μεγάλο ερώτημα των κυρώσεων

Υπάρχει όμως και μία δεύτερη, δυνητικά σοβαρότερη διάσταση.

Στον μηχανισμό των ανταλλαγών συμμετείχε το National Settlement Depository (NSD), ο κεντρικός φορέας διακανονισμού τίτλων της Ρωσίας, ο οποίος βρίσκεται υπό ευρωπαϊκές κυρώσεις.

Οι κανόνες της ΕΕ απαγορεύουν συναλλαγές που οδηγούν άμεσα ή έμμεσα στην καταβολή αμοιβής προς το NSD. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και νομικοί που εξέτασαν τα ευρήματα για λογαριασμό των FT θεωρούν ότι τίθεται συνεπώς ζήτημα πιθανής παράκαμψης των κυρώσεων.

Ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος υποστήριξε μάλιστα ότι η υπόθεση θα έπρεπε να αποτελέσει αντικείμενο ποινικής έρευνας στο Λουξεμβούργο.

Η έρευνα στο Λουξεμβούργο και οι διαψεύσεις

Η χρηματοπιστωτική εποπτική αρχή του Λουξεμβούργου, CSSF, πραγματοποίησε έλεγχο στην Gazprombank τον Μάρτιο του 2023 έπειτα από καταγγελία.

Εντόπισε παραβίαση των εσωτερικών κανόνων της τράπεζας που απαγόρευαν στους εργαζομένους να διατηρούν προσωπικούς λογαριασμούς και διαπίστωσε ότι οι τέσσερις διευθυντές δεν είχαν υποβληθεί στους προβλεπόμενους ελέγχους, μολονότι θεωρούνταν πελάτες «υψηλού κινδύνου». Δεν διαπίστωσε, ωστόσο, άλλη παρανομία και δεν επέβαλε πρόστιμα.

Η Gazprombank Luxembourg αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε παρανομία και δηλώνει ότι συμμορφώθηκε πλήρως με τη νομοθεσία της ΕΕ και του Λουξεμβούργου. Υποστηρίζει επίσης ότι οι επίμαχες συναλλαγές έγιναν από τα συγκεκριμένα πρόσωπα για προσωπικό τους λογαριασμό και όχι από την ίδια την τράπεζα.

Ο Ντέρκατς απορρίπτει επίσης οποιαδήποτε κατηγορία, επισημαίνοντας ότι η εποπτική έρευνα δεν διαπίστωσε ουσιώδεις παρατυπίες.

Και οι τέσσερις έχουν πλέον αποχωρήσει από την Gazprombank. Δύο δραστηριοποιούνται σήμερα σε επενδυτική εταιρεία στο Λουξεμβούργο, ενώ ο Σεργκέι Νεκράσοφ επέστρεψε στη Ρωσία και βρίσκεται στη διοίκηση της ποδοσφαιρικής Σπαρτάκ Μόσχας.

Η υπόθεση που αποκαλύπτουν οι Financial Times φωτίζει έτσι μία από τις πιο παράδοξες παρενέργειες του οικονομικού πολέμου που ακολούθησε την εισβολή στην Ουκρανία: οι ίδιες κυρώσεις που γκρέμισαν την αξία ρωσικών περιουσιακών στοιχείων δημιούργησαν, μέσα από τη διαφορά τιμών ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Ρωσία, μια ευκαιρία για κέρδη εκατομμυρίων – και τώρα αφήνουν στις ευρωπαϊκές αρχές το ερώτημα εάν κάποιοι απλώς εκμεταλλεύτηκαν μια ακραία στρέβλωση της αγοράς ή πέρασαν τη γραμμή της νομιμότητας.

Προτιμώμενη πηγή στην Google

Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.