Η ποτάμια τύφλωση δεν αρχίζει με πόνο. Έρχεται αργά, μέσα από ένα παράσιτο που μεταδίδεται με το τσίμπημα μιας μικρής μαύρης μύγας, κοντά σε ποτάμια της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής.
Πρώτα φέρνει έντονο κνησμό και δερματικές βλάβες. Ύστερα μπορεί να προσβάλει τα μάτια, ώσπου το φως να αρχίσει να χάνεται.
Για εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σε απομακρυσμένες κοινότητες, η απειλή είναι μέρος της καθημερινότητας. Το φάρμακο που μπορεί να περιορίσει τη νόσο υπάρχει. Εκείνο που δεν υπάρχει είναι ένας τρόπος να φτάσει στα χέρια τους.
Στα γραφεία της Merck, αυτή είναι η απόφαση που πρέπει να ληφθεί. Η ιβερμεκτίνη – το Mectizan, όπως θα κυκλοφορήσει – δεν είναι μια θεραπεία που μπορεί να πωληθεί εύκολα στους ανθρώπους που τη χρειάζονται περισσότερο.
Αν η πρόσβαση εξαρτηθεί από το ποιος μπορεί να πληρώσει, οι πιο ευάλωτοι θα μείνουν έξω. Στις 21 Οκτωβρίου 1987, ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Ρόι Βάγγελος, ανακοινώνει τη δέσμευση: η Merck θα διαθέτει το φάρμακο δωρεάν, «όσο χρειαστεί, για όσο χρειαστεί».
Από το εστιατόριο των γονιών του στα εργαστήρια της Merck
Ο Βάγγελος δεν φτάνει σε εκείνη την απόφαση ως ένας απρόσωπος εταιρικός επικεφαλής. Είναι γιος Ελλήνων μεταναστών, μεγαλωμένος στο Νιου Τζέρσι, όπου βοηθά στο οικογενειακό εστιατόριο. Ανάμεσα στους πελάτες βρίσκονται εργαζόμενοι της Merck, της μεγάλης φαρμακευτικής εταιρείας που έχει τις εγκαταστάσεις της κοντά.
Η διαδρομή του περνά από την ιατρική και τη βιοχημεία. Πριν αναλάβει τη διοίκηση της Merck, διευθύνει την ερευνητική της δραστηριότητα. Γνωρίζει, επομένως, την υπομονή που απαιτεί η ανακάλυψη ενός φαρμάκου και την απόσταση ανάμεσα σε ένα εύρημα στο εργαστήριο και στη θεραπεία που φτάνει στον ασθενή.
Όταν αναλαμβάνει τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου, το 1985, έχει ήδη περάσει χρόνια στην καρδιά αυτής της διαδικασίας.
Roy Vagelos – Chemical Heritage Foundation/Wikimedia CommonsΗ έρευνα για την ιβερμεκτίνη
Η ιβερμεκτίνη, ωστόσο, δεν είναι δική του ανακάλυψη. Πίσω της βρίσκεται η δουλειά επιστημόνων σε δύο χώρες: ο Ιάπωνας μικροβιολόγος Σατόσι Ομούρα εντοπίζει μικροοργανισμούς στο έδαφος, ενώ ο ερευνητής της Merck Γουίλιαμ Κάμπελ και η ομάδα του εξετάζουν τις ουσίες που παράγουν.
Η έρευνα οδηγεί σε μια δραστική ουσία που μπορεί να αντιμετωπίσει παράσιτα, ανάμεσά τους εκείνα που προκαλούν την ποτάμια τύφλωση.
Το φάρμακο δεν εξαφανίζει με μία δόση όλα τα παράσιτα από τον οργανισμό. Περιορίζει, όμως, τις προνύμφες που προκαλούν τις βλάβες και, με επαναλαμβανόμενη χορήγηση, μπορεί να προστατεύσει τους ασθενείς και να περιορίσει τη μετάδοση. Η επιστήμη έχει κάνει το βήμα της. Τώρα πρέπει να γίνει το επόμενο: να φτάσει η θεραπεία σε ανθρώπους που ζουν μακριά από νοσοκομεία, δρόμους και οργανωμένες υπηρεσίες υγείας.
Μια δέσμευση χωρίς ημερομηνία λήξης
Η Merck δεν μπορεί να λύσει μόνη της αυτό το πρόβλημα. Η δωρεά του φαρμάκου χρειάζεται ένα ολόκληρο δίκτυο: κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς, μη κυβερνητικές οργανώσεις και τοπικούς εργαζόμενους που γνωρίζουν τις κοινότητες και μπορούν να οργανώσουν τη διανομή.
Έτσι γεννιέται το Πρόγραμμα Δωρεάς Mectizan, μια διεθνής συνεργασία που δεν μετρά την επιτυχία της μόνο με τα κουτιά που φεύγουν από τα εργοστάσια. Χρειάζεται ενημέρωση, συστηματική χορήγηση και επανάληψη, χρόνο με τον χρόνο. Η υπόσχεση της Merck είναι ότι θα συνεχίσει να προσφέρει το φάρμακο όσο υπάρχει ανάγκη.
Αυτή είναι η δυσκολότερη πλευρά της απόφασης. Μια εφάπαξ προσφορά μπορεί να ανακοινωθεί, να φωτογραφηθεί και να ολοκληρωθεί. Η δέσμευση του Βάγγελος δεν έχει τέτοια ημερομηνία λήξης. Προϋποθέτει ότι η εταιρεία θα συνεχίσει να διαθέτει το Mectizan, ακόμη κι όταν οι άνθρωποι που το χρειάζονται δεν μπορούν να γίνουν πελάτες με την παραδοσιακή έννοια της αγοράς.
Το πρόγραμμα διαρκεί δεκαετίες και γίνεται ένα από τα μακροβιότερα προγράμματα δωρεάς φαρμάκου στον κόσμο. Δεν εξαφανίζει από τη μια μέρα στην άλλη την ποτάμια τύφλωση ούτε υποκαθιστά τα δημόσια συστήματα υγείας. Αλλάζει, όμως, τις πιθανότητες για ανθρώπους που διαφορετικά θα αντιμετώπιζαν τη νόσο χωρίς πρόσβαση στη θεραπεία.
Το αποτύπωμα μιας απόφασης
Η ιστορία του Βάγκελος δεν προσφέρεται για εύκολους πανηγυρισμούς. Ένα φάρμακο δεν φτάνει από μόνο του σε ένα χωριό, ούτε μια εταιρική δέσμευση αρκεί για να εξαλείψει μια ασθένεια. Χρειάζονται επιστημονική έρευνα, σταθερή χρηματοδότηση, οργανωμένη διανομή και άνθρωποι που θα κάνουν τη θεραπεία προσβάσιμη εκεί όπου η ανάγκη είναι μεγαλύτερη.
Χρειάζεται, όμως, και η μεγάλη απόφαση: ότι η επιτυχία ενός φαρμάκου δεν θα μετρηθεί μόνο από τις πωλήσεις του.
Τον Οκτώβριο του 1987, ο γιος των Ελλήνων μεταναστών που μεγάλωσε στο οικογενειακό εστιατόριο δεσμεύει μία από τις μεγαλύτερες φαρμακευτικές εταιρείες του κόσμου σε κάτι που δεν μπορεί να αποδώσει σε τρίμηνα και ισολογισμούς: να συνεχίσει να προσφέρει τη θεραπεία, όσο υπάρχουν άνθρωποι που τη χρειάζονται.
Προτιμώμενη πηγή στην Google
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
