Ο Αντόνιο Κόστα έχει αναλάβει τον ρόλο του διαμεσολαβητή που επιδιώκει να συνεννοήσει τους Ευρωπαίους ηγέτες και να τους οδηγήσει σε κοινές αποφάσεις. Ωστόσο, όπως σημειώνει το Politico, όλο και πιο συχνά, οι προσπάθειές του πέφτουν στο κενό.
Στη σύνοδο κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών την Πέμπτη, ο Αντόνιο Κόστα δέχθηκε τις πιο έντονες επικρίσεις από τότε που ανέλαβε την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, πριν από σχεδόν δύο χρόνια. Ο Κόστα, ο οποίος είναι σοσιαλιστής σε αντίθεση με τις περισσότερες από τις ισχυρότερες πολιτικές προσωπικότητες της ΕΕ σήμερα, βρέθηκε στο στόχαστρο για τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε δύο ξεχωριστές διαπραγματεύσεις: εκείνη για τη συγκράτηση των τιμών της ενέργειας και εκείνη για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, που καλύπτει την επταετία.
Οι κυβερνήσεις περίμεναν ότι, κατά τη διήμερη σύνοδο που επρόκειτο να συνεχιστεί και την Παρασκευή, θα σημειωνόταν πρόοδος και στα δύο ζητήματα. Αντί γι’ αυτό, το αποτέλεσμα ήταν, στην καλύτερη περίπτωση, ένα αδιέξοδο και, στη χειρότερη, ακόμη μεγαλύτερη διάσταση απόψεων. Οι συζητήσεις κράτησαν 14 ώρες, χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.
«Όσο περισσότερο παρατείνονται οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, τόσο μεγαλύτερες δυσκολίες θα αντιμετωπίζουμε», δήλωσε στο Politico ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Πέτερι Όρπο. «Για αυτό πρέπει να εργαστούμε για να βρούμε μια λύση μέσα στη φετινή χρονιά. Καταλαβαίνω πολύ καλά πόσο δύσκολο είναι. Πρόκειται για μια τεράστια πρόκληση».
Το διακύβευμα είναι τεράστιο. Η ΕΕ πιέζεται να αντιμετωπίσει την ακρίβεια και να καταλήξει σε συμφωνία για τον προϋπολογισμό, προτού οι εθνικές εκλογές της επόμενης χρονιάς κάνουν την επίτευξη συμφωνίας ακόμη δυσκολότερη. Οι διαφωνίες μεταξύ των 27 κρατών-μελών γίνονται ακόμη πιο εμφανείς, την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προχωρά σε κινήσεις που ευνοούν τη Ρωσία στον πόλεμο στην Ουκρανία, η ευρωπαϊκή οικονομία δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί την Κίνα και τα εθνικιστικά κόμματα που αντιτίθενται στην ΕΕ πλησιάζουν όλο και περισσότερο στην εξουσία στις μεγαλύτερες πρωτεύουσες της Ευρώπης.
Και οι 16 διπλωμάτες και αξιωματούχοι με τους οποίους μίλησε το Politico για το συγκεκριμένο δημοσίευμα διατήρησαν την ανωνυμία τους, προκειμένου να μπορούν να μιλήσουν ελεύθερα για ένα ευαίσθητο ζήτημα. Όλοι είτε συμμετείχαν στη σύνοδο της Πέμπτης είτε είχαν ενημερωθεί αμέσως μετά από ηγέτες που ήταν παρόντες. Οι περισσότεροι άσκησαν κριτική στον Κόστα, αν και υπήρξαν και εκείνοι που εξέφρασαν πιο θετική άποψη για τον χειρισμό του.
