Του Αντώνη Ζήβα
Η NASA ετοιμάζεται να ερευνήσει ένα από τα πιο παράξενα σημεία της Σελήνης: μια μεγάλη φυσική «τρύπα» στην περιοχή Marius Hills, η οποία μπορεί να αποτελεί την είσοδο σε έναν πολύ μεγαλύτερο υπόγειο «σωλήνα λάβας».
Η αμερικανική διαστημική υπηρεσία επέλεξε το πρόγραμμα GIMLI (Geophysical Instruments for Marius Lunar pit Investigation), με επικεφαλής το Planetary Science Institute, προκειμένου να διερευνήσει για πρώτη φορά αν κάτω από τη συγκεκριμένη κοιλότητα υπάρχει κάποιος μεγάλος υπόγειος χώρος.
Three new science suites just got picked for a ride to the Moon. South pole weather and quakes (LEMS-SP). A look into the Marius Hills pit (GIMLI). Ice hunting in tiny cold traps (DISCO). Moon Base intel: where tubes might shelter crews or stash hardware, and what ground looks unstable. LEMS-SP watches south pole weather, quakes, and dust. DISCO images tiny permanently shadowed cold traps for ice and how thin those layers sit, plus how lander exhaust and surface traffic stir that frost. A camera and spectral look so Moon Base knows where ice might actually be useful.
— MoonImports (@MoonImports) October 2, 2026
Το ενδεχόμενο είναι ιδιαίτερα σημαντικό όχι μόνο για την κατανόηση της γεωλογικής και ηφαιστειακής ιστορίας της Σελήνης. Εάν επιβεβαιωθεί ότι όντως υπάρχει ένας μεγάλος σωλήνας λάβας, θα μπορούσε στο μέλλον να προσφέρει στους αστροναύτες ένα φυσικό καταφύγιο από την ακτινοβολία, τις ακραίες θερμοκρασίες και τους μικρομετεωρίτες.
Η μυστηριώδης «τρύπα» των Marius Hills
Η Marius Hills Pit βρίσκεται σε μία από τις περιοχές της Σελήνης με έντονη και πολύπλοκη ηφαιστειακή ιστορία. Η κοιλότητα έχει διαστάσεις περίπου 65 επί 90 μέτρα και βάθος περίπου 34 μέτρα.
Οι εικόνες που έχουν ληφθεί από το Lunar Reconnaissance Orbiter της NASA έχουν δείξει τα τοιχώματα και το εσωτερικό της κοιλότητας, ενώ η μορφολογία της έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να εξετάζουν το ενδεχόμενο να αποτελεί ένα είδος φυσικής «φεγγίτη» προς έναν αρχαίο σωλήνα λάβας.
Οι σωλήνες λάβας δημιουργούνται όταν ένα στρώμα λάβας στην επιφάνεια ψύχεται και στερεοποιείται, ενώ η λιωμένη λάβα συνεχίζει να ρέει από κάτω. Όταν η ηφαιστειακή δραστηριότητα σταματήσει, μπορεί να απομείνει ένας μακρύς υπόγειος αγωγός.
Στη Γη τέτοιοι σχηματισμοί είναι γνωστοί. Το ερώτημα είναι αν αντίστοιχες δομές δημιουργήθηκαν και στη Σελήνη πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.
JUST IN: NASA has selected a mission to investigate whether a giant cave on the Moon opens into an underground lava tube that could one day shelter astronauts from radiation and extreme temperatures. The GIMLI project will study the Marius Hills Pit, an opening roughly 90 meters wide and 34 meters deep, using ground-penetrating radar, seismic sensors and gravity measurements to determine whether a larger cave extends beneath the lunar surface. Honeybee Robotics, a Blue Origin company, will build much of the instrumentation, which is expected to ride to the Moon on a commercial lander and rover through NASA’s CLPS program. Scientists have suspected for years that lunar pits could provide entrances to vast lava tubes formed by ancient volcanic activity. Thick layers of rock overhead could naturally shield astronauts from radiation while also insulating them from the Moon’s extreme surface temperature swings, making such caves attractive locations for future lunar crews. Instead of building every habitat entirely on the surface, future astronauts could eventually use the Moon’s own geology as protection.
— Outer Space Today (@outerspacetoday) October 2, 2026
Πώς θα ψάξει η NASA κάτω από την επιφάνεια
Η GIMLI δεν θα βασιστεί σε ένα μόνο όργανο. Η δύναμη της αποστολής βρίσκεται στον συνδυασμό διαφορετικών γεωφυσικών μεθόδων.
Το πρόγραμμα θα χρησιμοποιήσει ραντάρ διείσδυσης εδάφους, για να αναζητήσει δομές κάτω από την επιφάνεια, σεισμικούς αισθητήρες, ώστε οι επιστήμονες να μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο μεταδίδονται οι δονήσεις στο υπέδαφος, βαρυόμετρο, για να εντοπίσει μικρές μεταβολές στο βαρυτικό πεδίο που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν έναν μεγάλο κενό χώρο και κάμερες, οι οποίες θα καταγράψουν την επιφάνεια και τα εκτεθειμένα τοιχώματα της κοιλότητας.
Συνδυάζοντας τα δεδομένα, οι ερευνητές θα προσπαθήσουν να διαπιστώσουν αν κάτω από τη Marius Hills Pit υπάρχει πράγματι ένας υπόγειος χώρος και, εφόσον υπάρχει, να υπολογίσουν το μέγεθος και τη μορφή του.