Η διαδικασία έχει περιέλθει σε αδιέξοδο
Ο Κόστα, πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, επιλέγεται από τους Ευρωπαίους ηγέτες για να προεδρεύει στις συνόδους κορυφής και να συντονίζει τις συζητήσεις, με στόχο να τους φέρνει σε συμφωνία. Όπως ανέφερε την Πέμπτη το Brussels Playbook, ο Κόστα εισέρχεται σε μια καθοριστική περίοδο της θητείας του, καθώς καλείται να γεφυρώσει μέσα σε περιορισμένο χρονικό διάστημα τις βαθιές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών για τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Σύμφωνα με αξιωματούχους, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα επιδιώξει την ανανέωση της θητείας του για ακόμη δυόμισι χρόνια, όταν αυτή ολοκληρωθεί το επόμενο έτος.
Στη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης, το μεγαλύτερο μέρος των συζητήσεων αναλώθηκε στις έντονες διαφωνίες που προέκυψαν γύρω από τη δεύτερη φάση του συστήματος τιμολόγησης των εκπομπών άνθρακα της ΕΕ, γνωστού ως ETS2.
Η αντιπαράθεση για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) – τόσο για το ισχύον σύστημα όσο και για τη δεύτερη φάση του, η οποία έχει ήδη θεσμοθετηθεί και προβλέπει την επιβολή χρέωσης για τις εκπομπές άνθρακα από τη θέρμανση και τις μεταφορές από το 2028 – εξελίχθηκε σε τέτοιο αδιέξοδο, που ο Κόστα αναγκάστηκε να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου μετά τη σύνοδο και να μεταθέσει τη συνέχιση των συνομιλιών για μετά το δείπνο. Όπως ανέφεραν τρεις διπλωμάτες της ΕΕ στο Politico, οι συζητήσεις είχαν γίνει «ένα χάος».
Με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να είναι έξαλλος με την αδιαλλαξία της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, οι διαπραγματεύσεις διεξήχθησαν σε ιδιαίτερα τεταμένο κλίμα. Από τη μία πλευρά βρέθηκαν η Γερμανία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Πορτογαλία, οι σκανδιναβικές χώρες και η Ολλανδία, ενώ απέναντί τους είχαν την Ιταλία και την ομάδα των τεσσάρων χωρών του Βίσεγκραντ (Ουγγαρία, Τσεχία, Σλοβακία και Πολωνία), οι οποίες επέμειναν στη θέση τους.
Σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες, η Ρώμη και οι τέσσερις χώρες του Βίσεγκραντ ζητούσαν από την ΕΕ να αναβάλει την εφαρμογή του ETS2, υποστηρίζοντας ότι θα επιβάρυνε σημαντικά τους λογαριασμούς ενέργειας.
Δύο διπλωμάτες από διαφορετικά κράτη-μέλη της ΕΕ δήλωσαν ότι οι ηγέτες ήταν έξαλλοι με τον Κόστα, επειδή επέτρεψε στις διαπραγματεύσεις να εκτροχιαστούν. Παρότι το προσχέδιο των συμπερασμάτων της συνόδου, που είχε προετοιμαστεί πριν από τη συνάντηση, δεν προέβλεπε καμία αλλαγή στη στάση της ΕΕ για το ETS2, οι ηγέτες επιχείρησαν κατά τη διάρκεια της συνόδου να ξανανοίξουν τη συζήτηση για τη νομοθεσία και να ανατρέψουν όσα είχαν ήδη συμφωνηθεί, αφήνοντας τον Κόστα εμφανώς αμήχανο και σε δύσκολη θέση, ανέφερε ένας από τους δύο διπλωμάτες.
«Ο Κόστα θέλει τα συμπεράσματα να έχουν οριστικοποιηθεί ήδη από τις προπαρασκευαστικές συναντήσεις των πρεσβευτών και να μην τίθενται ξανά υπό συζήτηση κατά τη διάρκεια των συνόδων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου», δήλωσε διπλωμάτης. «Δεν του αρέσει να συντάσσονται τα κείμενα εκείνη την ώρα, κατά τη διάρκεια της συνόδου».
Ένας άλλος διπλωμάτης έκανε λόγο για «τεράστια δυσαρέσκεια», χαρακτηρίζοντας την αντιπαράθεση για τη διατύπωση του κειμένου σχετικά με την ενεργειακή πολιτική ως «απίστευτο χάος».
«Συνέχισαν να δουλεύουν πάνω στα κείμενα που πρότεινε η ιταλική πλευρά, αγνοώντας τις διατυπώσεις που είχαν ήδη καταθέσει άλλες χώρες, και δείχνοντας ότι δεν αντιλαμβάνονταν τις πολιτικές λεπτές ισορροπίες γύρω από τη συνολική συζήτηση για το ETS», πρόσθεσε ο διπλωμάτης.
Ένας άλλος διπλωμάτης κατηγόρησε τον Κόστα ότι «έχασε τον έλεγχο της συζήτησης», υποστηρίζοντας ότι δεν κατάφερε να παρακολουθήσει τις προτεινόμενες τροπολογίες και να τις θέσει εγκαίρως υπόψη των Ευρωπαίων ηγετών. Έτσι, οι ηγέτες αναγκάστηκαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις χωρίς να έχουν στη διάθεσή τους τις σχετικές προτάσεις, γεγονός που συνέβαλε στο να παραταθούν οι διαπραγματεύσεις έως και μετά τα μεσάνυχτα.
Ένας διπλωμάτης και ένας αξιωματούχος της ΕΕ συνέκριναν ανεξάρτητα τον Κόστα με τους δύο προκατόχους του στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου: τον Σαρλ Μισέλ, τον οποίο οι κυβερνήσεις επέκριναν συχνά για την αδυναμία του να βρίσκει συμβιβαστικές λύσεις και να εξασφαλίζει συμφωνίες, και τον Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος απολάμβανε ευρείας υποστήριξης καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας του.
«Την Πέμπτη, ο Κόστα τα πήγε χειρότερα και από τον Σαρλ Μισέλ», δήλωσε ο διπλωμάτης. Από την πλευρά του, ο αξιωματούχος της ΕΕ ανέφερε ότι «υπάρχει δυσαρέσκεια επειδή τα ζητήματα δεν αντιμετωπίζονται με έναν τρόπο που να θυμίζει περισσότερο τον Τουσκ».
Έντιμος μεσολαβητής
Η δυσαρέσκεια δεν περιορίστηκε μόνο στο ζήτημα της ενέργειας. Παρότι οι κυβερνήσεις δεν περίμεναν να σημειωθεί κάποια σημαντική πρόοδος στις συζητήσεις για τον προϋπολογισμό της ΕΕ την Πέμπτη, έχουν αρχίσει πλέον να εκφράζουν προβληματισμό και για τον τρόπο με τον οποίο ο Κόστα χειρίζεται αυτό το θέμα.
Ο Κόστα είναι αποφασισμένος να πετύχει συμφωνία έως το τέλος του έτους. Στο πλαίσιο του ρόλου του, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου οφείλει να λειτουργεί ως αμερόληπτος διαμεσολαβητής, διευκολύνοντας την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των 27 κρατών-μελών.
Σύμφωνα με τέσσερις ακόμη διπλωμάτες της ΕΕ, οι χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά ανησυχούν ότι ο Κόστα ευνοεί τις χώρες του Νότου.
Ένας διπλωμάτης της ΕΕ κατηγόρησε τον Κόστα ότι άλλα λέει και άλλα κάνει και ότι δεν τηρεί ουδέτερη στάση στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.
Ένας άλλος διπλωμάτης, από χώρα που επιθυμεί μικρότερο προϋπολογισμό, δήλωσε: «Ο Κόστα, τόσο σε προσωπικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο, ανήκει στο αντίπαλο στρατόπεδο».
«Υπάρχει κάποιος σκεπτικισμός σχετικά με το πώς θα προχωρήσει τη διαδικασία από εδώ και πέρα», δήλωσαν.
Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες καλούν τον Κόστα να προτείνει περαιτέρω περικοπές, ενόψει της έκτακτης συνόδου κορυφής της ΕΕ για τον προϋπολογισμό, η οποία, όπως επιβεβαιώθηκε την Πέμπτη, θα πραγματοποιηθεί στις 26 Νοεμβρίου.
«Εξαιρετικός διαπραγματευτής»
Πολλές κυβερνήσεις εξακολουθούν να πιστεύουν ότι ο Κόστα μπορεί να πετύχει μακροπρόθεσμα. Ακόμη και όσοι αναγνωρίζουν ότι έχει πλέον τελειώσει η περίοδος της «μέλιτος» – όταν δεχόταν ευρεία αναγνώριση ως ένας άνθρωπος που μπορούσε κανείς να εμπιστευτεί και που απέφευγε τις διπλωματικές γκάφες – εξακολουθούν να τον εμπιστεύονται.
Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ υπερασπίστηκε τον Κόστα, χαρακτηρίζοντάς τον «ικανό» και «οξυδερκή», μετά την πρώτη ημέρα της συνόδου κορυφής. Επαίνεσε τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επειδή, σε αντίθεση με τον προκάτοχό του, Σαρλ Μισέλ, απέφυγε σε μεγάλο βαθμό να συντάσσει ο ίδιος προσχέδια κειμένων κατά τη διάρκεια της ημέρας.
«Ο Κόστα αποφεύγει τις διαπραγματεύσεις πάνω στην ακριβή διατύπωση των κειμένων, κάτι που συνέβαινε συνεχώς επί του προκατόχου του και εκνεύριζε αφάνταστα τους πάντες. Τότε, έμενες εδώ μέχρι τις τρεις τα ξημερώματα για να συζητάς για συλλαβές, κόμματα και λέξεις, ενώ το επόμενο πρωί δεν μπορούσες πια να διακρίνεις καμία διαφορά», δήλωσε ο Ντε Βέβερ. «Στο τέλος, δεν ξέρεις καν για ποιο πράγμα διαπραγματεύεσαι».
Άλλοι διπλωμάτες υποστήριξαν ότι η αναταραχή δεν ήταν ευθύνη του Κόστα και κατηγόρησαν τους ηγέτες που επιχείρησαν να ανατρέψουν τις συμφωνίες για την ενεργειακή νομοθεσία, κατηγορώντας κυρίως την Τζόρτζια Μελόνι.
«Δεν ήθελε να ξανανοίξει τη συζήτηση για τα συμπεράσματα της συνόδου· ήταν οι χώρες της ομάδας Βίζεγκραντ και η Ιταλία που το έκαναν», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες. «Δεν βλέπω τι θα μπορούσε να είχε κάνει διαφορετικά».
Ένας άλλος αξιωματούχος της ΕΕ υπερασπίστηκε τον Κόστα, τονίζοντας πόσο δύσκολο ήταν το έργο που είχε να επιτελέσει ως πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. «Η συζήτηση για τη διατύπωση των κειμένων σε επίπεδο ηγετών δεν είναι γενικά και το πιο εύκολο πράγμα», δήλωσε. Όσον αφορά την ενέργεια, ο αξιωματούχος ανέφερε ότι οι ηγέτες ήθελαν να εξετάσουν «ουσιαστικά» τις διαφορετικές προτάσεις των χωρών, οι οποίες είχαν «αντικρουόμενα συμφέροντα».
Ένας από τους διπλωμάτες που ήταν πιο επικριτικοί απέναντι στις πολιτικές του απόψεις για τον προϋπολογισμό δήλωσε ότι η συμπεριφορά του Κόστα ήταν «άψογη». «Είναι εξαιρετικός στη σύναψη συμφωνιών».
Οι επόμενες εβδομάδες θα δείξουν κατά πόσο αυτό ισχύει στην πράξη.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