Το ραντάρ θα αναζητήσει τις υπόγειες δομές, οι σεισμικές μετρήσεις θα βοηθήσουν στη χαρτογράφηση των υλικών κάτω από την επιφάνεια, ενώ το βαρυόμετρο θα αναζητήσει την «έλλειψη μάζας» που θα αναμενόταν πάνω από έναν μεγάλο κενό χώρο.
Επιστρέφει στη Σελήνη η ενεργή σεισμική έρευνα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της αποστολής είναι η χρήση ενεργής σεισμικής μεθόδου.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής ερευνητή της GIMLI, Than Putzig, η ομάδα θέλει να επαναφέρει στην πλανητική επιστήμη μια τεχνική που έχει χρησιμοποιηθεί ελάχιστα από την εποχή των αποστολών Apollo.
Η προσέγγιση θα επιτρέψει στους επιστήμονες να δημιουργήσουν ελεγχόμενα σεισμικά σήματα και να μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο αυτά ταξιδεύουν μέσα από το σεληνιακό υπέδαφος. Σε συνδυασμό με το ραντάρ και τις μετρήσεις βαρύτητας, η τεχνική μπορεί να δώσει πολύ λεπτομερέστερη εικόνα του τι υπάρχει κάτω από την κοιλότητα.
Ο εξοπλισμός θα μεταφερθεί στη Σελήνη με εμπορικό σύστημα προσελήνωσης στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Commercial Lunar Payload Services (CLPS) της NASA.
Στο πρόγραμμα συμμετέχουν το Planetary Science Institute, η Honeybee Robotics και η Νορβηγική Διαστημική Υπηρεσία, η οποία θα συνεισφέρει το ραντάρ διείσδυσης εδάφους. Στην επιστημονική ομάδα συμμετέχουν επίσης ερευνητές από το Boise State University, το Johns Hopkins University, το Lunar and Planetary Institute και το University of Oslo.
Ένα φυσικό καταφύγιο για τους μελλοντικούς αστροναύτες;
Η πιθανή ανακάλυψη δεν αφορά μόνο τη γεωλογία.
Η επιφάνεια της Σελήνης είναι ένα εξαιρετικά αφιλόξενο περιβάλλον για μακροχρόνια ανθρώπινη παρουσία. Οι θερμοκρασίες μπορούν να φτάσουν περίπου τους 127 βαθμούς Κελσίου όταν η επιφάνεια φωτίζεται από τον Ήλιο και να πέσουν περίπου στους -173 βαθμούς Κελσίου κατά τη σεληνιακή νύχτα. Παράλληλα, οι αστροναύτες εκτίθενται σε κοσμική και ηλιακή ακτινοβολία και σε βομβαρδισμό από μικρομετεωρίτες.
Ένας αρκετά μεγάλος σωλήνας λάβας θα μπορούσε να προσφέρει φυσική προστασία από αρκετούς από αυτούς τους κινδύνους.
Η NASA έχει ήδη διαπιστώσει ότι ορισμένα σημεία στο εσωτερικό σεληνιακών κοιλοτήτων παρουσιάζουν πολύ πιο σταθερές θερμοκρασίες από την επιφάνεια. Σε συγκεκριμένες σκιασμένες περιοχές, οι θερμοκρασίες υπολογίστηκαν γύρω στους 17 βαθμούς Κελσίου, δημιουργώντας ένα πολύ πιο σταθερό θερμικό περιβάλλον.
Αυτό δε σημαίνει ότι η NASA σχεδιάζει να εγκαταστήσει άμεσα ανθρώπους μέσα στη συγκεκριμένη κοιλότητα. Η έρευνα αποτελεί ένα από τα βήματα για να διαπιστωθεί εάν τέτοιες φυσικές δομές θα μπορούσαν κάποτε να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό μόνιμων σεληνιακών εγκαταστάσεων.
Τι θα μάθουμε ακόμη κι αν δεν υπάρχει σπήλαιο
Η αποστολή έχει ενδιαφέρον ακόμη και στο ενδεχόμενο να μην εντοπιστεί ο μεγάλος υπόγειος σωλήνας που αναζητούν οι επιστήμονες.
Η περιοχή των Marius Hills έχει μακρά ιστορία ηφαιστειακής δραστηριότητας. Τα τοιχώματα της κοιλότητας αποκαλύπτουν στρώματα εδάφους και αρχαίων ροών λάβας που κανονικά βρίσκονται θαμμένα κάτω από την επιφάνεια.
Η μελέτη τους μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να καταλάβουν πώς κινούνταν η λάβα στη Σελήνη, πώς σχηματίστηκε η συγκεκριμένη κοιλότητα και εάν υπήρχαν μεγάλα χρονικά διαστήματα ανάμεσα στις διαφορετικές ηφαιστειακές εκρήξεις.
Η Σελήνη πριν από την επιστροφή του ανθρώπου
Η GIMLI αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας της NASA να στείλει επιστημονικά όργανα στη Σελήνη πριν από την εγκατάσταση ανθρώπων για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα.
Η NASA επέλεξε συνολικά τρεις νέες επιστημονικές αποστολές στο πλαίσιο του προγράμματος PRISM (Payloads and Research Investigations on the Surface of the Moon). Η GIMLI θα αναζητήσει φυσικά καταφύγια κάτω από την επιφάνεια, ενώ οι άλλες δύο θα εξετάσουν το σεληνιακό περιβάλλον και τους διαθέσιμους πόρους, μεταξύ άλλων τον πάγο σε εξαιρετικά ψυχρές περιοχές.
Στόχος είναι τα επιστημονικά δεδομένα να προηγηθούν της ανθρώπινης παρουσίας και να βοηθήσουν στον σχεδιασμό μιας μελλοντικής σεληνιακής βάσης.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
